Кіріспе

Араб әліпбиі арамей әліпбиінің набатей нұсқасынан туындаған деп саналады, ол финики әліпбиінен дамыған. Финики әліпбиінен еврей және грек әліпбилері де пайда болды, ал грек әліпбиі латын және кириллица әліпбилерінің негізіне айналды.

Ертедегі исламдық өзгерістер

Араб әліпбиі алғаш рет классикалық түрінде 7-шы ғасырда кездеседі. Перф 558-ге қараңыз, онда ең алғашқы сақталған исламдық араб жазуы бар. Құран бастапқыда Куфи жазуымен жазылды, содан кейін Ибн ән-Надимнің «Ал-Фихрист» еңбегінде айтылғандай, Мекке және Медине жазуларымен бірге дамыды. 7-шы ғасырда, мүсілман дінінің алғашқы жылдарында Құранды жазып жатқанда, жазушылар белгілі бір әріптің қандай екенін контекст бойынша анықтаудың қиын және әрқашан мүмкін емес екенін түсінді, сондықтан тиісті шешім қабылдау қажет болды. Набатей және сирия әліпбилеріндегі жазуларда әріптерді ажырату үшін нүктелердің сирек қолданылған мысалдары болған, мысалы, оң жақтағы кестеде көрсетілгендей. Осыған ұқсас, араб әліпбиіне нүктелер жүйесі қосылды, бұл классикалық араб тіліндегі 28 фонеманы көрсету үшін жеткілікті әртүрлі әріптер жасауға мүмкіндік берді. Кейде жаңа әріптер түпнұсқа әріптерден кейін, ал кейде соңында әліпбилік тәртіппен орналастырылды. [[Файл: Мұхаммед Бахрейн хатының көшірмесі.png|thumb|Мұхаммедтің Мунзир бин Сава әл-Тәмимиге Хижази жазуымен жіберген хатының көшірмесі. Араб әліпбиіне жаңа белгілер қосылғанда, олар баламасы болған әріптің әліпбилік реттік нөмірін алды: tā' marbūta (төменде де қараңыз) қарапайым t әрпінің орнында келді, h емес. Сол сияқты, көптеген диакритикалық белгілердің мәні жоқ: мысалы, шаддамен көрсетілген екі дауыссыз әріп жеке әріп ретінде есептелмейді. Араб әліпбиінің кейбір ерекшеліктері Құранның орфографиясы мен кейінірек фонемиялық және орфографиялық тұрғыдан стандартталған классикалық араб тілі арасындағы айырмашылықтардан туындады. Олардың ішінде:
tā' marbūta: Бұл көптеген диалекттерде әйел есімдерінің соңғы әрпі (tā' marbūta) уақыт өте келе жұмсарып, көбінесе «ах» деп айтылып, «х» деп жазылатын болғандықтан пайда болды. Бұл айтылу әдеттегі стандартқа айналды, сондықтан Құранның жазылуын өзгертпеу үшін t әрпінің нүктелері h әрпінің үстіне жазылды.
y (alif maksura ى) кейбір сөздердің соңындағы ā дыбысын жазу үшін қолданылды: Бұл кейбір диалекттерде дауыстылар арасындағы y әрпінің түсіп қалуынан пайда болған ā дыбысы сөздердің соңында басқа ā дыбыстарына қарағанда тілдің алғы жағынан айтылатын болғандықтан, Құранда y әрпі ретінде жазылды.
ā кейбір сөздерде alif ретінде жазылмады: «Аллаһ» сөзінің арабша жазылуы арабтар ā дыбысын белгілеу үшін alif әрпін қолдануды бастағанға дейін анықталды. Басқа жағдайларда (мысалы, hāðā = «бұл» сөзіндегі алғашқы ā), кейбір диалекттерде сол дауыстылар қысқа айтылуы мүмкін. хамза: Бастапқыда алиф глоттальді тоқтатуды белгілеу үшін қолданылған. Бірақ Меккеліктер глоттальді тоқтатуды айтпай, оны w, y немесе ештеңемен алмастырып, жақын дауыстыны ұзартатын немесе дауыстылар арасында глоттальді тоқтатуды жойып, дауыстыларды қысқартатын. Осылайша, араб грамматиктері хамза диакритикалық белгісін ойлап тапты және оны глоттальді тоқтатуды белгілеу үшін қолданды.

Аббасидтердің стандарттаулары

thumbdeviceТадж-Махал суреті, онда тулут қаріпімен жазылған мәрмәр жазулар бар, бұл стиль Ибн Муклаға (886-940 жж.) жатқызылады. Араб әліпбиі Аббасид халифаты кезінде эстетикалық және географиялық таралуының ең жоғалғы деңгейіне жеткен.

Араб әліпбиін басқа тілдерге бейімдеу

+Стандартты емес араб тіліндегі дауыссыз дыбыстар/графемаларТілдер отбасыАустрон. Дравидтік Түрік Үнді-Иран Герман тілі/жазу Жауи Пегон Арви Әзербайжан Османдық татарлар Уйғыр Синди Пунджаби Урду Парсы Балочи Пашту* Күрд Африкаансч∅жڤڣپ[[Гаф[[Гафࢴق[[Гафۏوۋو∅ڤڠࢳ∅[[Ng (араб)ڱн∅ڠڽۑݧ∅ڃن∅∅ڹ∅ڻݨن∅ڼ∅
Араб әліпбиі басқа тілдерді қолданатын елдерге тараған кезде, араб емес дыбыстарды жазу үшін қосымша әріптер ойлап табу қажет болды. Әдетте, өзгеріс жоғарыда үш нүктемен (мысалы, ژ, ڠ және څ) немесе төменде (мысалы, چ және پ) жасалды.
Урду: ретрофлекс дыбыстар: сәйкес тіс дыбыстары сияқты, бірақ үстіне кішкентай әріп ط қойылады. (Семит әліпбиін үнді тілдерін жазу үшін бейімдеу мәселесі бұдан бұрын да туындаған: Брахми қараңыз).
Бұл кітап Польшада тұратын мұсылман татарлары үшін араб-поляк екі тілді Құрандағы ch (поляк тіліндегі cz) әрпінің ڛ ретінде жазылған мысалын көрсетеді. Пашту тілінің орфографиясы шамамен екі стандартқа бөлінеді: Ауғанстандағы ауған орфографиясы және Пәкістандағы Пешавар орфографиясы, онда ګ әрпі ауғандық گ әрпінің орнына қолданылады.