Жапон имбірі (Alpinia zerumbet) – Азияда өсетін гүлді өсімдік. Әсемдік үшін, тағамда және дәстүрлі медицинада қолданылады. Гүлдері теңіз қабығына ұқсайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктің түрі
Species of flowering plant
Alpinia zerumbet, басқаша атауларының ішінде қабықшалы имбирь деп белгілі, Шығыс Азияға тән көпжылдық имбирь түрі. Бұл өсімдіктерге дейін өсе алады және түтік тәрізді, түрлі-түсті гүлдер береді. Оларды әсемдік үшін өсіреді, ал жапырақтары ас дайындау және дәстүрлі медицинада қолданылады.
Alpinia zerumbet, commonly known as shell ginger among other names, is a perennial species of ginger native to East Asia. The plants can grow up to tall and bear colorful funnel shaped flowers. They are grown as ornamentals and their leaves are used in cuisine and traditional medicine.
Аттар
Алпиния зерумбеті көбінесе «қабық имбирі» немесе «қабық гүлі» деп аталады, себебі оның жеке қызғылт гүлдері, әсіресе бүршік жайғанда, теңіз қабықтарына ұқсайды. Ағылшын тіліндегі басқа да кең таралған атаулары: «қызғылт порцелин лилиясы», «үрмелі имбирь», «көбелек имбирі» және «жеңіл галангал». Жапонияда А. zerumbet стандартты жапон тілінде гетто (ゲットウ [月桃]) деп аталады. Рюкю аралдарының тілдерінде ол Окинавада саннин (サンニン), Осуми аралдарындағы Танегасимада шанин (シャニン), Амами Осимада са’нен (サネン), Окиноерабужимада сани (サニ), Мияко аралында самин (サミン), Санин (サニン) және сами (サミ) деп белгілі. Бонин аралдарындағы Чичизимада соука (ソウカ), ал Рюкю аралдарының шығысындағы Дайто аралдарында сока (ソーカ) деп аталады. Тайваньда А. zerumbet мандарин қытай тілінде юэтао (月桃), тайваньдық Хоккиен тілінде хо чу хуа (虎子花) немесе гэтхо/гоэтхо (月桃), Сийен Хакка тілінде киу кионг (枸薑) немесе нгиет то (月桃) деп аталады. Аралдың абориген тілдерінде ол Бунун тілінде силу, Пайван тілінде жиабо және гарьо, Атаял тілінде буссиянь, биссиянь және бассиянь, ал Сакизая тілінде лаленгак деп аталады. Қытайда ол яньшаньцзян (艷山薑) деп, сондай-ақ ютао (玉桃), цаобэнь чжиу (草本植物) және да хулуобо (大胡蘿蔔) сияқты басқа да атаулармен белгілі.
Alpinia zerumbet is called a "shell ginger" or "shell flower" most commonly, because its individual pink flowers, especially when in bud, resemble sea shells. Other common names in English include "pink porcelain lily", "variegated ginger, "butterfly ginger", and "light galangal". In Japan, A. zerumbet is called gettō (ゲットウ [月桃]) in standard Japanese. In the languages of the Ryukyu Islands, it is known as sannin (サンニン) on Okinawa, shanin (シャニン) on Tanegashima in the Ōsumi Islands, sa'nen (サネン) on Amami Ōshima, sani (サニ) on Okinoerabujima, samin (サミン) on Miyako jima, samin (サミン), sa'nin (サニン) and sami (サミ) on Ishigaki Island, sami (サミ) on Taketomi Island and sa'nin (サニン) on Iriomote Island. It is known as souka (ソウカ) on Chichijima in the Bonin Islands and sōka (ソーカ) in the Daitō Islands east of the Ryukyus. In Taiwan, A. zerumbet is called yuètáo (月桃) in Mandarin Chinese, hó͘ chú hoe (虎子花) or ge̍h thô/go̍eh thô (月桃) in Taiwanese Hokkien kiéu kiông (枸薑) or ngie̍t thò (月桃) in Siyen Hakka. In the island's aboriginal languages, it is known as silu in Bunun, jiaboe and garyo in Paiwan, bussiyan, bissiyan and bassiyan in Atayal and lalengac in Sakizaya. In China, it is called yànshānjiāng (艷山薑), as well as yùtáo (玉桃), cǎoběn zhíwù (草本植物) and dà húluóbo (大胡蘿蔔) among other names.
