Келісімдерді еркін жасау – мемлекеттік шектеулерсіз шарттар құру процесі. Нарық экономикасының негізі, экономикалық еркіндік пен таңдау құқығын қамтиды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Келісімдер жасау процесі
Process by which parties form agreements
Келісім-шарт еркіндігі – жеке тұлғалар мен топтардың үкіметтік шектеулерсіз келісім-шарттар жасау процесі. Бұл, мысалы, ең төменгі жалақы заңдары, бәсекелестік заңдары, экономикалық санкциялар, баға белгілеуге шектеулер, не құжаттары жоқ жұмысшылармен келісім-шарт жасауға тыйым салатын үкіметтік ережелерге қарсы келеді. Келісім-шарт жасау еркіндігі – еркін нарық экономикасының және еркін нарық либертариандығының негізгі қағидасы болып табылады. Осы ұғымды қолдайтындар «келісім-шарт еркіндігі» арқылы әрбір адамның кіммен келісім-шарт жасасатынын, келісім-шарт жасау қажеттігін немесе жасамайтынын, сондай-ақ қандай шарттарда келісім-шарт жасасатынын өзі шеше алады деп санайды.
Freedom of contract is the process in which individuals and groups form contracts without government restrictions. This is opposed to government regulations such as minimum wage laws, competition laws, economic sanctions, restrictions on price fixing, or restrictions on contracting with undocumented workers. The freedom to contract is the underpinning of laissez faire economics and is a cornerstone of free market libertarianism. The proponents of the concept believe that through "freedom of contract", individuals possess a general freedom to choose with whom to contract, whether to contract or not, and on which terms to contract.
Тарих
Генри Джеймс Самнер Мэн әлеуметтік құрылымдардың әлеуметтік мәртебеге байланысты рөлдерден келісім-шарт еркіндігіне негізделген рөлдерге қарай дамитынын айтты. Мәртебелік жүйе туыстық байланыс арқылы міндеттемелер мен қарым-қатынастарды белгілейді, ал келісім-шарт жеке адамдардың еркін және тең екенін көздейді. Қазіргі либертариандық көзқарас, мысалы Роберт Нозик ұсынғандай, келісім-шарт еркіндігін "ең төменгі мемлекет" шеңберінде өз мүдделерін ілгерілететін тәуелсіз шешімдердің көрінісі ретінде қарастырады.
Henry James Sumner Maine proposed that social structures evolve from roles derived from social status to those based on contractual freedom. A status system establishes obligations and relationships by birth, but a contract presumes that the individuals are free and equal. Modern libertarianism, such as that advanced by Robert Nozick, sees freedom of contract as the expression of the independent decisions of separate individuals pursuing their own interests under a "minimal state."
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та келісімшарттарды жасау және күшіне енгізу құқығы АҚШ кодексінің 42-тарауында бекітілген. "Келісімшарттар жасау және күшіне енгізу" термині "келісімшарттарды жасасу, орындау, өзгерту және тоқтату, сондай-ақ келісімшарттық қатынастардың барлық артықшылықтарымен, жеңілдіктерімен, шарттарымен және талаптарымен пайдалану құқығын" қамтиды.
In the United States, the right to make and enforce contracts is embedded in Title 42 of the US Code. The term "make and enforce contracts" includes "the making, performance, modification, and termination of contracts, and the enjoyment of all benefits, privileges, terms, and conditions of the contractual relationship".
Локнер Нью-Йоркке қарсы
1902 жылы Нью-Йоркте Джозеф Локнер есімді нан пісірушіге қызметкерлерінің жұмыс уақытын шектейтін штаттық заңды бұзғаны үшін айыппұл салынды. Ол штатқа "заңмен қорғалған сот процесіне" құқығын жоққа шығарып, сотқа шағымданды. Локнер қызметкерлерімен еркін келісімшарт жасауға құқығы бар екенін және штаттың осы құқыққа әділетсіз араласқанын мәлімдеді. 1905 жылы Жоғарғы Сот Нью-Йорк штатының жұмыс уақытын шектеу туралы заңын конституцияға қайшы деп жариялау үшін заңмен қорғалған сот процесі туралы бапты пайдаланды. Руфус Уилер Пекхэм көпшіліктің атынан былай деп жазды: "Осы бап бойынша ешбір штат ешбір адамды заңмен қорғалған сот процесінсіз өмірден, бостандықтан немесе мүліктен айырмайды. Еңбекті сатып алу немесе сату құқығы осы түзетумен қорғалатын бостандықтың бір бөлігі болып табылады". Оливер Уэнделл Холмс кіші қарсы пікір білдіріп, көпшіліктің шешімін "laissez faire" идеологиясына негіздеді деп айыптады. Оның пікірінше, олар конституцияны түсіндірудің орнына экономикалық принциптерге сүйене отырып заң шығарды. Ол "Келісімшарт бостандығы" конституцияда көзделмегенін және мұндай құқық жоқ екенін сенді.
