Археологиялық қазбаларда жоспарлау және оның маңыздылығы
Plan (archaeology)
Археологиялық қазбаларда жоспар – ерекшеліктер мен артефакттардың көрінісі. 5м торлы жүйе арқылы қазбаларды жоспарлау, деректерді жазу жүйесі қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Археологиялық қазба жұмыстарында жоспар – көлденең жазықтықтағы ерекшеліктер мен заттардың салынған тізімі.
In archaeological excavation, a plan is a drawn record of features and artifacts in the horizontal plane.
Тор
Қазба жұмыстарында жоспарлауды жеңілдету үшін 5 метрлік шаршы торды қолдану қалыпты және жақсы тәжірибе. Бұл тор қазба аумағында тірек қасиеттерімен белгіленеді, олар жоспарлау құралдарына – рулеткалар мен басқа да сызба жасауға арналған құралдарға негіз болады. Әдетте, әрбір стратиграфиялық қабаттың жоспары осы 5 метрлік тор шаршыларымен сәйкес келетін, тұрақты материалға (перма трейс) жеке салынады. Бұл – бірыңғай стратиграфиялық қабаттарды тіркеу жүйесінің бір бөлігі (1-суретті қараңыз). Қазба аумағындағы тор ұлттық геодезиялық деректер базасына, мысалы, Ordnance Survey-ге байланысты болуы керек.
It is common and good practice on excavations to lay out a grid of 5m squares so as to facilitate planning. This grid is marked out on site with grid pegs that form the baselines for tapes and other planning tools to aid the drawing of plans. It is also common practice that planning is done for each context on a separate piece of perma trace that conforms to these 5m grid squares. This is part of the single context recording system (see Fig 1.) The site grid should be tied into a national geomatic database such as the Ordnance survey
Қазба алдындағы және базалық жоспарлар
Стратиграфиялық тереңдігі шамалы жерлерде, қазба жұмыстары басталмас бұрын, көзге көрінетін барлық ерекшеліктерді қамтитын алдын ала көп контексттік жоспар жасалады. Бұл стратегияны жоспарлауға көмектеседі, себебі ауылдық жерлерде стратиграфиялық мәселелер азырақ болады, өйткені ерекшеліктер көбінесе табиғи қабатқа кесіп кіреді, бұл бір-бірін қиылыстыратын ерекшеліктердің тудыратын қиындықтарды азайтады. Ал, көп контексттік қалалық жерді көп контексттік жоспар арқылы жоспарлау қиын, себебі жоспарланғанда нысандар мен шөгінділер бір-бірін жасырап, бір жоспарлық парақта араласып кетеді.
On sites with little stratigraphic depth, a pre excavation multi context plan is sometimes made of all visible features before any excavation is carried out. This helps in planning strategy since problems of stratigraphy on rural sites are minimal as features often cut into the natural minimizing issues of inter cutting features. Conversely, planning a multi context urban site is difficult to achieve on a multi context plan as the features and deposits when planned will obscure each other on the same planning sheet.
Қазба алдындағы жоспарлауды сынға алушылар
Қазбаға дейінгі жоспарлар қалалық және күрделі қабатталған жерлерде пайдасы шектеулі деп сынға алынды, сондай-ақ кәсіби археологияда да шабуылға ұшырады, онда олар кейбір учаскелердің археологиялық деректері жеткілікті зерттелген сияқты көрінуі үшін адал емес операторлардың қате қолданылған құралы ретінде сипатталды. Осы сын тұрғысынан қарағанда, қазбадан бұрынғы және кейінгі жоспарларды салыстыру, учаске тек алдын ала жоспар негізінде толық қазылмағанын көрсетуге мүмкіндік береді. Көптеген жағдайларда жоспарлаудың екі кезеңі арасында айқын айырмашылықтар байқалады. Машинамен тегістеуден кейін көптеген нышандар жер бетінде көрінуі мүмкін болғанымен, көбінесе нышандардың нақты шекаралары, нысан аумағы толығымен тазартылып, қазылғаннан кейін ғана анықталады, соның арқасында тізбек бойынша төменгі жатқан қосымша нышандар мен байланыстар ашыққа шығады.
Pre excavation plans have been critiqued as being of limited use on urban or deeply stratified sites and have also been attacked in professional archaeology where they have been described as a misused tool of the unscrupulous operators to give the impression the archaeological record for a given site has been dealt with adequately. This critical point of view contends, that comparisons between pre and post excavation plans can demonstrate that a site has not been comprehensively excavated on the basis of a pre ex plan alone. In many cases there is a pronounced difference between the two phases of planning. Although many features may be visible at ground level following machining, it is often the case that the true limits of features are not so initially discernible until the area of the feature is fully cleaned and subsequently excavated revealing further features and relationships lower in the sequence.