Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Теориялық құқықтық құрылым
Theoretical legal structure
Полицентрлік құқық – белгілі бір аумақта заң жүйелерінің "қамтамасыздаушылары" бәсекелесетін немесе үсті-үстіне келетін теориялық құқықтық құрылым. Бұл, әрбір аумақ үшін заңды жалғыз қамтамасыздаушы бар монополиялық заңнамаға қарама-қарсы. Осындай монополияның таратылуы жоғары құқыққа сәйкес билік ететін құқық танымдарының қағидасы арқылы жүзеге асырылады.
Polycentric law is a theoretical legal structure in which "providers" of legal systems compete or overlap in a given jurisdiction, as opposed to monopolistic statutory law according to which there is a sole provider of law for each jurisdiction. Devolution of this monopoly occurs by the principle of jurisprudence in which they rule according to higher law.
Шолу
Том В. Белл, Като институтының телекоммуникациялар және технология зерттеулерінің бұрынғы директоры, қазір Калифорниядағы Чапман университетінің құқық мектебінің профессоры, Чикаго университетінде оқып жүргенде Гуманитарлық зерттеулер институты басып шығарған «Полицентрлік құқық» атты еңбегін жазды. Онда ол басқалардың осы полицентрлік баламаларды сипаттау үшін «монополиялық емес құқық» сияқты тіркестерді қолданғанын айтады. Ол Фридрих А. Хайек, Брюс Л. Бенсон және Дэвид Д. Фридман сипаттағандай, мемлекеттер құрылғанға дейінгі дәстүрлі әдет-ғұрып құқығын (көне құқық деп те аталады) қарастырады. Ол англосаксондық әдет-ғұрып құқығын, шіркеу құқығын, гильдия құқығын және саудагерлік құқықты полицентрлік құқықтың мысалдары ретінде келтіреді. Ол дәстүрлі және жазба құқықтың тарих бойы қатар өмір сүргенін, мысалы, Рим империясының аумағында римдіктерге рим құқығы қолданылғанмен, римдік емес халықтарға жергілікті құқықтық жүйелерге рұқсат берілгенін атап көрсетеді. «Монополиялық емес» құқық туралы алғаш жазған профессор Рэнди Барнетт кейін «полицентрлік құқықтық тәртіп» деген тіркес қолданды. Ол «Бостандық құрылымы: Әділет және құқық үстемдігі» атты кітабында мұндай жүйенің артықшылықтарын түсіндіреді. Брюс Л. Бенсон да осы тіркес қолданады, 2007 жылы Като институтының басылымында былай деп жазды: «Полицентрлік құқықтың әдет-ғұрыптық жүйесі әртүрлі қауымдастықтар үшін тиімді аумақтық юрисдикцияларды құруға ықтимал – бәлкім, көптеген елдерден гөрі кішкентай, ал кейбіреулері бүгінгі саяси юрисдикцияларды қамтуы мүмкін (мысалы, бүгінгі халықаралық коммерциялық құқық сияқты)». Джон К. Палчак және Стэнли Т. Ленг «Мемлекет қажет пе? Полицентрлік құқықтық тәртіптің сынды пікірі» атты еңбегінде полицентрлік құқық тұжырымын сынап бағалайды. Заң ғалымы Гэри Шартье «Анархия және құқықтық тәртіп» еңбегінде мемлекетсіз құқық идеясын кеңінен түсіндіріп, қорғайды. Ол мемлекетсіз қоғамда құқық қорғаудың заңды болуы мүмкін екенін және мемлекетсіз құқықтың оптималды мазмұны қандай болуы мүмкін екенін қарастырады, сондай-ақ мемлекетсіз құқықтық тәртіптің бостандық мәдениетін дамытуға қалай көмектесе алатынын және осы жобаны солшыл, антикапиталистік және социалистік дәстүрлермен байланыстырады.
Tom W. Bell, former director of telecommunications and technology studies at Cato Institute, now a professor of law at Chapman University School of Law in California, wrote "Polycentric Law", published by the Institute for Humane Studies, when he was a law student at the University of Chicago. In it he notes that others use phrases such as "non monopolistic law" to describe these polycentric alternatives. He outlines traditional customary law (also known as consuetudinary law) before the creation of states, including as described by Friedrich A. Hayek, Bruce L. Benson, and David D. Friedman. He mentions Anglo Saxon customary law, church law, guild law, and merchant law as examples of what he believes is polycentric law. He states that customary and statutory law have co existed through history, as when Roman law applied to Romans throughout the Roman Empire, but indigenous legal systems were permitted for non Romans. Professor Randy Barnett, who originally wrote about "non monopolistic" law, later used the phrase "polycentric legal order". He explains what he sees as advantages of such a system in his book The Structure of Liberty: Justice and the Rule of Law. Bruce L. Benson also uses the phrase, writing in a Cato Institute publication in 2007: "A customary system of polycentric law would appear to be much more likely to generate efficient sized jurisdictions for the various communities involved—perhaps many smaller than most nations, with others encompassing many of today’s political jurisdictions (e. g., as international commercial law does today)." John K. Palchak and Stanley T. Leung in "No State Required? A Critical Review of the Polycentric Legal Order," criticize the concept of polycentric law. Legal scholar Gary Chartier in "Anarchy and Legal Order" elaborates and defends the idea of law without the state. It proposes an understanding of how law enforcement in a stateless society could be legitimate and what the optimal substance of law without the state might be, he suggests ways in which a stateless legal order could foster the growth of a culture of freedom, and situates the project it elaborates in relation to leftist, anti capitalist, and socialist traditions.