In 1902, a New York baker named Joseph Lochner was fined for violating a state law limiting the number of hours his employees could work. He sued the state on the grounds that he was denied his right to "due process". Lochner claimed that he had the right to freely contract with his employees and that the state had unfairly interfered with this. In 1905, the Supreme Court used the due process clause to declare unconstitutional the New York state statute imposing a limit on hours of work. Rufus Wheeler Peckham wrote for the majority: "Under that provision no state shall deprive any person of life, liberty, or property without due process of law. The right to purchase or to sell labor is part of the liberty protected by this amendment." Writing in dissent, Oliver Wendell Holmes Jr. accused the majority of basing its decision on laissez faire ideology. He believed that it was making law based on economics rather than interpreting the constitution. He believed that "Liberty of Contract" did not exist and that it was not intended in the Constitution.
Кейінгілер
Роскоу Паунд өзінің "Келісім-шарт бостандығы" атты еңбегінде (1909) келісім-шарт заңдарының бостандығын сынға алды, штат және федералды Жоғарғы соттардың еңбек құқықтарын жоққа шығарған көптеген істерді қарастырды. Паунд сот шешімдерінің жалпы құқық тұрғысынан да, тіпті "саналы жекешелік тұрғысынан да" (482) "жарайсыздау" болғанын айтты. Паунд өз заманындағы еңбек заңнамасының жағдайын өсімпұлға қатысты қалыптасқан пікірмен салыстырып, олардың "бір типті" екенін (484) көрсетті. Паунд мұндай "академиялық" және "жасанды" сот шешімдерінің келісім-шарт бостандығына қатысты салдары "сотқа деген құрметтің жоғалуына" әкелгеніне өкініш білдірді, бірақ еңбек заңнамасы үшін "нұрлы" болашақ күтілетінін болжады (486–487). Жоғарғы Сот келісім-шарт бостандығы доктринасын келесі үш онжылдық бойында сирек қолданды, бірақ реформалық заңнаманы штаттардың полициялық өкілеттігі шеңберінде жатқандығын көбінесе растады. 1937 жылы Сот West Coast Hotel Co. v. Parrish ісінде бұрынғы шешімін қайта қарады. Осы істе сот Вашингтон штатының ең төменгі жалақы мөлшерін белгілейтін заңын қолдады.
In his "Liberty of Contract" (1909), Roscoe Pound critiqued freedom of contract laws by laying out case after case in which labor rights were struck down by state and federal Supreme Courts. Pound argued the courts' rulings were "simply wrong" from the standpoint of common law and "even from that of a sane individualism" (482). Pound further compared the situation of labor legislation in his time to common opinion of usury and that the two were "of the same type" (484). Pound lamented that the legacy of such "academic" and "artificial" judicial rulings for liberty of contract engendered a "lost respect for the courts" but predicted a "bright" future for labor legislation (486–487). The Supreme Court applied the liberty of contract doctrine sporadically over the next three decades but generally upheld reformist legislation as being within the states' police power. In 1937 the Court reversed its view in the case West Coast Hotel Co. v. Parrish. In that case the court upheld a Washington state law setting a minimum wage.
Австралия
Австралияда "Келісім-шарт еркіндігі" қағидасы құқықтық жүйесінің негізгі бөлігі болып табылады, және ол әлемдік келісім-шарт заңдарындағы тәуелсіздікті көрсетеді. Осы қағиданың негізінде Австралияның Тұтынушылар құқығы тұр, ол келісімшарттардағы әділ қарым-қатынастарды және түсінікті шарттарды қамтамасыз етеді. Бұл заң тараптардың келісімшарттар жасасу және келіссөздер жүргізу еркіндігі мен тұтынушыларды теріс немесе адастыратын әрекеттерден қорғау арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. Ол, әсіресе, тұтынушылар мен шағын бизнестің мүдделерін қорғау үшін келісімшарт шарттарының әділ болуының маңыздылығын көрсетеді, бұл Австралияның әділ сауда және тұтынушылар құқықтарына берген міндеттемесімен үйлеседі. Австралиядағы "Келісім-шарт еркіндігі" тарихы уақыт өте келе маңызды өзгерістерге ұшырады. Бастапқыда бұл қағида ағылшынның ортақ құқығының ықпалында болды, келісімшарт жасауда тәуелсіздік пен өзара келісімнің маңыздылығын баса көрсетті. Соңғы жылдары Австралияның құқықтық жүйесі осы ұғымдарды жергілікті қажеттіліктер мен жағдайларға бейімдеп, жетілдіріп келді, әсіресе тұтынушылардың құқықтарын қорғау және әділ сауда тәжірибесіне назар аударады. Бұл эволюция Австралияның келісімшарт келіссөздеріндегі жеке бостандық пен қоғамдық мүдделерді, әсіресе тұтынушылардың құқықтары мен әділ қарым-қатынастарды қорғау арасындағы тепе-теңдікті сақтауға деген ұмтылысын көрсетеді.
