Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Waldstätte (, "орманды жерлер;" civitates silvestres) – он үшінші ғасырдың басынан бері қолданылып келе жатқан термин. Ол қазіргі Орталық Швейцариядағы Ури, Швиц және Унтервальденнің ерте конфедеративтік одақтастарының Stätte (бірлік: Statt, "жерлер"), немесе кейінірек Ort (көпше: Orte, "орналасқан жерлер") немесе Stand (көпше: Stände, "иеліктер") атауларымен белгіленген жерлерін білдіреді. 13-19 ғасырларда Вальдштетте термині сонымен қатар Ури, Швиц және Унтервальден Швейцария Конфедерациясының ядросын да атау үшін қолданылды. Кейін бұл термин Urschweiz терминімен біртіндеп алмастырылды. Wald ("орман; тоғай") термині Forst терминінен өзгеше түсініледі. Орта және жоғарғы неміс тілінде Forst – жайылымдар, егістік жерлер және орманның араласқан өңделген жерлерін білдірсе, ал Wald терең, өңделмеген ормандарды (silva invia et inculta) білдіреді.
Waldstätte (, "forested sites;" civitates silvestres) is a term which has been used since the early thirteenth century to refer to the Stätte (singular: Statt, "sites"), or later Ort (plural: Orte, "place") or Stand (plural: Stände, "estate") of the early confederate allies of Uri, Schwyz and Unterwalden in today's Central Switzerland. From the 13th to 19th centuries, the term Waldstätte also synoptically referred to the nucleus of the Swiss Confederacy of Uri, Schwyz and Unterwalden; later, the term was gradually replaced by the term Urschweiz. The term Wald ("forest; woods") is to be understood in contrast to Forst, the former in Middle High German terminology referring to cultivated land of alternating pastures, fields and woods, while the latter referred to deep, uncultivated forests (silva invia et inculta).
Тарих
Орта ғасырлық неміс тіліндегі Вальдштетте немесе Стетте (орманды мекен/қоныс мағынасында) терминдері, сондай-ақ Стетт (қазіргі Штадт, яғни "қала" мағынасында, ерекше құқықтары бар, мүмкін қорғалған қоныс) және Лендер (қазіргі Лендер, ауылдық аймақтар мағынасында) 15 ғасырдың бірінші жартысына дейін жекелеген одақтас мемлекеттерге сілтеме жасау үшін қолданылды, бірақ біртіндеп Орт ("нүкте; орын") немесе Штанд ("мемлекет") терминдерімен ысталды, бұл терминдер германиялық Швейцарияда Гелветикалық Республикаға дейін кеңінен таралды. Кантон термині (неміс тілінде: Кантон), бастапқыда неміс тіліндегі Орт сөзінің роман тіліне аудармасы, 1650 жылға дейін неміс тіліндегі одақтастарға белгісіз болды. Орталық Швейцарияның орманды аңғарларына қатысты бұл терминнің алғаш рет жазбада кездесуі 1289 жылғы құжатта болды, онда "ze Swiz in der waltstat" (яғни "Швицте, орманды жерде") деп айтылған. 1323 жылы Гларус Швицпен бірге Вальдштат ретінде аталды. Бұл терминнің ерте Швейцария Конфедерациясының одақтастарына қатысты қолданылуы 1309 жылға дейін жетеді. 1310 жылы герцог Фридрих Әділ патшаның Сильванис қалаларына қатысты құқықтарына кедергі келтіргеніне шағымданды. 1310 жылдары Конфедерация құрылғаннан кейін бұл термин экзоним ретінде қабылданып, Конфедерацияны кеңейткен келісімдерде, 1332 жылы Люцернмен және 1353 жылы Бернмен қолданылды. Люцерннің "төртінші" Вальдштетте ретінде қосылуы алғаш рет 1450 жылдардағы Эглофф Эттерлиннің күміс кітабында айтылған. XV ғасырдың екінші жартысында Люцерн төрағалығымен өткен Швейцария диетасының хаттамаларында vier waltstette термині жиі кездеседі. Альбрехт фон Бонстеттен өзінің "Superioris Germaniae Confoederationis descriptio" (1479) еңбегінде vier Waldstett (латын тілінде Quatuor Loca Silvarum) терминінің кеңінен қолданылғанын көрсетеді. Люцерн көліне 16 ғасырда Vierwaldstättersee (Төрт орманды жерлер көлі) деген жаңа атау берілді.
The Middle High German terms Waldstette or Stette (in the sense of "forested site/settlement") is also used alongside Stett (modern Stadt, or "town, city", in the sense of a powerful, possibly protected settlement with special rights) and Lender (modern Länder, in the sense of rural countrysides) in reference to the individual confederate allies into the first half of 15th century and became gradually replaced by the term Ort ("point; lieu") or Stand ("state"), which stayed prominent in German speaking Switzerland until the Helvetic Republic; the term canton (in German: Kanton), in origin a Romance translation of German Ort, was unknown for the German speaking allies until around 1650. The first recorded use of the term specifically as referring to the wooded valleys of Central Switzerland is in a document dated 1289, mentioning ze Swiz in der waltstat (i. e. "in Schwyz, in the wooded site"). In 1323, Glarus is named a Waldstatt alongside Schwyz. The application to the allies of the early Swiss Confederacy dates to 1309. In 1310, Duke Frederick the Fair complains about the king impeding his rights to the civitatibus Silvanis. With the establishment of the Confederacy in the 1310s, the term is adopted as an exonym, and in the pacts which expanded the Confederacy, with Lucerne in 1332 and with Berne in 1353. The inclusion of Lucerne as a "fourth" Waldstätte is first mentioned in an addition dated to the 1450s in the Silver Book of Egloff Etterlin. In the protocols of the Swiss Diet in the second half of the 15th century, under the presidency of Lucerne, the term vier waltstette sees frequent use. Albrecht von Bonstetten in his Superioris Germaniae Confoederationis descriptio (1479) suggests that the term vier Waldstett (Latinized quatuor Loca Silvarum) was in common use. Lake Lucerne is given the new name of Vierwaldstättersee (aka Lake of Four Forested Sites) in the 16th century.