Иордан тегіс жарылысы: геологиялық және географиялық сипаттамасы
Jordan Rift Valley
Жордан жарылысы – Израиль, Иордания, Батыс Жағалаудағы геологиялық аймақ. Жердің ең төмен нүктесі – Өлі теңіз, Қызыл теңізге дейін созылады. Тектоникалық процестер нәтижесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Левант аймағындағы географиялық аймақ, аңғардың геологиясы. Иордан рифті аңғары, сондай-ақ Иордан аңғары, сондай-ақ Сиро-Африкалық шұңқыласы деп аталады, қазіргі Израиль, Иордания және Батыс жағалауда орналасқан ұзынша шұңқыла. Бұл географиялық аймақ Иордан өзенінің бастауынан Хула аңғары, Коразим массиві, Ғалилея теңізі, (Төменгі) Иордан аңғары арқылы, Жер бетіндегі ең төмен нүктесі – Өлі теңізге дейін созылады. Одан кейін Араба шұңқыласы, Ақаба шығанағының жағалауларын қамти отырып, Тиран бұғазы арқылы Қызыл теңізге дейін жалғасады.
Geographic region in the Levant
the geology of the valley
The Jordan Rift Valley, also Jordan Valley also called the Syro African Depression, is an elongated depression located in modern day Israel, Jordan and the West Bank. This geographic region includes the entire length of the Jordan River – from its sources, through the Hula Valley, the Korazim block, the Sea of Galilee, the (Lower) Jordan Valley, all the way to the Dead Sea, the lowest land elevation on Earth – and then continues through the Arabah depression, the Gulf of Aqaba whose shorelines it incorporates, until finally reaching the Red Sea proper at the Straits of Tiran.
Тарих және физикалық ерекшеліктері
Иордан рифті аңғары миллиондаған жыл бұрын миоцен дәуірінде (23,8 – 5,3 млн жыл бұрын) Арабия тақтасы солтүстікке, содан кейін Африкадан шығысқа қарай жылжығанда қалыптасты. Бір миллион жыл өткен соң, Жерорта теңізі мен Иордан рифті аңғары арасындағы жер көтеріліп, теңіз суларының аймақты жабуы тоқталды. Басқаша айтқанда, теңіз деңгейінің төмендеуі салдарынан бұл үзіліс болған болуы мүмкін, немесе екі құбылыстың қосындысы. Зерттеушілер әлі бір пікірге келген жоқ. Аңғардың олигоцен кезеңінде пайда болғаннан бергі геологиялық және экологиялық эволюциясы терең алаптардағы үздіксіз тізбектер түрінде сақталған әртүрлі шөгінді және магмалық тау жыныстарынан көрінеді. Алаптар маңындағы ашық жатқан формациялар шөгінді және эрозия фазаларының кезектесуін көрсетеді. Иордан рифті аңғарындағы ең төменгі нүкте – Өлі теңіз, оның ең төменгі бөлігі теңіз деңгейінен төменде жатыр. Өлі теңіздің жағалауы – Жер бетіндегі теңіз деңгейінен төмен орналасқан ең төменгі құрғақ жер. Батысында теңіз деңгейінен шамамен жоғары, ал шығысында да осылай, рифт бірнеше тар асфальтталған жолдар мен қиын тау жолдарынан өтетін маңызды топографиялық нысан болып табылады. Өлі теңіздің солтүстігіндегі аңғар Иордан өзенінен су алуға және аңғардың екі жағында орналасқан көптеген бұлақтарға байланысты ұзақ жылдар бойы егіншілікке пайдаланылып келеді.
The Jordan Rift Valley was formed many millions of years ago in the Miocene epoch (23.8 – 5.3 Myr ago) when the Arabian Plate moved northward and then eastward away from Africa. One million years later, the land between the Mediterranean and the Jordan Rift Valley rose so that the sea water stopped flooding the area. Alternatively, it was a fall in the sea level that caused the disconnection, or a mix between the two phenomena researchers have not yet reached a consensus. The geological and environmental evolution of the valley since its inception in the Oligocene can be seen in a variety of sedimentary and magmatic rock units, preserved as continuous sequences in the deeper basins. The outcropping formations around the basins represent alternating deposition and erosion phases. The lowest point in the Jordan Rift Valley is in the Dead Sea, the lowest spot of which is below sea level. The shore of the Dead Sea is the lowest dry land spot on Earth, at below sea level. With its flanks rising sharply to almost above sea level in the west, and similarly in the east, the rift is a significant topographic feature over which a few narrow paved roads and difficult mountain tracks lead. The valley north of the Dead Sea has long been a site of agriculture because of water available from the Jordan River and numerous springs located on the valley's flanks.
