Кіріспе

1955 жылғы қылмыс фильмі, Жюль Дассеннің "Американдықтар" эпизоды. "Рифифи" – 1955 жылғы француз қылмыс фильмі, Огюст Ле Бретонның сол аттас романының бейімделуі. Американдық режиссер Жюль Дассеннің режиссерлік жұмысы. Фильмде Жан Сервайс қартайған гангстер Тони "ле Стефануа", Карл Мёнер Джо "ле Суэдои", Роберт Мануэль Марио Фаррати және Жюль Дассен Сезар "ле Милане" рөлінде ойнаған. Төрт адам бірігіп, мүмкін емес сияқты көрінетін ұрлыққа барады – Бейбітшілік көшесіндегі эксклюзивті зергерлік дүкенін тонау. Фильмнің орталық бөлігі – қылмысты егжей-тегжейлі бейнелейтін, жарты сағатқа созылған, тегеуріндей тыныш, диалог пен музыкасыз түсірілген қарақшылық көрінісі. Бұл ойдан туған ұрлықты әлемнің түкпір-түкпіріндегі қылмыскерлер нақты қылмыстарда қайталай берді. "Рифифи" Ұлттық кинорецензия кеңесінен "Үздік шетелдік фильм" номинациясына ие болды. "Рифифи" 2000 және 2015 жылдары қайтадан көрсетілді және бүгінгі таңдағы киносыншылардың пікірінше, француз нуар киносының ең ұлы туындыларының бірі саналады. 1951 жылдың сәуір айында әріптес режиссер Эдвард Дмитрік оны Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі Палата комитетіне коммунист деп көрсеткеннен кейін ол Голливудта қара тізімге енді. Дассен "Жұмақ" фильмін түсіруге тырысты, бірақ американдық қысымнан кейін Фернандел мен Зза Зза Габор жұлдыздар фильмнен бас тартқаннан кейін жұмыс тоқтап қалды. Төмен бюджетке байланысты, Дассен өзі түсірілім ордаларын іздеді және фильмде төбелес сахналары болмауы керек еді. Мұндай төбелес сахналары Францияда Лемми Кошн фильмдерінің танымал сәттілігіне үлкен үлес қосты. Тонидің ұрылардың үнсіздік кодексін бұзғаны үшін Цезарды өлтіруді өкінішпен қабылдауының сахнасы, Дассеннің және басқалардың Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі Палата комитетінің алдында өз замандастарын айтуға дайын екенін білгеннен кейін сезімдерін бейнелеу үшін түсірілді. Бұл эпизод түпнұсқа романда жоқ еді. Дассен автордың Риф соғысына байланысты марокколық берберлерді атау үшін бұл сөзді өзі ойлап тапқанын қателесіп ойлады. Әнді лирик Жак Лару мен композитор Филипп Жерар екі күн ішінде жазды, Дассен Луигидің ұсынысын қабылдамағаннан кейін. Фильмнің қарақшылық көрінісіне байланысты кейбір елдерде көрсетілуіне тыйым салынды, Лос-Анджелес Таймс шолушысы оны "бұзу және кірудің шеберлік сабағы, сондай-ақ кино өнері" деп сипаттады. Мексиканың ішкі істер министрлігі фильмді оның қарақшылық көрінісін еліктейтін ұрлықтар сериясы болғандықтан тыйым салды. "Рифифи" 1955 жылы Финляндияда тыйым салынды және 1959 жылы мазмұнына байланысты қосымша салықпен қысқартылған күйде шығарылды. Фильмді ұрлық жасауға үйрететін білім беру процесі ретінде қарастырған сыншыларға жауап ретінде Дассен фильмде қылмыс жасаудың қаншалықты қиын екенін көрсеткенін мәлімдеді. Осы фильмдерге "Рифифи әйелдер арасында" (1959), "Рифифи Токиода" (1963) және "Рифифи Панамада" (1966) кіреді. Ұлыбританияда шыққан "Рифифи" британдық ғылыми-фантастикалық фильм "The Quatermass Xperiment"пен бірге қос фильм ретінде көрсетілді, бұл 1955 жылғы Ұлыбритания кинотеатрларындағы ең сәтті қос фильм болды. Фильмді АҚШ-та тарату үшін Дассен өзінің өткенінен бас тартып, бұрынғы қарым-қатынастарының алдану болғанын мәлімдеуі керек болды. Әйтпесе, оның аты сценарийші және режиссер ретінде фильмнен алынып тасталады. Дассен бас тартты, ал "United Artists" фильмді шығарды, таратушы компания ретінде номиналды корпорация құрды. Фильм Америкада сәтті таратылды, Дассеннің есімі титрлерде көрсетілді, осылайша ол Голливудтың қара тізімін бұзған алғашқы адам болды.

