Кіріспе

Швед математигі Эрнст Филип Оскар Лундберг (2 маусым 1876 – 31 желтоқсан 1965) – швед актуар және математигі. Лундберг математикалық тәуекел теориясының негізін қалаушылардың бірі және бірнеше сақтандыру компаниясының бас директоры болып жұмыс істеген. Харальд Крамердің сөзіне сәйкес, "Филип Лундбергтің тәуекел теориясы бойынша жұмыстары, стохастикалық процестердің жалпы теориясы жоқ болған және ұжымдық қайта сақтандыру әдістері (қазіргі түсінікте) сақтандыру компанияларына белгісіз болған кезде жазылған. Оның идеялары екі жағынан да заманынан озған, ал оның еңбектері – маңызды және жаңалық ашқан фундаментальдық еңбектер ретінде танылуға лайық".

Өмірбаян

1876 жылы туған Филип Лундбергтің әкесі, Филип Лундберг, математика пәнінің мектеп мұғалімі болған. Ол Филип дүниеге келгеннен кейін үш ай өткен соң қайтыс болды. Филиптің алғашқы арманы – әкесінің математикадағы жолын жалғастыру еді. Ол Уппсала университетінде математиканы оқып, 1896 жылы бітіріп, 1898 жылы лицензиат ғылымының кандидаты атағын алды. Бірақ, мұғалім болғанның орнына, Филип жаңадан құрылған сақтандыру компаниясына жұмысқа түсті. 1903 жылы Лундберг ықтималдық және ұжымдық тәуекел туралы докторлық диссертациясын қорғады. Ұзақ өтпей ол екінші компанияға ауысып, онда актуарий болып тағайындалды және 28 жасында оның бас директоры болды. 1904 жылдан 1930 жылдарға дейін Лундбергтің қызметі күнделікті өмірі мен «ұжымдық» және «тәуекел» ұғымдары арасындағы байланысты түсінуге тырысу арасында бөлінді. Лундбергтің нәтижелері оның 1909 және 1930 жылдар аралығындағы ғылыми жарияланымдарында сипатталған. Оның банкроттық мәселесі бойынша маңызды еңбектері 1926 және 1928 жылдары жарық көрді. 1910 жылдан бастап ол өмірді сақтандыру саласындағы пікірталастарда жетекші рөлде болды және жазушылық және дебаттағы өнімділігімен көзге түсті. Лундберг сақтандыру бизнесіне сақтықпен қарауды жақтады, кеңейтуден бұрын консолидацияға баса назар аударуды ұсынды. Лундберг өнеркәсіптің жетекшісіне айналды, басқа компанияларды басқарды, он жыл бойы Швецияның өмірді сақтандыру компаниялары қауымдастығының төрағасы болды және сақтандыру мәселелері бойынша үкіметтік комиссияларға қатысты. Филип Лундберг шведтік сақтандыру саласындағы соңғы лауазымын – Eir компаниясы басқармасының төрағасы ретінде тастады, дәл сол жылы оның ұжымдық тәуекел теориясы толыққанды нақтыланды. Филип Лундберг 1965 жылы қайтыс болды.

Жұмыс

Өзінің бизнес мансабымен қатар Лундберг ұжымдық тәуекел теориясын зерттеді. 1903 жылы ол докторлық диссертациясын аяқтады, «Ықтималдық функциясын жуықтау / Ұжымдық тәуекелдерді қайта сақтандыру». Бұл диссертацияда Poisson процесі енгізілді және орталық шек теоремасы бойынша жұмыстар жасалды. Крамердің айтуынша, диссертацияны түсіну өте қиын деген репутациясы бар, бірақ қазір қарағанда, «оның интуитивті түрде түсініктермен және әдістермен жұмыс істеу қабілеті таң қалдырады, олар қатаң негізге қойылғанға дейін тағы отыз жыл күтуге тура келер еді». Крамер кейінірек Андрей Колмогоров пен Уильям Феллердің жұмыстарын атап өтеді, бірақ Лундбергтің тәуекел туралы идеяларын дамытып, оларды пайда болатын стохастикалық процестер теориясымен байланыстырған Крамердің өзі болды. Фокарди мен Фабоззи Лундбергтің диссертациясын актуарлық математикадағы маңызды кезең деп сипаттайды. Бұл тәуекелдің ұжымдық теориясын бірінші рет анықтады және сақтандырудағы зиянға ұшырау мәселесіне күрделі ықтималдық формуласын қолданды. Лундбергтің жұмысы ықтималдық теориясының болашақтағы көптеген дамуын болжады, соның ішінде кейінірек нүктелік процестер теориясы деп аталатын нәрсені де. Лундбергтің теориясы, француз математигі Луи Башельемен бірге, өз заманынан озып, ықтималдық теориясының дамуына түрткіс берді. Бірақ оның жұмысындағы математикалық тәсілдер цифрлық компьютерлердің дамуына дейін толыққанды қолданыла алмады. Лундберг көптеген маңызды еңбектерін швед тілінде жариялағандықтан, оның жұмысы 30 жылға жуық уақыт бойы актуарлық қауымдастықтың назарынан тыс қалды. Дегенмен, Лундбергтің идеялары негізінен Крамер мен оның шәкірттерінің еңбектері арқылы танымал болды. Лундберг кейбір жұмыстарын сол кездегі халықаралық ғылыми тіл – неміс тілінде жариялағанмен, оның диссертациясы мен көптеген жазбалары швед тілінде болды. Оның математикалық тілі де оңай тараған жоқ.

Талқылаулар

К. Энглунд және А. Мартин Лёф (2001) Эрнст Филип Оскар Лундберг, Ғасырлар статистикасы (ред. C. C. Хейд және E. Сенета) 308–311 беттер. Нью-Йорк: Спрингер. Фокарди, Серджио М. және Фабоззи, Фрэнк Дж. (2004). Қаржылық модельдеу және инвестициялық басқару математикасы, 80–81 беттер. Хобокен, Нью-Джерси: Джон Уайли және Ұлдары. Å. Гренхольм және басқалар. (1969). Филип Лундберг: шведтік өмір сақтандыру саласындағы алғашқылар.