Мандершайд, Германия: Еifel аймағындағы климаттық және Kneipp шипажайы. Lieser және Kleine Kyll өзендері арасында орналасқан, Bleckhausen аршасының қорығымен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мандершайд (Эйфель диалектісінде: Маанишд) – Германияның Рейнланд-Пфальц жеріндегі Бернкастель-Виттлих ауданындағы қала. Сонымен қатар, бұл климаттық курорт және Kneipp курорты. 2014 жылдың 1 шілдесіне дейін Виттлих жерінің құрамына кіргенге дейін, Мандершайд бұрынғы Мандершайд округінің орталығы болды.
Manderscheid (in Eifel dialect: Maanischd) is a town in the Bernkastel Wittlich district in Rhineland Palatinate, Germany, and also both a climatic spa and a Kneipp spa. Until 1 July 2014, when it became part of the Verbandsgemeinde Wittlich Land, it was the seat of the former Verbandsgemeinde Manderscheid.
Орналасқан жері
Қала Оңтүстік Эйфель аймағында, шығыста Лизер және батыста Кляйн Килл өзендерінің арасында жатыр. Мандершайдтың солтүстік-шығысында Блекхаузеннің қадімгі аршасын қорғау аймағы орналасқан, ол бүкіл Эйфель аймағындағы осы сияқты ең ірі аймақ.
The town lies in the South Eifel between the rivers Lieser in the east and Kleine Kyll in the west. Northeast of Manderscheid lies the Bleckhausen Juniper Conservation Area, the biggest of its kind in the whole Eifel.
Климат
Мандершайдта жылдық жауын-шашын мөлшері 908 мм-ге жетеді, бұл жоғары көрсеткіш. Бұл көрсеткіш Германияның жауын-шашын картасындағы ең жоғары төрттен біріне кіреді. Неміс метеорологиялық қызметінің 78% метеорологиялық станцияларында одан төменгі көрсеткіштер тіркелген. Ең құрғақ ай – сәуір. Ал ең көп жауын-шашын желтоқсан айында жауады. Ол айдағы жауын-шашын сәуір айына қарағанда екі есе көп. Жауын-шашын мөлшері орташа деңгейде өзгереді. Метеорологиялық стансалардың 52%-ында маусымдық ауытқулар аз тіркелген.
Yearly precipitation in Manderscheid amounts to 908 mm, which is high, falling into the highest fourth of the precipitation chart for all Germany. At 78% of the German Weather Service's weather stations, lower figures are recorded. The driest month is April. The most rainfall comes in December. In that month, precipitation is twice what it is in April. Precipitation varies moderately. At 52% of the weather stations, lower seasonal swings are recorded.
Тарихқа дейінгі және ежелгі кезең
Мандершайд жер атауының бірінші бөлігі кельт тілінен алынған "мантара" (қайын) сөзінен, ал екінші бөлігі "орман" деген мағына беретін кельт сөзінен шыққан. Мандершайд аймағы өте ерте заманнан бері қоныстанған. Шварценборн маңынан бірнеше тас дәуірі қоныстары табылды. Сонымен қатар, Мандершайдтан бірнеше шақырым қашықтықтағы Мехрен маңынан Галльштадт дәуіріне жататын көптеген қабірлер, көптеген әсемдік заттары мен құралдар қазылып алынды, археологтар мен тарихшылар бұл аймақты "Мехрен мәдениеті" деп атайды. Валльшайд және Лауфельд маңында да Халштатт және Ла Тен дәуірлеріне жататын қабірлер табылды. Валльшайд маңынан осы кезеңге тән екі темір жебе ұшы және қола ыдыс табылған. Рим дәуірінен қалған жәдігерлер одан да көп санда табылды. 1863 жылы Мозенберг тауының етегінде қазба жұмыстары кезінде табылған "Беттенфельд вилласынан" басқа, римдік жәдігерлер айналасындағы дерлік барлық қалалар мен ауылдарда кездеседі. Диерфельд және Валльшайдта осындай виллалардың қалдықтары, ал Лауфельд, Мандершайд, Оффлинген, Пантенбург, Валльшайд, Грослитген, Оберкаил және Карл ауылдарында қабірлер мен күйдірілген сүйектердің ыдыстары, сондай-ақ сирек монеталар табылды. "Төрт құдай тасы" (әдетте Юпитер бағанасы орнатылған) Viergötterstein-нен басқа, 1920 жылы Пантенбургте табылған Грослиттгеннен екі құрбандық тақтасы ерекше назар аударады. Олар Вовотий құдайына және Будина мен Алауна қасиетті әйелдеріне арналған және Галло-римдік қасиетті бұлаққа тиесілі болуы мүмкін. Бұл аймақтағы көптеген елді мекендердің Рим дәуірінде пайда болғанын көрсетеді. Франк дәуірінен қалған жәдігерлер сирек кездеседі, бірақ олардың бар екені мәлім. Пантенбургтен найза, сүйек және қалқан, ал Экфельдтен қылыш және бетперде табылды. Осы кезеңнен табылған жәдігерлердің аздығына қарамастан, бұл жерде қоныстану одан да көп болған деп болжауға болады, және бүгінгі күнгі көптеген елді мекендер сол кезде пайда болған, мұны "-шайд", "-фельд" немесе "-инген" жалғауларымен аяқталатын жер аттары куәландырады. Мысалы, Officinus Villa (қазіргі Оффлинген) 794 және 895 жылдары, Мандершайд және Эккивельд (Экфельд) 973 жылы, ал Лувенвельт (Лауфельд) 1161 жылы тарихқа енген.
