Бірінші Петр хаты: Авторлық және жазу мерзімі туралы пікірлер
First Epistle of Peter
Жаңа өсиет кітабы: Бірінші Петір хаты. Апостол Петірдің авторлығымен, Азия Кішісіндегі діни қудалауға тап болғандарға арналған. Римнен жазылған болуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа өсиет кітабы
Book of the New Testament
Петірдің бірінші хаты Жаңа өсиет кітабы. Автор өзін Петір елші ретінде таныстырады. Хатың соңында оның «Вавилоннан» жазылғандығы туралы мәлімдеме бар, бұл Рим қаласына сілтеме болуы мүмкін. Бұл хат Кіші Азиядағы діни қудалауға ұшыраған «діаспораның таңдаулы саяхатшыларына» жолданған.
The First Epistle of Peter is a book of the New Testament. The author presents himself as Peter the Apostle. The ending of the letter includes a statement that implies that it was written from “Babylon”, which may be a reference to Rome. The letter is addressed to the "chosen pilgrims of the diaspora" in Asia Minor suffering religious persecution.
Авторлығы
1 Петірдің авторлығы дәстүрлі түрде елші Петірге жатқызылады, себебі ол оның атын алып, оны автор ретінде көрсетеді (1:1). Мәтін Петірді автор ретінде көрсетсе де, оның тілі, жазылған мерзімі, стилі және құрылымы көптеген ғалымдарды осы хаттың авторлық құқығын жоққа шығаруға итермеледі. Көптеген ғалымдар хаттың авторы Петір емес деп санайды, өйткені оның жазушысы риторика мен философия саласындағы білімімен, грек тілін жетік меңгеруімен ерекшеленеді, бұл Галилеялық балықшы үшін ерекше жағдай. Жаңа өсиет ғалымы Грэм Стентон Петірдің авторлығын жоққа шығарады, себебі 1 Петір, ең болмаса, 81 жылғы Домицианның билігі тұсында жазылған болуы мүмкін, сол кезде христиандарға қарсы кең ауқымды қуғын-сүргін басталды деп саналады, бұл Петірдің қайтысынан кейін болған оқиға. Трэвис Уильямс сияқты жаңа ғалымдар бұл хатта сипатталған қуғын-сүргін Петірдің қайтысынан кейін Римнің ресми қуғын-сүргінін көрсетпегенін айтады, демек, хаттың ерте жазылғандығын толығымен жоққа шығармайды. Тағы бір мәселе – 5-тараудың 13-аятындағы «Вавилон» туралы сілтеме, ол хаттың Римнен жазылғандығын көрсетеді деп қабылданады. Римнің ежелгі еврейлердің жауы Вавилонмен теңестірілуі ғибадатхана қирағаннан кейін ғана пайда болды деп есептеледі. Басқалар бұл туындыны Петірге емес, Пауылға жатқызудың көбірек мағынасы бар дейді. Тағы бір теория бойынша, 1 Петірдің авторлығын Петірге жатқызуға болады, егер ол оны хатшысы Силванға диктанттаған болса (5:12), ол оны грек тілінде жазған. Джон Эллиот бұған келіспейді, Силванның хатшы, автор немесе 1 Петірдің редакторы болғаны туралы ұғым шешілген мәселеден гөрі көбірек қиындықтар тудырады дейді, сондай-ақ 5:12 грек тіліндегі аударма Силванның хатшы емес, 1 Петірдің жеткізушісі болғанын көрсетеді. Ағылшын тіліндегі аудармалар сияқты, грек тілінен алынған осы тармақтың соңғы NRSV (2021) аудармасы Силванды хатшы ретінде түсінуге мүмкіндік береді: «Мен адал бауырлас санайтын Силван арқылы осы қысқа хатты жазып отырмын, сіздерді нығайту және осының Құдайдың шын ізгілігі екендігіне куәлік беру үшін». Кейбіреулер Марқтың осы туындыны құрастыруға және жазуға үлес қосқанын айтады. Бір жағынан, Барт Эрман сияқты ғалымдар бұл мәтіннің тілі, жазылған мерзімі, әдеби стилі және құрылымы 1 Петірді Петір жазған деген тұжырымға келмейді деп сендіреді. Осы ғалымдардың пікірінше, 1 Петірдің кейінірек белгілі бір христианның құрметіне жазылған, авторлық құқығы жоқ хат болуы мүмкін. Екінші жағынан, кейбір ғалымдар Петірдің 1 Петірді өзі жазғанына куәландыратын жеткілікті дәлелдер бар екенін айтады. Мысалы, 1 Петір мен Петірдің Әрекеттер кітабындағы сөздерінің арасында ұқсастықтар бар, Исаның бірнеше тарихи сөздеріне сілтемелер, куәгерлердің куәлігін көрсетеді (мысалы, Лұқа 12:35 пен 1 Петір 1:13, Матай 5:16 мен 1 Петір 2:12 және Матай 5:10 пен 1 Петір 3:14), сондай-ақ Петірдің авторлығын растайтын 2 Петірде (б.з. 60–160) және Климент хаттарында (б.з. 70–140) айғақтар бар, бәрі де Петірдің шынайы авторлығын қолдайды. Нәтижесінде, 1 Петірдің авторлығы әлі де даулы мәселе болып қалуда.
