Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Телеуттар – Сібірдің түрік тілдес түпкі халқы, Ресейдің Кемерово облысында қоныстанған. 2010 жылғы халық санауы бойынша Ресейде 2643 телеут тұрады. Олар Оңтүстік Алтай тілінің телеут тілі/диалектісінде сөйлейді. Кеңес кезеңінде және 2000 жылға дейін билік телеуттарды алтайлықтардың бір бөлігі деп есептеген. Қазіргі таңда Ресей Федерациясы Үкіметінің 2000 жылғы 24 наурыздағы № 255 қаулысы, сондай-ақ 2002 және 2010 жылғы Ресей халық санауы бойынша, олар Солтүстік, Сібір және Қиыр Шығыстың кіші санды түпкі халықтарының құрамындағы жеке этникалық топ ретінде мойындалған.
Teleuts are a Turkic Indigenous people of Siberia living in Kemerovo Oblast, Russia. According to the 2010 census, there were 2,643 Teleuts in Russia. They speak the Teleut language/dialect of Southern Altai language. In the Soviet years and until 2000, the authorities considered the Teleuts to be part of the Altai people. Currently, according to the Resolution of the Government of the Russian Federation No. 255 dated March 24, 2000, as well as 2002 and 2010 Russian Census, they are recognized as a separate ethnic group within Indigenous small numbered peoples of the North, Siberia and the Far East.
Тарих
Телеуттар бір кезде Тиеле тайпаларының бір бөлігі болған. Олар Бірінші түркі қағанатының үстемдігіне қарады. 16 ғасырдың соңында телеуттар Ертіс және Обь өзендері арасындағы даламен көшіп-қонып жүрді. Осы кезеңде олар ораттардың қарауында болды. Олардың саны 4000 шатырға жетеді. 18 ғасырдың ортасында ресейліктер бұл аймақты бағындырды және телеуттар олардың поддандыларына айналды. Ресейліктер өз құжаттарында телеуттарды "Ақ калмықтар" деп атады, тілі мен этностық жағынан калмықтар мен телеуттардың арасында айырмашылық болғанына қарамастан. Телеуттардың көп бөлігі Кемерово облысындағы Үлкен және Кіші Бачат өзендерінің жағалауында қоныстанған. Бірақ, Алтай Республикасында да бірқатар телеуттар тұрады. 17 ғасырда телеуттардың бір тобы ислам дініне кірді. Телеуттардың аз бөлігі Кемерово облысының солтүстігіне қоныс аударып, жергілікті татарлармен араласып, сүнни мұсылмандары болды. Бүгінде олардың саны шамамен 500-ге жуық, көбінесе телеут тегін сақтап, жергілікті татарлардың құрамына сіңісіп, калмақтар деп танылады және татар тілінің жергілікті диалектін қабылдады. Дегенмен, кейбір дереккөздер калмақтардың тілін татар тілінің ерекше түрі, тіпті телеут тілінің диалектісі деп санайды, себебі ол басқа сибірлік татар тілдерінен мүлдем өзгеше.
The Teleuts were once part of the Tiele people. They came under the rule of the First Turkic Khaganate. Near the end of the 16th century, the Teleuts wandered the steppe between the Irtysh and the Ob' rivers. They became nominal subjects to the Oirats at this period. Their population at this time numbered 4,000 tents. The Russians gained control of the region in the mid eighteenth century and the Teleuts subsequently became their subjects. The Russians called the Teleuts "White Kalmyks" in their documents despite the ethnic and linguistic differences between the Kalmyks and Teleuts. The majority of the Teleuts live along the Great and Little Bachat Rivers in Kemerovo Oblast. However, a few Teleuts also live in the Altai Republic. A group of Teleuts at least nominally converted to Islam as early as the 17th century. A minority of Teleuts moved up to the north of Kemerovo Oblast and interacted with local Tatars and became Sunni Muslims. Today they number around 500 and have mostly assimilated while keeping their Teleut roots, into the local Tatars and are known as the Kalmaks also adopting a local dialect of the Tatar language. However some sources consider the language of the Kalmaks to be a separate variety of Tatar, or even a dialect of the Teleut language, as it differs greatly from other Siberian Tatar varieties.