In Australia, the principle of "Freedom of Contract" is integral to its legal system, mirroring the autonomy found in contract laws globally. Central to this is the Australian Consumer Law, which safeguards fair dealings and transparent terms in contractual agreements. This law ensures a balance between the freedom of parties to negotiate and enter into contracts, and the protection of consumers from unfair or deceptive practices. It highlights the importance of equitable contract terms, particularly in safeguarding the interests of consumers and small businesses, in line with Australia's commitment to fair trading and consumer rights. The history of "Freedom of Contract" in Australia has evolved significantly over time. Initially, this principle was heavily influenced by English common law, emphasizing the importance of autonomy and mutual agreement in contract formation. Over the years, the Australian legal system has refined and adapted these concepts to address local needs and circumstances, particularly focusing on consumer protection and fair trading practices. This evolution reflects Australia's commitment to balancing individual freedoms in contract negotiations with the protection of societal interests, especially in terms of consumer rights and equitable dealings.
Заң және экономика
Экономикада келісімшарт еркіндігі келісімшарт теориясы саласында зерттеледі. Коуза теоремасы бойынша, транзакциялық шығындар болмаған жағдайда келісімшарт еркіндігі тиімді. Екі рационалды тарап ерікті түрде келісімшартқа түскенде, олар келісімшарт болмаған жағдайдағыдан (кем дегенде, әлсіз) жақсы жағдайда болуы керек. Тараптар жалпы табысты барынша арттыратын келісімшартқа келіседі. Сондықтан, күшіне енетін келісімшарттар класына шектеулер енгізу жалпы артықшылықты ғана азайта алады. Дегенмен, транзакциялық шығындар болғанда, кейбір келісімшарттарға тыйым салу пайдалы болуы мүмкін. Мысалы, Spier және Whinston (1995) екі тарап арасындағы келісімшартты күшіне енгірмеу, егер келісімшарт үшінші тарапқа теріс сыртқы әсер тигізсе (транзакциялық шығындарға байланысты келісімшартқа қатыспаса), қажет болуы мүмкін екенін көрсетті. Сондай-ақ, асимметриялық ақпараттың болуы келісімшарт еркіндігін шектеуді қажет етеді, себебі мұндай шектеулер сигнал беру және тексеру салдарынан туындайтын тиімсіз бұрмалаулардың алдын алуға мүмкіндік береді. Сол сияқты, моральдық тәуекел проблемаларына байланысты транзакциялық шығындар болғанда, келісімшарт еркіндігін шектеу әл-ауқатты арттыруға септігін тигізеді. Бұдан әрі, агенттер когнитивтік бұрылыстарға ұшыраған кезде, кейбір келісімшарттарды күшіне енгірмеу тиімді болуы мүмкін. Соңында, маңызды мәселе – келісімшарт тараптарының болашақта келісімшарттарын өзгерту еркіндігін шектеуге құқығы болуы керек пе. Schmitz (2005) және Davis (2006) келісімшарттардағы қайта келісімдерге келмеу туралы шарттарды күшіне енгірмеудің пайдалы екенін айтады.
In economics, the freedom of contract has been studied in the field of contract theory. According to the Coase Theorem, the freedom of contract is beneficial in the absence of transaction costs. When two rational parties voluntarily enter into a contract, they must be (at least weakly) better off than in the absence of the contract. The parties will agree on a contract that maximizes the total surplus that they can generate. Hence, restrictions on the class of enforceable contracts can only reduce the total surplus. Yet, prohibiting certain contracts can be beneficial when there are transaction costs. For example, Spier and Whinston (1995) have shown that not enforcing a contract between two parties can be desirable when the contract has negative external effects on a third party (which does not participate in the contract due to transaction costs). It has also been argued that the presence of asymmetric information can make restrictions on the freedom of contract desirable, since such restrictions can prevent inefficient distortions due to signalling and screening., Similarly, when there are transaction costs due to moral hazard problems, restrictions on the freedom of contract can be welfare enhancing. Furthermore, it can be desirable not to enforce certain contracts when agents are susceptible to cognitive biases. Finally, an important problem is whether contractual parties should have the freedom to restrict their own freedom to modify their contract in the future. Schmitz (2005) and Davis (2006) argue that it can be beneficial not to enforce non renegotiation clauses in contracts.,