Кіріспе

Жаңа Келісім кітабы

Жоханның бірінші хаты – Жаңа Келісімдегі Жохан хаттарының біріншісі және католик хаттарының төртіншісі. Жоханның еңбектерінің авторлығы туралы ғалымдар арасында бірлік жоқ. Бірінші хаттың авторы – Жақия, бірақ көптеген қазіргі заман ғалымдары оны елші Жақиядан бөліп қарастырады. Көптеген ғалымдар үш Жохан хатының бір авторға тиесілі екеніне сенеді, бірақ оның Жохан Ізгі хабарының авторы болған-болмағаны әлі даулы. Бұл хат шамамен 95-110 жылдар аралығында Ефесте жазылған болуы мүмкін. Автор оқырмандарға Құдаймен байланыстарын анықтауға көмектесетін түрлі сынақтарды сипаттайды және рухани жаңарудың белгісі – адал өмір салты екенін үйретеді. Сондай-ақ, хат әлемді (жамандыққа толы және Шайтанның билігінде) және Құдайдың балаларын (әлемнен бөлініп тұрғандар) ажыратады. Хаттың стилі қарапайым, әсем тіркестерден мүлдем құрылған жоқ. Пауыл хаттарының тікелей стиліне қарамастан, Киелі кітап зерттеушісі Эрнест ДеУитт Бертонның пікірінше, Жоханның ойы «шеңбермен қозғалады», бірте-бірте дамитын ойлар тізбегін құрайды. Бұл еврей поэзиясының параллель құрылымына ұқсас, онда шумақтың екінші жолы біріншісімен бірдей мағынаны береді, бірақ бұл хатта бұрын айтылған ойларды жиі қайталау, осы ойларға қосымша түсіндірме беру мақсатын көздейді. Қорыта айтқанда, хаттың паранетикалық стилі бар деуге болады, ол «жеке тілеу, дұрыс пен бұрыс, шындық пен жалған арасындағы қарама-қарсылық және риторикалық сұрақтармен сипатталады». Сүйіспеншілікпен айтылатын «балаларым» деген тіркес хатта жеті рет кездеседі, оның бірі – «балаларым» (1 Жохан 2:1), ал осы тіркес Жохан 13:33-те де қолданылған. Пауыл да Ғалаттықтарға арналған хатында (Ғалаттықтар 4:19) «балаларым» деген тіркес қолданған. Кейбір ғалымдар бұл хаттың Жоханның дәстүрлі параллель шумақтарға жасаған түсіндірмесі екенін ұсынады. Бұл теорияны алғаш ұсынған Эрнст фон Добшутц пен Рудольф Бултман, бірақ ол барлық ғалымдар тарапынан қабылданбаған. Амос Уайлдер: «Кемінде, хатта автордың стилінен поэтикалық құрылымы мен синтаксистік қолданысы жағынан ерекшеленетін маңызды және кейде үзіліссіз элементтер бар екені анық» деп жазады.

Авторлығы

Бұл хатты апостол Жохан Ефесте, жазушы қарт жасқа келгенде жазған деп дәстүрлі түрде саналады. Хаттың мазмұны, тілі және идеялық стилі Жоханның І, ІІ және ІІІ Ізгі хабарларына өте ұқсас. Сондықтан, 19 ғасырдың соңында Эрнест ДеУит Бёртон ғалымы І Жохан мен Ізгі хабардың бір автордың жазуы мүмкін екендігіне "ешқандай күмәні жоқ" деп жазды. Алайда, 20 ғасырдың басында Генрих Юлиус Холцман және К. Додт сияқты сыншы ғалымдар Жоханның Ізгі хабарларын және І Жоханды әртүрлі авторлардың жазғанын анықтады. Бұл көзқарас екі мәтіннің тілдік ерекшеліктерімен қолдалады. Мысалы, І Жохан сөйлемнің басында көрсету есімдігін жиі қолданады, содан кейін бөлшек немесе қосымша келіп, сөйлемнің соңында көрсету есімдігін түсіндіреді немесе анықтайды – бұл стиль Ізгі хабарда қолданылмайды. Бүгінде, Ж. Луис Мартин мен Реймонд Браунның жұмыстарына сүйене отырып, ғалымдардың көпшілігі Жохан мен І Жоханды бір қауымның әртүрлі мүшелері жазғанын сендіреді: "Жохан қауымы". Көптеген сыншы ғалымдар апостол Жоханның бұл еңбектердің ешқайсысын жазбағанына келіседі.