Үй медиасы

Солтүстік Америкада Rififi VHS және DVD форматтарында жарық көрді. VHS нұсқасы сыншылар тарапынан теріс бағаланды. Роджер Эберт оны "саспақ" деп сипаттады, ал "The Digital Bits Insider's Guide to DVD" кітабының авторлары Билл Хант пен Тодд Дуган VHS нұсқасын "қорқынышты" және "нағыз нашар субтитрлермен" деп атады. Criterion Collection 2001 жылғы 24 сәуірде фильмнің DVD нұсқасын шығарды. Ұлыбританияда Rififi 2003 жылғы 21 сәуірде Arrow Films компаниясы арқылы DVD-де, ал 2011 жылғы 9 мамырда Blu-ray дискісінде жарық көрді. Фильм Blu-ray дискісінде шығарылды және Criterion компаниясы 2014 жылғы 14 қаңтарда 1-аймақта DVD-ге қайта шығарды.

Сыни қабылдау

Кино сыншысы және болашақ режиссер Франсуа Трюффо фильмді мақтап, "Мен оқыған ең нашар қылмыстық романнан Жюль Дассен ең керемет қылмыстық фильм жасады" және "Le Rififi-дегі барлық нәрсе зиялы: сценарий, диалогтар, декорациялар, музыка, актерлерді таңдау. Жан Сервай, Роберт Мануэль және Жюль Дассен – керемет" деген пікір білдірген. Француз сыншысы Андре Базин Рифифи жанрға "қылмыстық фильмдердің қағидаларын бұзатын, біздің жүрегімізге тиетін шынайылық пен адамгершілік" әкелгенін айтты. 1956 жылғы ақпан айындағы француз киножурналы Cahiers du cinéma фильмді 1955 жылғы ең жақсы жиырма фильмнің қатарында он үшінші орынға қойды. Фильм британдық сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, алғашқы көрсетіліміндегі зорлық-зомбылыққа назар аударды. The Daily Mirror газеті фильмді "керемет және қатыгез" деп сипаттаса, Daily Herald газеті Рифифитің "американдықтардың экрандағы қатыгездік әрекеттерін қалалық собордағы шай ішу сияқты көрінетінін" жазды. Ұлттық киношолу кеңесі 1956 жылы фильмді үздік шетелдік фильм деп атады. Rififi 21 шілде 2000 жылы Америкада Дассинмен бірлесіп жаңартқан, жаңа және айқын субтитрлері бар 35 мм нұсқада шектеулі қызметке қайта оралды. Фильм американдық сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, Rotten Tomatoes сайты 41 сыншының 93% оң пікір білдіргенін хабарлады. Metacritic сайтында фильм 13 сынға негізделген 97 балдық орташа баға алды. Фильмге жасалған жағымсыз пікірлердің бірінде Chicago Reader газетінің авторы Дейв Кехр "фильмнің соңғы жартысында ұрылардың арасындағы жанжал кезінде моральдық тұрғыдан нашарлап, ащыға айналады" деген ойын білдірді. Сыншы және режиссер Жан-Люк Годар фильмді сол дәуірдегі басқа француз қылмыстық фильмдерімен салыстырғанда теріс бағалады, 1986 жылы "қазір ол Touchez pas au grisbi фильміне де, тіпті Bob le flambeur фильміне де жете алмайды" деп мәлімдеді.