Кіріспе

Ацетоген – ацетатты (CH3COO−) анаэробты тыныс алу немесе ферментацияның соңғы өнімі ретінде түзілетін микроорганизм. Дегенмен, бұл термин көбінесе тар мағынада қолданылады, тек қана ацетил коферменті А (ацетил КоА) редуктивті жолы (сонымен қатар Вуд-Льюнгдаль жолы деп те аталады) арқылы бір мезгілде анаэробты тыныс алу мен көміртекті бекітуді жүзеге асыратын бактериялар мен археяларға ғана қатысты. Бұл нағыз ацетогендер «гомоацетогендер» деп те аталады, олар екі молекула көмірқышқыл газынан (CO2) және төрт молекула сутегінен (H2) ацетил КоА (ал одан, көбінесе ацетат) түзе алады. Бұл процесс ацетогенез деп аталады және ацетат ферментациясынан ерекшеленеді, бірақ екеуі де молекулалық оттегі (O2) болмағанда жүреді және ацетат түзеді. Бұрын тек бактериялар ғана ацетогендер деп есептелсе, қазір кейбір археяларды да ацетогендер деп қарастыруға болады. Ацетогендер әртүрлі орталарда кездеседі, әдетте бұл орталар анаэробты (оттегі тапшы) болады. Ацетогендер энергия мен көміртек көзі ретінде әртүрлі қосылыстарды пайдалана алады; ацетогендік метаболизмнің ең жақсы зерттелген түрі көмірқышқыл газын көміртек көзі ретінде және сутегін энергия көзі ретінде пайдалануды қамтиды. Көмірқышқыл газын тотықтыруды негізгі фермент – ацетил КоА синтетаза жүзеге асырады. Ацетогендер, метан түзетін археялармен бірге, оттегі болмаған жағдайда полимерлерден метан өндірісіне әкелетін анаэробты азық тізбегінің соңғы буындары болып табылады. Ацетогендер эволюциядағы алғашқы биоэнергетикалық белсенді жасушалардың ата-тегі болуы мүмкін.

Метаболистік рөлдері

Ацетогендердің әртүрлі метаболизмілік қызметтері бар, олардың көмегімен олар түрлі ортада жақсы тіршілік етеді. Олардың метаболизмінің бір өнімі – ацетат, ол жануар иесі үшін маңызды қоректік зат және оның ішінде мекендейтін микробтық қауымдастық үшін өте қажет, көбінесе термиттердің ішегінде кездеседі. Ацетогендер термиттердің асқазан-ішек жолында "сутегі сіңіргіштер" ретінде де қызмет етеді. Ацетогендер көмірқышқыл газы мен сутегіге ғана шектелмей, спирттерді, лактаттарды және май қышқылдарын да пайдаланып, түрлендіре алады, бұл әдетте синтетрофтарға тән.