Мақсаты

Төртінші Ізгі хабар яһуди діні және Иоаннның ортасынан тыс тұрған, Исаны Әке жіберген, бұрыннан бар Ұл ретінде қабылдамайтын адамдар тудырған қиындықтарды қарастырады. "Жаңа Иерусалим Библиялық түсіндірмесінде" (The New Jerome Biblical Commentary) Иоаннның үш хаты "Иоанн қауымының өзіндегі жік-жарылысты сипаттайды" делінген. Автор бұл хатты оқырмандарының қуанышы "толық болсын" (1:4), олар "күнә жасамас үшін" (2:1), жалған ұстаздар оларды адастырмас үшін (2:26) және "Құдай Ұлының атына сенгендер мәңгілік өмірлерің бар екенін біліп, оны нығайтсын" (5:13) мақсатымен жазған. Хаттың басты мақсатын түсінуде екі негізгі көзқарас бар: өмір сынақтары (Роберт Лоу тарапынан дамытылған) және қарым-қатынас сынақтары (Джон Митчелл мен Зейн Ходжес тарапынан дамытылған). Егер Иоанн Ізгі хабары сенбегендерге арналған болса (Иоанн 20:31), онда бұл хат сенгендерге жолданған (5:13). Эрнест ДеВит Бёртон бұл хаттың көп бөлігінен еврейлік Ескі келісімнен цитаталардың және еврейше сөздердің аздығын ескере отырып, оның көбінесе жұртшылықтан емес, яһуди емес адамдарға арналғанын болжайды. Сондай-ақ, басқа да өлеңдерде Исаның қан төккені айтылады, егер ол қан төкпесе, онда оның өлімі мағынасыз болар еді. 2-тарауда сонымен қатар прото-гностиктер тобы туралы айтылады: бұл топ бұрын шіркеуде болған, бірақ кейін оны тастап, адам Исаның рухани Мәсіх екенін мойындамайтын топ. Автор осы сепаратистерді "антихристтер" деп айыптайды. Кіріспеде де бұл мәселе қамтылуы мүмкін, әсіресе автордың Иоанн екендігі немесе псевдоэпиграфиялық түрде шәкірт екендігі ескерілсе: 1-тарауда шындықтың көзбен көру және қолмен ұстау арқылы дәлелденгені туралы жазылған. Осылайша, автор Исаны жеке танығанын, оның рух немесе ойдан туған емес, ет пен қаннан тұратын адам екенін баса көрсетуі мүмкін.

Алдын ала сөз

Бірінші тараудың 1-4 аяттары "Жанға кірген Сөз" туралы кіріспе немесе әубалы болып табылады. Жақияның Ізгі хабарының кіріспесі сияқты, бұл кіріспе автордың "Өмір" болып табылатын Сөз туралы жазуға ниеттенгенін білдіреді. Англикандық комментатор Альфред Пламмер "Ізгі хабардың басымен ұқсастық айқын" екенін атап көрсетті, бірақ маңызды айырмашылығы бар: Ізгі хабарда жаратылыстан бұрынғы [[Логос, lógos, сөздің] болуы туралы айтылса, ал мұнда Сөздің жанына кіруден бұрын болғаны туралы сөз болады. Бұл мәтін орта ғасырларда 1 Жохан 5:7-8 аяттарына қосымша ретінде енгізілген. Оның басылымынан аударылған Киелі кітаптарда бұл үзінді бар, соның ішінде Король Джеймс нұсқасы (1611), ол оны былай көрсетеді (курсивпен): 18-шы ғасырдан бері сындық басылымға негізделген аудармаларда бұл мәтін жоқ немесе оны түсіндірме ретінде келтіреді. Бұл қосымша үштік құдай туралы ілімді қолдағандықтан, ол ерте замандағы протестанттар мен католиктердің пікір таластарының тақырыбы болды.

Соңғы тармақ

Кішкентай балалар, өздеріңді жұмырлықтан сақтаңдар. Әмин. Пламмердің пікірінше, "Жоханның Ізгі хабарының соңында және Екінші хатында жазылғандай, "Әмин" сөзін мұнда да көшіруші қосып жазған".

"Парфтарға"

415 жылы Гипполық Августин Иоаннның парфтарға жазған хаты туралы латын тілінде түсіндірме жазды (лат. *ad Parthos*), онда ол Иоанн хатының адресаттарын парфтар деп анықтады. Кейде бұл Бабылондағы еврей қауымындағы жаңа мүміндейлердің бір тобына қатысты деген ұсыныстар айтылады. 730 жылдары Беда Александриялық Афанасийдің де 1 Иоанн хаты парфтарға жолданған деген сенімде болғанын жазды. Алайда, бұл дәстүр тек латын тіліндегі көздерден ғана белгілі. (2 Иоанн хатының грек тіліндегі үш қолжазбасында "парфтарға" деп белгіленген.) Қорытындысы бойынша, Иоаннның бірінші хаты Ефес шіркеуіне арналған және парфтар деген атау қате оқылуы немесе түсініксіздіктен туындаған болуы мүмкін.

Музыка

"1 Жақып 4:16" - американдық The Mountain Goats тобының 2009 жылы жарық көрген "The Life of the World to Come" альбомындағы осы аяттан шабыттанған әннің атауы.