Кіріспе
Азияның заңсыз есірткі өндірудің екі негізгі аймағының бірі – Алтын жарты ай. Бұл Азияның заңсыз опиум өндірудің екі негізгі аймағының біріне берілген атау (екіншісі – Алтын үшбұрыш). Орталық, Оңтүстік және Батыс Азия тоғысқан жерде орналасқан бұл аймақ Ауғанстан мен Пәкістанның таулы шеттерін, сондай-ақ шығыс Иранды қамтиды. 2007 жылы БҰҰ Есірткі және қылмыспен күрес басқармасы (БҰҰ ЕҚБ) соңғы 10 жылдағы героин өндірісінің бағалауынша, негізгі көздерде маңызды өзгерістер болды. 1991 жылы Ауғанстан әлемдегі ең ірі опиум өндіруші елге айналды, өндіріс көлемі 1782 тоннаны құрады (АҚШ Мемлекеттік департаментінің бағалауынша), бұл бұрынғы көшбасшы – Мьянмадан асып түсті. Мьянмадағы героин өндірісінің төмендеуіне бірнеше жыл бойы нашар өсу жағдайлары мен үкіметтің мәжбүрлі жою саясаты себеп болды. Осы кезеңде Ауғанстандағы героин өндірісі артты, ал 2001 жылы Талибанның героин өндірісіне қарсы бұйрығы (фетва) нәтижесінде елеулі төмендеу тіркелді. Опиаттардан басқа, Ауғанстан сол уақытта әлемдегі ең ірі гашиш өндіруші ел болды. Опиум өндіру мен сауда Талибанның әскери әрекеттері мен бүліктерін қаржыландырғаны мәлім.
The Golden Crescent is the name given to one of Asia's two principal areas of illicit opium production (with the other being the Golden Triangle). Located at the crossroads of Central, South, and West Asia, this space covers the mountainous peripheries of Afghanistan and Pakistan, extending into eastern Iran. In 2007, the United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) heroin production estimates for the past 10 years showed significant changes in the primary source areas. In 1991, Afghanistan became the world's primary opium producer, with a yield of 1,782 metric tons (U. S. State Department estimates), surpassing Myanmar, formerly the world leader in opium production. The decrease in heroin production from Myanmar is the result of several years of unfavorable growing conditions and new government policies of forced eradication. Afghan heroin production increased during the same time frame, with a notable decrease in 2001 allegedly as a result of the Taliban's fatwa against heroin production. In addition to opiates, Afghanistan was also the world's largest producer of hashish during that time. Opium production and trafficking are known to have funded the Taliban's military activities and insurgency.
Тарих
Алтын жарты ай аймағы Оңтүстік-Шығыс Азияның Алтын үшбұрыш аймағынан гөрі опиум өндіру тарихында әлдеқайда ұзаққа созды. Алтын үшбұрыш тек 1980-ші жылдары, Алтын жарты ай 1950-ші жылдары пайда болғаннан кейін ғана қазіргі заманғы опиум өндіруші аймақ ретінде қалыптасты. Алтын үшбұрыш 1980-ші жылдары опиум және морфин нарығына әсер ете бастады және сұраныс артып келе жатқандықтан өндіріс көлемін үнемі арттырып келеді. 2001 жылы Ауғанстанға жасалған шабуыл, яғни 11 қыркүйектегі террористік шабуылдарға жауап ретінде, Алтын жарты айдың опиум өндірісіне ауыр соққы тиді, 2000 жылмен салыстырғанда 90%-ға жуық азайды. 2007 жылы өндіріс ең жоғары деңгейге жеткенде, Алтын жарты ай әлемдегі 9 мың тонна опиумның 8 мыңнан астамын өндірді, бұл дерлік монополияны құрады. Алтын жарты ай нарығы Алтын үшбұрышқа қарағанда шамамен 64%-ға кеңірек. Ол Африка, Еуропа, Америка және Орталық Азияға 2500 тоннадан астам опиат өндіріп, таратып, бүкіл әлемде 9,5 миллионға жуық опиат тұтынушысын қамтамасыз етеді. Опиум өнімдерін барынша ұстап, тәркілеуге жасалған әлемдік күш-жігерге қарамастан, ұсталған опиаттардың жалпы көлемі әлемде таратылған өнімнің 23,5%-ын ғана құрайды. Ауғанстанда заңсыз экспортталатын героиннің тек 1% ғана ұлттық үкіметтер тарапынан ұсталып, жойылды. Ауғанстан Алтын жарты ай аймағындағы ең ірі опиат өндіруші болғанымен, ұсталғандардың көп бөлігі Иранда жасалады. Бұл есірткі сатушылар Ауғанстаннан Иранға шекарадан өтетін кезде ұсталатындықтарына байланысты, олар осы өнімді Еуропа мен Африкаға, онда опиатқа сұраныс жоғары, таратуға тырысады. Пакистанда ұсталғандардың көп бөлігі – 38% нигериялықтар және 32% пакистандықтар. Бұл есірткі сатушылар есірткіні бастапқы көзден соңғы тұтынушы нарықтарына жеткізу үшін маңызды рөл атқарады, өйткені бұл жұмыс өте тәуекелді болғандықтан олар үлкен пайда табады. Есірткі саудасына қатысы бар адамдардың саны шамамен бір миллионнан асады деп есептеледі. Ауғанстанда өндірілетін опиумның басым бөлігі Хелманд және Кандагар провинцияларынан келеді. Ауғанстанда өндірілген 5300 тонна опиумның 2700 тоннасы героинге айналдырылады. 2008 жылы өндірілген героиннің шамамен жартысы Иранда қолданылды. Ауғанстан жетекші өндіруші болғанымен, онда тек 7% ғана қолданылды.
Нарықтар
Азияның заңсыз есірткі нарығында "Алтын үшбұрыш" героині басымдық танытса да, "Алтын жарты ай" аймағы Батыс Қытайға, әсіресе жақын орналасқан Сіньцзян провинциясына заңсыз есірткі тасымалдаудың көзіне айналуда.