Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бурятияда тұратын түркі этносы.
Сойот тілі түркі тілдер тобына жатады және тофалар тілімен тығыз байланысты. Ресей үстемдігі кезінде көптеген сойоттар бурят тілінде сөйлеген, бірақ Кеңес Одағының тарағаннан кейін бұрын жоғалып кеткен сойот тілін жаңғыртуға белсенді күш жұмсалуда.
Turkic ethnic group in Buryatia
The Soyot language is Turkic, and closely corresponds with the Tofalar language; most Soyot spoke Buryat during Russian rule, but following the collapse of the Soviet Union, there has been an active effort to revitalize the formerly extinct Soyot language.
Этимология
Сойот деген атау «soyyt» деген өзіндік атаудан шыққан. Біздің заманымыздың бірінші мыңжылдығының басында түркі тілдес мал және жылқы шаруашылығы ішкі Азия далаларынан көшіп келіп, Шығыс Саян тауларындағы самоид, кет және тунгус халықтарына айтарлықтай әсер етті. Жаңадан келген буряттар сойоттардың кейбір дәстүрлерін қабылдады, мысалы, як өсіру және маусымдық көші-қон жасауды бастады. Кейін ол өзінің басынан өткендерін баяндаған «Жануарлар, адамдар және құдайлар» атты кітап жазды және жариялады. Азамат соғысынан кейін Петри үлкен Алтай-Саян және Бурятия аймақтарындағы аз ұлт өкілдерінің, оның ішінде эвенк, сойот және тофалар халқының экономикалық өміріндегі өзгерістерді жоспарлауға қатысты. Кейіннен ол британдық және неміс тыңшылығына жұмыс істеді және бурят ұлтшылдарымен байланыс орнатты деген айып тағылып, 1937 жылы атылды. 1963 жылы Кеңес үкіметі дәстүрлі көшпенді бұғы шаруашылығының тиімсіздігін айтып, оны таратып жіберді.
The name Soyot is from the endonym 'soyyt.' At the beginning the first millennium AD, Turkic speaking cattle and horse breeding migrated from the Inner Asian steppes and would go on to significantly influence the Samoyedic, Ket, and Tungus populations of the Eastern Sayan Mountains. The newly arrived Buryats adopted some Soyot customs, such as taking up yak breeding and seasonal migration. He later wrote and published a book entitled Beasts, Men and Gods recounting his experiences. After the civil war, Petri was involved in planning changes in the economic lives of the minorities of the greater Altai Sayan and Buryatia regions, including the Evenk, Soyot, and Tofalar. He was later accused of spying for British and German intelligence and establishing contacts with Buryat nationalists, leading to his execution in 1937. In 1963, the Soviet government labeled traditional nomadic reindeer herding unprofitable and disbanded the herd.
Тіл
Сойот тілі түркі тілдер отбасының бір мүшесі және Тофа тілімен тығыз байланысты. Сойот тілінде көптеген бурят, орта ғасырлық және қазіргі моңғол тілдерінен алынған сөздер бар. Сорок орта мектебі, сойот балаларына арналған мемлекеттік пансион, оқушыларына сойот тілін оқытуды бастады. Ол Саян аймағындағы бұғы шаруашылығын "бұғы шаруашылығының ең ежелгі түрі" деп санай отырып, оны самоди тайгасының бұғыларын ертерек үйретумен байланыстырды. Ол Саян аймағындағы эвенки тайпалары мен халықтары арасында кездесетін бұғы аңшылары мен малшыларының экономикалық және мәдени кешенінің бастауы Саян аймағы екенін ұсынды. Сойот мәдениетін жаңғырту жұмыстарының бір бөлігі – бұғы шаруашылығын қайта жандандыру. Бүгінгі күні шамамен 20 сойот бұғы шаруашылығымен айналысады.
The Soyot language is a member of the Turkic family, and is closely related to the Tofa language; the Soyot language has many Buryat and medieval and contemporary Mongol loanwords. The Sorok secondary school, a state boarding for Soyot children, then began to teach the Soyot language to its students. He argued that Sayan reindeer herding was "the oldest form of reindeer herding" and associated with the earlier domestication of the reindeer of the Samoyedic taiga population. He went so far to propose the Sayan region as the origin of the economic and cultural complex of reindeer hunters herdsmen seen among the Evenki groups and peoples of the Sayan area. Part of the efforts to revive Soyot culture involve reintroducing reindeer herding. To date, there are approximately 20 Soyot engaged in reindeer herding.
Дін
Сойоттардың діні мен шамандық амалдары Халха моңғолдары мен Алтай түркі халықтарының ықпалында болған. Олар Тофа халқымен көптеген мәдени және діни ұқсастықтарды бөліседі, олардың кейбіреулері көрші түркі халықтарында кездеспейді. Сойоттар 1700 жылдардың ортасынан бері моңғол және тибет буддизмімен танысқан, бірақ көпшілігі 19-шы және 20-шы ғасырларда ғана буддизмді дұрыс қабылдана бастады. Рассадиннің сөзіне сәйкес, Бурят буддалық ламалары сойот шаманизмін жоюға тырысқан.
The religion and shamanistic practices of the Soyots show influence from both Khalkha Mongols and Altai Turkic peoples. They share many cultural and religious similarities with the Tofa people, some of which are not seen in neighboring Turkic peoples. Soyots have been exposed to Mongolian and Tibetan Buddhism since the mid 1700s, but many only began to properly follow Buddhism in the 1800s and 1900s. According to Rassadin, Buryat Buddhist lamas attempted to put an end to Soyot shamanism.