Кіріспе
Шындық теориясы когеренцияға негізделген. Шындық теориясы шындықты тұтас ұйғарымдар жүйесінің қасиеті ретінде сипаттайды, ал жеке ұйғарымдарға шындық тек олардың тұтас жүйемен үйлесімділігіне байланысты туынды түрде ғана тағайындалады. Қазіргі заманғы когеренция теориясының жақтастары шындықты анықтау үшін когеренцияға негізделген көптеген жүйелер болуы мүмкін деп санайды, ал басқалары, әсіресе діни сенімдері күшті адамдар, шындықтың тек бір ғана абсолюттік жүйеге қатысты екенін айтады. Жалпы алғанда, шындық тұтас жүйедегі элементтердің дұрыс үйлесімділігін қажет етеді. Дегенмен, көбінесе үйлесімділік қарапайым формальды үйлесімділіктен артық нәрсені білдіреді. Мысалы, жатқызуға алынған түсініктер жинағының дұрыстығы бүкіл жүйе үшін жарамдылықты бағалауда маңызды фактор болып табылады. Яғни, көптеген теоретиктер шындықтың когеренция теориясы қолданылатынын қарастырмас бұрын, сөздік кеңістіктегі негізгі түсініктер жинағы алдымен түсінікті үлгі құрауы керек.
Coherence theories of truth characterize truth as a property of whole systems of propositions that can be ascribed to individual propositions only derivatively according to their coherence with the whole. While modern coherence theorists hold that there are many possible systems to which the determination of truth may be based upon coherence, others, particularly those with strong religious beliefs, hold that the truth only applies to a single absolute system. In general, truth requires a proper fit of elements within the whole system. Very often, though, coherence is taken to imply something more than simple formal coherence. For example, the coherence of the underlying set of concepts is considered to be a critical factor in judging validity for the whole system. In other words, the set of base concepts in a universe of discourse must first be seen to form an intelligible paradigm before many theorists will consider that the coherence theory of truth is applicable.
Тарих
Қазіргі философияда шындықтың үйлесімділік теориясын Барух Спиноза мен Георг Вильгельм Фридрих Гегель қорғады. Дегенмен, Спиноза мен Кант та шындықтың сәйкестік теориясының жақтаушылары ретінде қарастырылған. Қазіргі заманғы философияда бірнеше эпистемологтар осы теорияны дамытуға және қорғауға маңызды үлес қосты, олардың ішінде ең белгілілері – Брэнд Бланшард (қазіргі дәуірде теорияның алғашқы сипаттамасын берген) және Николас Решер. Бұл теория білім туралы тұжырымдама, ол шындықты негізінен жүйелі ұйғарымдардың кең жиынтығына қатысты қасиет деп қарастырады, ал жүйедегі орны арқылы әрбір жеке ұйғарымға туынды түрде қолданылады. Мұндай идеялар растау холизмі деп аталатын философиялық көзқарасқа жатады. Шындықтың үйлесімділік теориялары үйлесімділік пен тұрақтылықтың теориялық жүйе үшін маңызды ерекшеліктер екенін, және осы қасиеттердің шындыққа жеткілікті екенін айтады. Басқаша айтқанда, "ақиқат" жүйе ішінде ғана бар, жүйеден тысқарыда жоқ. Х.Х. Йоахимнің (теорияның түпкілікті тұжырымдамасын жасаған философ, оның 1906 жылы жарық көрген «Ақиқаттың табиғаты» кітабында) басқа нұсқасына сәйкес, шындық – логикалық сәйкестіктен артық нәрсені қамтитын жүйелі үйлесімділік. Осы көзқарас бойынша, ұйғарым жүйелі үйлесімді тұтастың қажетті бөлігі болған жағдайда ғана шын болып есептеледі. Осы мектептің басқа өкілдері, мысалы, Брэнд Бланшард, бұл тұтастың өте өзара байланысты болуы керек екенін, оның әрбір элементі басқа элементтерді қажет ететінін және тіпті оларды қамтитынын айтады. Бұл көзқарасты жақтаушылар ең толық шындық – абсолют деп аталатын бірегей үйлесімді жүйенің ғана қасиеті екенін, ал адамдар білетін ұйғарымдар мен жүйелердің шындық дәрежесі осы идеалға қаншалықты жақын екеніне пропорционалды екенін санайды.
Сын
Бертран Расселдің шындыққа үйлесімділік теориясына қатысты ең белгілі қарсылығы – осы. Ол сенімнің өзі де, оның жоқтығы да, кем дегенде бір сенімдер жиынтығымен үйлесімді болатынын, демек, үйлесімділік теориясы бойынша қарама-қайшы сенімдердің де дұрыс екенін көрсетуге болатынын айтты, сондықтан бұл теория жұмыс істемейді. Дегенмен, көптеген үйлесімділік теориясын қолдаушылардың назарында барлық мүмкін сенімдер емес, адамдардың шындығында ұстанатын сенімдерінің жиынтығы тұрады. Олай болса, шындыққа үйлесімділік теориясының негізгі мәселесі – осы нақты жиынтықты қалай анықтау болып табылады, себебі қандай сенімдердің шындығында ұсталып жатқаны тек үйлесімділік арқылы ғана анықталады.