Өлі теңіздің өзгеруі
Аңғар арқылы өтетін тақта шекарасы әртүрлі жағдайда Өлі теңіздің трансформациясы (ӨТТ) немесе Өлі теңіздің жарылысы деп аталады. Бұл шекара Арабия тақтасын Африка тақтасынан бөліп, Қызыл теңіздегі (Қызыл теңіз жарылысы) Түркиядағы Шығыс Анатолиялық жарылысына қосылады. ӨТТ жарылыс жүйесі Арабия тақтасының солтүстікке қарай жылжуына мүмкіндік берген трансформациялық жарылыс деп жалпы түрде саналады. Бұл түсіндірме соңғы бірнеше миллион жыл ішінде жылдық бірнеше миллиметрге жететін көлденең жылғалысты көрсеткен өзен террассалары, шатқалдар және археологиялық ескерткіштер сияқты ығысқан белгілерді байқауға негізделген. GPS деректері Африка тақтасына қатысты Арабия тақтасының қазіргі қозғалысының осыған ұқсас жылдамдығын көрсетеді. Сонымен қатар, жарылыс аймағы – Қызыл теңіз жарылысының солтүстікке қарай кеңейтілгені, жаңадан пайда болатын мұхиттық таралу орталығы деп ұсынылған. 1033 жылы жарылыс аңғарында 7,3 магнитудалы жер сілкінісі болды, ол ӨТТ жарылыс жүйесінде туындаған деп саналады. Ол кең ауқымдағы қиратуға, цунамиге және 70 000 адамның қаза болуына әкеп соқты.
The plate boundary that extends through the valley is variously called the Dead Sea Transform (DST) or Dead Sea Rift. The boundary separates the Arabian Plate from the African Plate, connecting the divergent plate boundary in the Red Sea (the Red Sea Rift) to the East Anatolian Fault in Turkey. The DST fault system is generally considered to be a transform fault that has accommodated a northwards displacement of the Arabian Plate. This interpretation is based on observation of offset markers, such as river terraces, gullies and archaeological features, giving horizontal slip rates of several mm per year over the last few million years. GPS data give similar rates of present day movement of the Arabian Plate relative to the Africa Plate. It has also been proposed that the fault zone is a rift system that is an incipient oceanic spreading center, the northern extension of the Red Sea Rift. In 1033, the rift valley was struck by a magnitude 7.3 earthquake, believed to have been produced along the DST fault system. It caused widespread destruction, a tsunami, and killed 70,000 people.
Сейсмикалық қауіп
1033 жылы болған оқиға Иордан алқабындағы соңғы ірі жер сілкінісі болды. Жылдық шамамен құлдырау жылдамдығын ескере отырып, шамамен құлдыраудың жинақталған. Болашақтағы жер сілкінісі кезінде × × ақау аймағы бойымен құлдыраудың шамамен мөлшері туындауы мүмкін. Мұндай оқиға 7,4 балдық жер сілкінісін білдіреді, бұл аймаққа үлкен сейсмикалық қауіп төндіреді. 2020 жылдың соңында Тель-Авив университетінің зерттеушілері аймақта 6,5 балдық жер сілкінісі болады деп күтілуде, нәтижесінде көптеген қаза болуы мүмкін. Зерттеушілер сондай-ақ аймақтағы ірі жер сілкіністерінің жиілігін қате бағалағандығын мәлімдеді. Бұрынғы зерттеулер 7,5 балдық жер сілкінісі 10 000 жылда қайталанатынын көрсеткен, бірақ зерттеушілер бұл көрсеткіш 1300-1400 жылды құрайтынын айтты. Израильдің сол кездегі мемлекеттік бақылаушысы Йосеф Шапира, егер қауіпсіздік талаптары орындалмаса, Израильдегі үлкен жер сілкінісі 7000-ге дейін адамның өмірін қиюы мүмкін екенін мәлімдеді. 2001, 2004 және 2011 жылдарғы есептерде Израиль үкіметі ескі ғимараттарды күрделі жөндеу жұмыстарына қаржы бөлмегені анықталды. Үкімет 2008 жылы ауруханалар мен мектептерді жөндеуге уәде бергенімен, ешқандай маңызды өзгеріс жасалмады.
The 1033 AD event was the last large earthquake on the Jordan Valley Fault. Given the estimated slip rate is per year, approximately of potential slip has been accumulated. An estimated of slip could be produced during a future earthquake along a × fault area. Such an event would suggest an earthquake of 7.4, posing a great seismic threat to the region. In late 2020, researchers at Tel Aviv University said that an earthquake of magnitude 6.5 is expected to occur in the area, resulting in many fatalities. Researchers also stated that the frequency of large earthquakes in the region is significantly underestimated. Previous studies suggested a recurrence interval of 10,000 years for magnitude 7.5 earthquakes, but the researchers said the figure was 1,300 to 1,400 years. Yosef Shapira, the then State Comptroller of Israel, said that a major earthquake in Israel could kill up to 7,000 people if safety recommendations are not enforced. Reports of the years 2001, 2004 and 2011 found that the Israeli government did not fund any retrofitting works to old construction. Although the government said in 2008 that it would retrofit hospitals and schools, no major changes were made.