Сипаттамалары
Шығыс Азияға тән Alpinia zerumbet – тропикалық климатта тік өсетін, тамырсабақты, мәңгі жасыл тропикалық көпжылдық өсімдік. Ол түтік тәрізді гүлдер береді. Гүлдері ақ немесе қызғылт түсті болады, сары лабелласында қызыл дақтар мен жолақтары бар. Үш аталық мүшесі бар, бірақ тек біреуінде ғана тозаң болады. Бір аналық мүшесі бар. Жемісі көп жолақты, шар тәрізді. Көбінесе, жылыжайда 90 см, ал үй өсімдігі ретінде 60 см биіктікке жетеді. Бұрын Alpinia speciosa деп аталған, бұл атау отты имбирьдің де ғылыми аты болған. Сандарды шатастырудан сақтау үшін оны А. zerumbet деп қайта атады, ал отты имбирь Etlingera туысына жатқызылды. Бүгінде А. speciosa деп танылған түрлер жоқ.
Native to eastern Asia, Alpinia zerumbet is a rhizomatous, evergreen tropical perennial that grows in upright clumps tall in tropical climates. It bears funnel formed flowers. Flowers have white or pink perianths with yellow labella with red spots and stripes. There are three stamens, but only one has pollen. There is one pistil. The fruit is globose with many striations. In more typical conditions, it reaches feet tall in the green house, and feet tall, as a house plant. It was originally called Alpinia speciosa, which was also the scientific name of torch ginger. To avoid the confusion, it was renamed A. zerumbet while torch ginger was reclassified in the genus Etlingera. No species is accepted as A. speciosa today.
Өсіру
Alpinia zerumbet бай, ылғалды, жақсы дренаждалған топырақта, толық күн сәулесінде немесе жартылай көлеңкеде жақсы өседі. Ыстық жаз айларында түстен кейінгі көлеңке ұсынылады. Үй ішінде өсімдікке жарық пен ылғалды жағдайлар қажет. Гүлдеу көбінесе екінші жылдан бұрын болмайды.
Alpinia zerumbet is best grown in rich medium wet, to wet well drained soils in full sun to part shade. Afternoon shade in hot summer climates, is recommended. Indoors, the plant must have bright light and humid conditions. Flowering rarely occurs before the second year.
Қолданылуы
А. zerumbet-тің ұзын жапырақтары түрлі толтырулармен толтырылған күріштен жасалған дәстүрлі қытай тағамы – зонзиді орау үшін қолданылады. Жапонияның Окинава аймағында оның жапырақтары дәрілік шәй жасауға сатылады, сондай-ақ лапшаға хоштандыру үшін және мучи күріш наны орауға пайдаланылады. Өсімдіктің кептірілген жемістері Сычуань провинциясындағы ыстық қазанның (хот-пот) шорпа негізіндегі көптеген дәрілік дәмдеуіштердің бірі ретінде қарастырылады және Сычуань диалектісінде «шарен» (沙仁) деп аталады. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, А. zerumbet-ті дәстүрлі диетасында тұрақты түрде тұтынатын Окинава аймағының жергілікті халқының өмір сүру ұзақтығы өте жоғары. Жақында жүргізілген зерттеулер оның адам өмірінің ұзақтығына тигізетін әсерін және осыған жауапты фитохимиялық заттарды зерттеді. А. zerumbet-те кава (Piper methysticum) өсімдігіндегі заттармен құрылымдық жағынан ұқсас көптеген кавалактондар бар, және олар жоғары глюкоза деңгейінен туындаған жасуша зақымдануының алдын алуға көмектеседі.
The long leaf blades of A. zerumbet are used for wrapping zongzi, a traditional Chinese dish made of rice stuffed with different fillings. In Okinawa, Japan, its leaves are sold for making an herbal tea and are also used to flavor noodles and wrap muchi rice cakes. The plant's dried fruits are treated as one of the numerous medicinal spice ingredients in a Sichuan hot pot soup base under the name shārén (沙仁) in Sichuan Mandarin Chinese. Statistically, Okinawan natives who consume a traditional diet that includes A. zerumbet have a very long life expectancy. Recent research has investigated its effects on human longevity and the phytochemicals that may be responsible. A. zerumbet contains many kavalactones structurally related to the compounds in kava (Piper methysticum) and may help prevent high glucose induced cell damage.