The authorship of 1 Peter has traditionally been attributed to the Apostle Peter because it bears his name and identifies him as its author (1:1). Although the text identifies Peter as its author, the language, dating, style, and structure of this letter have led most scholars to conclude that it is pseudonymous. Many scholars argue that Peter was not the author of the letter because its writer appears to have had a formal education in rhetoric and philosophy, and an advanced knowledge of the Greek language, none of which would be usual for a Galilean fisherman. New Testament scholar Graham Stanton rejects Petrine authorship because 1 Peter was most likely written during the reign of Domitian in AD 81, which is when he believes widespread Christian persecution began, which is long after the death of Peter. More recent scholars such as Travis Williams say that the persecution described does not appear to be describing official Roman persecutions after Peter's death, thus not directly ruling out an early date for the composition of the epistle. Another dating issue is the reference to "Babylon" in chapter 5 verse 13, generally agreed to be a claim the letter was written from Rome. It is believed that the identification of Rome with Babylon, the ancient enemy of the Jews, only came after the destruction of the Temple in AD 70. Others argue that it makes little sense to ascribe the work to Peter when it could have been ascribed to Paul. Alternatively, one theory supporting legitimate Petrine authorship of 1 Peter is the "secretarial hypothesis", which suggests that 1 Peter was dictated by Peter and was written in Greek by his secretary, Silvanus (5:12). John Elliot disagrees, suggesting that the notion of Silvanus as secretary or author or drafter of 1 Peter introduces more problems than it solves, and claims that the Greek rendition of 5:12 suggests that Silvanus was not the secretary, but the courier/bearer of 1 Peter. Like English translations generally, the more recent NRSV (2021) translation of this verse from the Greek does not exclude understanding Silvanus as secretary: "Through Silvanus, whom I consider a faithful brother, I have written this short letter to encourage you and to testify that this is the true grace of God. Stand fast in it." Some see Mark as a contributive amanuensis in the composition and writing of the work. On the one hand, some scholars such as Bart D. Ehrman are convinced that the language, dating, literary style, and structure of this text makes it implausible to conclude that 1 Peter was written by Peter. According to these scholars, it is more likely that 1 Peter is a pseudonymous letter, written later by an unknown Christian in his honor. On the other hand, some scholars argue that there is enough evidence to conclude that Peter did, in fact, write 1 Peter. For instance, there are similarities between 1 Peter and Peter's speeches in the Biblical book of Acts, allusions to several historical sayings of Jesus indicative of eyewitness testimony (e. g., compare Luke 12:35 with 1 Peter 1:13, Matthew 5:16 with 1 Peter 2:12, and Matthew 5:10 with 1 Peter 3:14), and early attestation of Peter's authorship found in 2 Peter (AD 60–160) and the letters of Clement (AD 70–140), all supporting genuine Petrine origin. Ultimately, the authorship of 1 Peter remains contested.