The first part of the placename Manderscheid is derived from the Celtic word mantara (pine), the second part from a Celtic word meaning 'forest'. The Manderscheid area was settled from very early times on. Near Schwarzenborn, several Stone Age settlements have been found. It is also known that near Mehren only some miles away from Manderscheid so many graves from Hallstatt times with many jewelled objects and tools have been unearthed that archaeologists and historians speak of a “Mehren culture”. Near Wallscheid, graves from Hallstatt and La Tène times have been found, too, and likewise near Laufeld. Near Wallscheid, two iron arrowheads that come from this era and a bronze vessel were found. More numerous have been the finds from Roman times. Besides the “Villa of Bettenfeld”, which was unearthed in 1863 at the foot of the Mosenberg (mountain), Roman finds come to light in almost every town and village in the surrounding area. In Dierfeld and Wallscheid, remnants of other such villas have been found, as have graves and urns in Laufeld, Manderscheid, Öfflingen, Pantenburg, Wallscheid, Großlittgen, Oberkail and Karl, as well as the odd coin. Besides the Viergötterstein (a “four god stone”, a pedestal on which a Jupiter Column was customarily stood), special attention is earned by two altars from Großlittgen that were found in Pantenburg in 1920. They were dedicated to the god Vovotius and the goddesses Boudina and Alauna and might have belonged to a Gallo Roman spring sanctum. This may make it clear that a great many settlements in the surrounding area arose as early as Roman times. Rarer are finds from Frankish times, as they are almost everywhere. In Pantenburg a lance, a spear and a shield were found, and in Eckfeld a sword and a ventail. Despite the dearth of finds from this time, it can be assumed that there was considerably more settlement, and that most of today's population centres arose in that time, as witnessed by places with names ending in —scheid, —feld or —ingen. Thus, Officinus Villa (now Öfflingen) was mentioned in 794 and 895, Manderscheid and Eckiveld (Eckfeld) in 973, and Louvenvelt (Laufeld) in 1161.
Қала тарихы
Manderscheid, орта ғасырларда Manderschiet деп белгілі болған, алғаш рет 973 жылы құжаттарда еске алынған. 12 ғасырдың ортасынан бастап ол Трир архиепископтық сайлау округіне қарасты болды. 1332 жылы Балдуин оған қала құқығын берді. Мандершайд Трир сайлау округінің және сонымен бірге Мандершайд графтарының орталығы болды. 1794 жылдан бастап Мандершайд француз үкімдігінде болды. 1814 жылы Вена конгресінде ол Пруссия Корольдігіне қосылды. 1947 жылдан бері ол жаңадан құрылған Рейнланд-Пфальц штатының құрамына кірді. Бұрынғы сайлау кельнерінің (мемлекеттік әкімшілік мекемесі) ғимаратында бүгінде Manderscheid Verbandsgemeinde әкімшілігі орналасқан. Лузиакирхе (“Люсия шіркеуі”), сондай-ақ Люсиакапель (“Люсия капелласы”) деп те аталатын бұл шіркеу, шамамен қаланың алғашқы шіркеуі болған және орта ғасырларда Мандершайдтың солтүстік жағында орналасқан. 1386 жылы Генрих фон Мандершайдтың әйелі Люция фон Мандершайд осы жерге жерленген. 1794 жыл шамасында капелла француздықтар тарапынан өртеліп жанып кеткен. Бұрынғы орны қазіргі таңда тасталып кеткен, яғни капелланың қалдықтары жоқ. Оның бар екендігін тек бір көше атауы ғана еске салады. Лусиакапельден бүгінгі күні Сент-Хуберт шіркеуінде (Pfarrkirche St. Hubertus) сақталған Қайғылы Ананың бейнесі шыққан. Пиета шамамен 1600 жылдар шамасында жасалған; 1960 жылдары қалпына келтірілген кезде, өртеудің іздері анық көрінген. 1969 жылдың 7 маусымында Нидермандершайд муниципалитеті, осы уақытқа дейін өздігінен басқарылған, Мандершайдпен біріктірілді. 1998 жылдың 16 қаңтарынан бастап Мандершайд қала мәртебесін алды.
