Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі Allium canadense, Канада пиязы, канадалық сарымсақ, жабайы сарымсақ, шалғынды сарымсақ және жабайы пияз – Солтүстік Американың шығысында Техас штаттан Флоридаға, Нью-Брансуикке және Монтанаға дейін табиғи түрде өсетін көп жылдық өсімдік. Бұл түр басқа аймақтарда сәндік және бақшада қолданылатын дәмдік шөп ретінде де өсіріледі. Сонымен қатар, бұл өсімдіктің Кубада табиғи жағдайда өсетіні хабарланады.

Сипаттама

Аллиум канаденсе жеуге жарамды пияз басы бар, ол қоңыр талшықтардан тұратын тығыз қабықпен жабылған. Өсімдіктің де күшті пияз иісі мен дәмі болады. Аллиум винеале сарымсаққа ұқсас, бірақ оның дәмі сарымсақтан күштірек. Гүлдері болған жағдайда, олар гермафродит (еркек және әйел мүшелері бар) болып келеді және американдық аралар (бал аралары емес) және басқа да жәндіктермен тозаңданады. Әдетте, наурыз және маусым айлары аралығында көктемде және жаздың басында гүлдейді.

Түрлері

Шабық шығаратын түрі A. canadense var. canadense деп жіктеледі. Бірақ қазір өсірілетін ағаш пияз – жалпы пияздың (A. cepa) және Уэльс пиязының (A. fistulosum) араласуынан пайда болған гибрид екені белгілі, ол A. × proliferum деп жіктеледі. Бұл түрдің бес нұсқасы кеңінен танылған: Чероки және Чикасау тайпаларының адамдары ерте көктемде жабайы пиязды жинап, пісіру дәстүрін сақтап келеді. Американың әртүрлі тайпалары бұл өсімдікті басқа да мақсаттар үшін қолданған, мысалы, жәндіктер, кесірткелер, сарышаяндар және тарантул шағуынан қорғану үшін өсімдікті денелеріне ысыратын. Өсімдіктің барлық бөлігін, сыртқы қабаттарын алып тастағаннан кейін шикі күйінде жеуге болады. Мал да жабайы пиязды жеп уланып, кейбіреулері өлген. Жылқылар жабайы пияз жапырақтарын жегеннен кейін гемолитикалық анемияға шалдыққан.