Аудитория
1 Петір хаты Понт, Ғалатия, Қападокия, Азия және Бітүния аймақтарында шашырап кеткен «таңдалған шет елдіктерге» жолданған. 1:1-де алғашқы оқырмандардың географиялық орналасқан жері ретінде тізілген бес аймақ Кіші Азиядағы Рим провинциялары болған. Провинциялардың тізіліс реті хатты жеткізген елшінің бағытталған жолын көрсетуі мүмкін. Осы хатты алғандар 1:1-де «жайылған жерлердегі шеттен шыққандар» деп аталады. 1:17-де олар «жер аударылған уақытында құрметпен қорқынышпен өмір сүруге» шақырылады. 1 Петір хатының адресаттарының әлеуметтік құрамы туралы пікірлер әртүрлі, себебі кейбір ғалымдар «шет елдіктерді» (1:1) көктегі үйлеріне құштар христиандар деп түсіндіреді, ал кейбіреулері оны нақты «шет елдіктер» ретінде немесе христиан сенушілеріне қатысты Ескі өсиеттен алынған бейімдеу ретінде қарастырады. Жаңа христиандар жергілікті халықтан қысым мен жаулыққа тап болса да, Петір оларға өз діндеріне де, Рим империясына да адал болуды кеңес береді (1 Петір 2:17). Автор (1) қудалау кезінде нығайып, жандануға (1–2:10); (2) қасиетті өмірдің практикалық міндеттеріне (2:11–3:13); (3) Мәсіхтің мысалы мен төзімділік пен киелілікке шақыратын басқа да себептерге (3:14–4:19); және (4) пасторлар мен жамағатқа кеңестермен аяқталады (5-тарау).
1 Peter is addressed to the "elect resident aliens" scattered throughout Pontus, Galatia, Cappadocia, Asia, and Bithynia. The five areas listed in 1:1 as the geographical location of the first readers were Roman provinces in Asia Minor. The order in which the provinces are listed may reflect the route to be taken by the messenger who delivered the circular letter. The recipients of this letter are referred to in 1:1 as "exiles of the Dispersion". In 1:17, they are urged to "live in reverent fear during the time of your exile". The social makeup of the addressees of 1 Peter is debatable because some scholars interpret "strangers" (1:1) as Christians longing for their home in heaven, some interpret it as literal "strangers", or as an Old Testament adaptation applied to Christian believers. While the new Christians have encountered oppression and hostility from locals, Peter advises them to maintain loyalty both to their religion and the Roman Empire (1 Peter 2:17). The author counsels (1) to steadfastness and perseverance under persecution (1–2:10); (2) to the practical duties of a holy life (2:11–3:13); (3) he adduces the example of Christ and other motives to patience and holiness (3:14–4:19); and (4) concludes with counsels to pastors and people (chap. 5).
Христиандардың әлеуметтік кемсітуі
Кейбір ғалымдар хат адресаттарының басынан өткен қиындықтар әлеуметтік сипатта болған, әсіресе сөздік мазақтау түрінде болды деп санайды. Бұған ішкі дәлел ретінде "жамандау" (2:12; 3:16) және "қарғыс айту" (4:14) сияқты сөздердің қолданылуы жатады. Киелі кітап зерттеушісі Джон Эллиотт автордың адресаттарды билікті құрметтеуге (2:13) және тіпті императорды құрметтеуге (2:17) нақты түрде шақырғанын атап көрсетеді. Оның пікірінше, бұл олардың ресми Рим қуғын-сүргінінен зардап шегуі емес екенін көрсетеді. Автордың "сіздердің бүкіл әлемдегі бауырларыңыз да осындай қиындықтарға тап болып жатыр" (5:9) деп айтуы да маңызды. Эллиотт мұны хаттың ресми қуғын-сүргінді білдіретін идеяны жобауға негіз деп санайды, себебі Римнің ресми түрде бастаған христиандарға қарсы алғашқы дүниежүзілік қуғын-сүргіні 250 жылы Деций бастаған қуғын-сүргінге дейін болған жоқ.