Manderscheid, known in the Middle Ages as Manderschiet, had its first documentary mention in 973. From the mid 12th century it belonged to the Archbishop Electorate of Trier. Elector Balduin granted it town rights in 1332. Manderscheid was the seat of an Electoral Trier Amt and at the same time also of the counts of Manderscheid. Beginning in 1794, Manderscheid lay under French rule. In 1814 it was assigned to the Kingdom of Prussia at the Congress of Vienna. Since 1947, it has been part of the then newly founded state of Rhineland Palatinate. The building of the former Electoral Kellnerei (a ministerial administrative establishment) today houses the seat of the Manderscheid Verbandsgemeinde administration. The Luziakirche (“Lucia’s Church”), also known as Luciakapelle (“Lucia’s Chapel”) – presumably the town's first church – stood in the Middle Ages on Manderscheid's northern outskirts. In 1386, Lucia von Manderscheid, Heinrich von Manderscheid's wife, was entombed there. About 1794, the chapel was burnt down by the French. The former location is now forsaken, that is to say, no remnants of the chapel are on hand anymore. Only a street name recalls its existence. From the Luciakapelle comes the image of the Sorrowful Mother, which is today found in Saint Hubert's Parish Church (Pfarrkirche St. Hubertus). The pietà come from the time about 1600; when it underwent restoration in the 1960s, traces of burning were still in evidence. On 7 June 1969, the municipality of Niedermanderscheid, until this time self administering, was amalgamated with Manderscheid. Since 16 January 1998, Manderscheid has been a town.
Елтаңба
Қаланың елтаңбасын былай сипаттауға болады: алтын түсті қалқанда қызыл түсті тік тілімделген жолақ, ал қалқанның үстінде – қалқанның түсінен жасалған тәж.
The town's arms might be described thus: Or a fess dancetty gules, the shield ensigned with a crown of the field.
Мандершайдтың муниципалды бірлестігі
Мандершайд Verbandsgemeinde-сі бұрынғы Мандершайд округінің дерлік барлық жеке муниципалитеттерінен тұрған.
The Verbandsgemeinde of Manderscheid was made up of almost the same individual municipalities as the old County of Manderscheid.
Мәдениет және туристік
Мандершайдтың екі қамалы – Обербург және Нидербург – кеңінен танымал. Туристерді асыл тастарды өңдеу шеберханасы, жергілікті тарих мұражайы және Маар мұражайы (Эйфель аймағының кратерлері туралы) да қызықтырады. Мандершайд Лизер өзенінің жағасында орналасқан, және Эйфель клубының «Лизерпфад» жолымен Даун немесе Виттлихке дейін осы өзен бойымен саяхаттауға болады. Бұған қоса, 330 шақырымдық «премиум» саябақ жолы – Эйфельштейг, Аахеннен Трирге бағытталған саяхатында Мандершайд арқылы өтеді.
Well known are Manderscheid's two castles, the Oberburg and the Niederburg. Also interesting to tourists are the gem grinding shop, the local history museum and the Maar Museum (about the Eifel's maars). Manderscheid lies on the river Lieser, which can be followed along the Eifel Club's trail, the Lieserpfad, to Daun or Wittlich. Moreover, the 330 km long “premium” hiking trail, the Eifelsteig, leads through Manderscheid on its way from Aachen to Trier.
Мандершейдер Плат
Жергілікті дәстүрлі тіл Мозель франкондық диалекттердің қатарына жатады. Стандартты жоғары неміс тілінде кездеспейтін кейбір сөздерден басқа, мынадай ерекшеліктері бар:
«Milch» сияқты e және i дауыстыларынан кейінгі ch дыбысы жоқ. Ол sch дыбысымен ауыстырылады. Кейбір дауысты консонанттар өздерінің соңғысыз әріптерімен алмастырылады: «Blut» – «Ploot» болады, «Glaube» – «Klowen» болады. «А» әрпі «Wääsch» және «Frääsch» сияқты ашық және кең айтылады. «rt» әріптерінің тіркесі «cht» деп айтылады: сондықтан «Ort» – «Ocht» болады.
The traditional local speech is among the Moselle Franconian dialects. Besides some words that are not found in standard High German, there are the following peculiarities:
The ch after the vowels e and i such as in Milch does not exist. It is replaced with sch Some voiced consonants are replaced with their unvoiced counterparts: Blut becomes Ploot, Glaube becomes Klowen. The a is spoken open and broad as in Wääsch and Frääsch ei is pronounced like ai. The consonant cluster rt is pronounced cht : thus Ort becomes Ocht.
Экономика және инфрақұрылым
XIX ғасырдың ортасына дейін Manderscheider Maß – Лизер, Салм және Кляйн Килл өзендері бойындағы диірмендерде қолданылған стандартты құрғақ өлшемнің атауы еді (бір өлшемі 221,15 литрге тең). Малтер Мейз деп аталатын өлшем әртүрлі аймақтарда әртүрлі болды. Manderscheider Maß 1736 жылғы 20 қазанда князь-архиепископ Франц Георгтың "диірмен ережесі" (Mühlenordnung) арқылы бекітілді және Трир курфюрсттығының барлық аймағында қолданылды.
Until the mid 19th century, the Manderscheider Maß was the name given a standard dry measure in gristmills along the Lieser, Salm and Kleine Kyll (one was equal to 221.15 L). The so called Malter Maß was not the same everywhere, but rather varied regionally. The Manderscheider Maß was decreed in a Mühlenordnung (“mill order”) on 20 October 1736 by Prince Archbishop Elector Franz Georg, and was valid for the whole of the Electorate of Trier.