Теория Х, Y және Z: Ұйымдастыру мен мотивация аспектілері
Theory Z
Теория X, Y, Z: адам мотивациясы, басқару стилі, ұйымдағы қарым-қатынас. Маслов, Реддин, Оучи еңбектерінен теориялар талданды. HR, ұйымдамуға арналған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Z теориясы – Дуглас Макгрегордың X және Y теорияларына негізделген адам мотивациясының әртүрлі теорияларының атауы. X, Y теориялары және Z-ның түрлі нұсқалары адам ресурстарын басқару, ұйымдық мінез-құлық, ұйымдық қарым-қатынас және ұйымдық даму салаларында қолданылған. Макгрегордың X теориясы жұмысшылардың жұмыстан жиренуге бейім екенін және оған мәжбүрлеу қажеттігін көрсетеді, ал Y теориясы жұмыстың адамның табиғи қажеттілігі екенін және жоғары деңгейдегі психологиялық қажеттіліктерді қанағаттандырғанда ләззат әкелетінін айтады. Бір Z теориясын Авраам Маслоу 1969 жылы "Трансперсоналдық психология журналында" жарияланған "Z теориясы" атты мақаласында жасаған. Екінші теория – W.J. Reddinнің 1970 жылы жарық көрген "Менеджерлік тиімділік" кітабында ұсынған 3D теориясы, ал үшінші теория – Уильям Оучидің "жапондық басқару" стилі деп аталатын түсінігі. Оучи өзінің 1981 жылғы "Z теориясы: Американдық бизнес жапондық сын-қатерге қалай төтеп беруге болады" кітабында осы стильді түсіндірген. Оучи үшін Z теориясы қызметкердің компанияға адалдығын арттыруға бағытталған, оның үшін жұмыс орны өмір бойына кепілді жұмыспен қамтуды ұсынып, қызметкердің жұмыста да, жұмыстан тыс өмірде де әл-ауқатын жақсартуға баса назар аудару керек. Оучидің пікірінше, Z теориясының басқару стилі тұрақты жұмыспен қамтуды, жоғары өнімділікті, қызметкерлердің жоғары моральдық жағдайын және қанағаттануын қамтамасыз етеді.
Theory Z is a name for various theories of human motivation built on Douglas McGregor's Theory X and Theory Y. Theories X, Y and various versions of Z have been used in human resource management, organizational behavior, organizational communication and organizational development. McGregor's Theory X states that workers inherently dislike and avoid work and must be driven to it, in contrast to Theory Y which states that work is natural and can be a source of satisfaction when aimed at higher order human psychological needs. One Theory Z was developed by Abraham H. Maslow in his paper "Theory Z", which was published in 1969 in the Journal of Transpersonal Psychology. A second theory is the 3D theory which was developed by W. J. Reddin in his book Managerial Effectiveness (1970), and a third theory is William Ouchi's so called "Japanese management" style, which was explained in his book Theory Z: How American Business Can Meet the Japanese Challenge (1981) responding to the Asian economic boom of the 1980s. For Ouchi, Theory Z focused on increasing employee loyalty to the company by providing a job for life with a strong focus on the well being of the employee, both on and off the job. According to Ouchi, Theory Z management tends to promote stable employment, high productivity, and high employee morale and satisfaction.
Маслоудың Z теориясы
Мансабының соңында Маслоу адамның өзін-өзіңнен асып түсуіне ерекше назар бөлді. Ол өзінің "Z теориясы" атты мақаласында түсіндіргендей, трансценденттік мотивация қажеттіліктердің бастапқы иерархиясын тікелей "басып өтеді". Мысалы, кейбір адамдар өзін-өзі іске асыруға қол жеткізеді – оның бастапқы пирамидасының ең жоғарғы деңгейі – және сонымен бірге трансценденттік өмірлік көзқарасқа ие болады, ал басқа өзін-өзі іске асырушылар мұндайға жете алмайды. Екінші жағынан, кейбір адамдар, мысалы, "аштықтан өлген суретші" сияқты, өзін-өзіңнен асып түсуді өзін-өзі іске асырудан (материалдық "сәттілік" тұрғысынан) және барлық материалдық құндылықтардан жоғары қояды. Сондықтан, Маслоу үшін трансценденттік – оның бастапқы пирамидасының жалғасы емес, ерекше, тік бұрышты өлшем. X, Y және Z теориялары компанияның табысты басқаруында маңызды рөл атқарады. Маслоу идеалды ұйым адамның өзін-өзіңнен асып түсуге деген құштарлығын, сондай-ақ оның бастапқы пирамидасының мотивациясын пайдаланады деп сенді.
Late in his career Maslow focused increasingly on self transcendence as a human phenomenon and concern. As he explained in his seminal paper titled Theory Z, the motivation for transcendence literally 'transcends' his original hierarchy of needs. So, for example, some people who achieve self actualization — the highest level of his original pyramid — also achieve a transcendent life orientation, while other self actualizers do not. On the other hand, some people, like the proverbial "starving artist," value self transcendence ahead of all material values, including self actualization (in the sense of being materially "successful"). Hence, transcendence for Maslow is not so much an extension of his original pyramid as an orthogonal dimension. Theory X, Y and Z all play a role in how a company should manage successfully. Maslow believed the ideal organization would harness the human drive for self transcendence, as well as the motivations of his original pyramid.