Some scholars believe that the sufferings the epistle's addressees were experiencing were social in nature, specifically in the form of verbal derision. Internal evidence for this includes the use of words like "malign" (2:12; 3:16), and "reviled" (4:14). Biblical scholar John Elliott notes that the author explicitly urges the addressees to respect authority (2:13) and even honor the emperor (2:17), strongly suggesting that they were unlikely to be suffering from official Roman persecution. It is significant to him that the author notes that "your brothers and sisters in all the world are undergoing the same kinds of suffering" (5:9), indicating suffering that is worldwide in scope. Elliott sees this as grounds to reject the idea that the epistle refers to official persecution, because the first worldwide persecution of Christians officially meted by Rome did not occur until the persecution initiated by Decius in AD 250.
Мәсіхшілерді ресми қудалау
Ал ресми қуғын-сүргін теориясын қолдаушы ғалымдар өз дінін қорғауға қатысты насихатты (3:15) ресми сот процесіне сілтеме деп қарастырады. Сонымен қатар, 1 Петірдің жазылу контексі ретінде Рим провинциясы Вифиния және Понтта Плиний Кішінің билігі кезінде христиандардың сотталып, жазалануы жиі айтылады. Осы теорияны қолдайтындар Плинийдің император Траянға христиандарды жазалау туралы жазған хатында, осы хаттың адресаттарының жағдайы бейнеленгенін санайды. Плинийдің 112 жылы жазған хатында ол Траяннан өзіне әкелінген христиандарды тек "христиан" деген аттары үшін жазалау керек пе, әлде осы атпен байланысты қылмыстары үшін жазалау керек пе деп сұрайды. Библияны зерттеуші Джон Нокс 4:14–16 аяттардағы "аты" деген сөздің қолданылуын Плинийдің хатындағы сөзбен "маңызды байланыс нүктесі" деп есептейді.
On the other hand, scholars who support the official persecution theory take the exhortation to defend one's faith (3:15) as a reference to official court proceedings. Also often advanced as a possible context for 1 Peter is the trials and executions of Christians in the Roman province of Bithynia Pontus under Pliny the Younger. Scholars who support this theory believe that a famous letter from Pliny to Emperor Trajan concerning the delation of Christians reflects the situation faced by the addressees of this epistle. In Pliny's letter, written in AD 112, he asks Trajan if the accused Christians brought before him should be punished based on the name 'Christian' alone, or for crimes associated with the name. For biblical scholar John Knox, the use of the word "name" in 4:14–16 is the "crucial point of contact" with that in Pliny's letter.
Тозақтың қасіреті
Автор Исаның өлімінен кейін түрмедегі рухтарға жариялағанын айтады (3:18–20). Бұл үзінді және тағы бірнеше (мысалы, Матай 27:52 және Лұқа 23:43) Мәсіхтің тозаққа түсуі немесе тозақтың қиындығы туралы дәстүрлі христиандық сенімнің негізі болып табылады. Түсіндірулер әртүрлі болғанымен, кейбір дінтанушылар бұл үзіндіде Исаның өлімінен кейін, Евангелияны күткен христиандыққа дейінгі адамдардың жандары болған жерге (соңғы мағынада көкте де, тозақта да емес) барғанын айтады. Тозақтың қиындығы туралы алғашқы сенімді білдірген Сирмиум (359), Нике (360) және Константинополь (360) арийлік формулярлары болды. Бұл ілім батысқа тарады және кейіннен Апостолдардың Сеніміне енді.
The author refers to Jesus, after his death, proclaiming to spirits in prison (3:18–20). This passage, and a few others (such as Matthew 27:52 and Luke 23:43), are the basis of the traditional Christian belief in the descent of Christ into hell, or the harrowing of hell. Though interpretations vary, some theologians see this passage as referring to Jesus, after his death, going to a place (neither heaven nor hell in the ultimate sense) where the souls of pre Christian people waited for the Gospel. The first creeds to mention the harrowing of hell were Arian formularies of Sirmium (359), Nike (360), and Constantinople (360). It spread through the west and later appeared in the Apostles' Creed.
Әйелдердің мойынсұнушылығы
Петірдің 1-хаты 3:1 әйелдерді күйеулеріне бағынуға шақырады, бұл нұсқаулар бірінші Қорынттықтар хатында да айтылған.
1 Peter 3:1 instructs women to submit to their husbands, echoing the instructions in the First Epistle to the Corinthians.