Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бéла Бартоктың фортепиано мен оркестрге арналған Е мажордағы үшінші концертi, Sz. 119, BB 127 – музыкалық шығарма. Бұл туынды 1945 жылы, өмірінің соңғы айларында, екінші әйелі Дитта Пастори Бартокқа тойына сыйлық ретінде жазылған. Концерт үш бөлімнен тұрады және толық орындалуы 23-27 минутқа созылады.
The Piano Concerto No. 3 in E major, Sz. 119, BB 127 of Béla Bartók is a musical composition for piano and orchestra. The work was composed in 1945 during the final months of his life, as a surprise birthday present for his second wife Ditta Pásztory Bartók. It consists of three movements and an average full performance time is between 23 and 27 minutes.
Контекст
3-ші фортепиано концерті – Бартоктың Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Венгриядан кеткен соң жазған шығармаларының бірі. Бартоктың Еуропадан Америкаға көшіп келуі оның музыкасының көшіп келуінен бұрын болды. Жергілікті қызығушылықтың болмауы, Бартоктың лейкемиямен ұзақ күресі және американдық атмосферадағы жалпы ыңғайсыздық Бартокты Америкадағы алғашқы жылдары көп шығарма жазудан алды. Бақытымызға орай, композиторға оркестрге арналған концерт жазу тапсырылды, ол өте жақсы қабылданып, композитордың қаржылық қиындықтарын азайтты. Бұл, оның денсаулығының жақсаруымен бірге, композитордың жалпы көңіл-күйінің өзгеруіне мүмкіндік берді. Кейбір мамандар композитордың эмоционалдық және қаржылық жағдайындағы өзгерістерді үшінші фортепиано концертінің ең негізгі себептері деп санайды, әсіресе Бартоктың бұрынғы туындыларымен салыстырғанда, ол жарық, ауалы, тіпті неоклассикалық сипатқа ие. Дегенмен, туындыны сыйлық ретінде жазу (оның әйелі Дитта Пастори Бартоктың 1945 жылғы 31 қазандағы 42-ші туған күні) оның құрамына сөзсіз әсер еткенімен, кейбір мамандар бұл шығарманың он жыл бұрын басталған екінші скрипка концертімен байланысты, Бартоктың тоналдық және күрделіліктерді зерттеуін аяқтаған қысқарту мен жеңілдету үрдісінің нәтижесі болуы мүмкін деп санайды. Барток 1945 жылғы 26 қыркүйекте қайтыс болды, концерт аяқталған, бірақ соңғы 17 такт оркестрленбеген күйде қалды. Композитордың досы Тибор Серли Бартоктың жазбаларына сүйене отырып, оркестрлеуді аяқтады. Үшінші фортепиано концерті кейіннен Серли мен Boosey & Hawkes редакторы Эрвин Штайн баспасында жарық көрді. Оның тұңғыш орындалуы 1946 жылғы 8 ақпанда Филадельфияда венгр дирижері Эуджин Ормандидің жетекшілігімен, фортепианода Гьёрги Сандордың орындауында болды. 1990 жылдардан бастап композитордың ұлы Питер Барток аргентиналық музыкант Нельсон Делламаджиоремен бірлесіп, үшінші фортепиано концертінің бұрынғы басылымдарын қайта басып, түзету жұмыстарын жүргізді, әкесі анықтаған, бірақ түзетілмеген көптеген қателерді жою үшін. Өзгерістердің саны көп болмаса да, фортепиано концертіне енгізілген түзетулер бірнеше маңызды бөлімдердің тоналығына, педальдауына және темпіне әсер етті. Түзетілген басылымның әлемдік тұсаукесерінде дирижер Дэвид Боуден мен қатысқан Питер Бартоктың айтуынша: «Бұл өзгерістер фортепианолық партияны қолжетімді етеді немесе аккордтық құрылым туралы сұрақтарды нақтылайды».
The Piano Concerto No. 3 was one of the pieces composed by Bartók after departing Hungary following the outbreak of World War II. Bartók's migration from Europe to America preceded that of his music. Lack of local interest, combined with Bartók's extended battle with leukemia and a general sense of discomfort in the American atmosphere prevented Bartók from composing a great deal in his early years in America. Fortunately, the composer was commissioned to create his Concerto for Orchestra which was extremely well received and decreased the composer's financial difficulties. This, combined with an abatement of his medical condition, allowed for a change in the composer's general disposition. The changes in the composer's emotional and financial state are considered by a few to be the primary causes for the third piano concerto's seemingly light, airy, almost neoclassical tone, especially in comparison to Bartók's earlier works. However, while the composition of a piece as a gift (his wife Ditta Pásztory Bartók's upcoming 42nd birthday on October 31, 1945 Bartók intended the solo part for her to perform, providing her with a source of income after his death) as opposed to a commission undoubtedly impacted the composing process, some think it more likely that the piece was instead the culmination of a trend of reduction and simplification which began almost ten years prior, with the Second Violin Concerto, and which concluded Bartók's exploration of tonality and complexity. Bartók died on September 26, 1945, with the concerto complete except for the orchestration of the final 17 bars of music. The task of completing their orchestration, drawing on Bartók's notes, was eventually done by the composer's friend, Tibor Serly. The Third Piano Concerto was later published in an edition by Serly and Erwin Stein, an editor for Boosey & Hawkes. It was premiered in Philadelphia on February 8, 1946, under Hungarian conductor Eugene Ormandy with György Sándor as piano soloist. Beginning in the 1990s, the composer's son, Peter Bartók, in association with Argentinian musician Nelson Dellamaggiore, worked to re print and revise past editions of the Third Piano Concerto, to eradicate the many printed errors identified but never corrected by his father. Although few in actual number, changes made to the Piano Concerto affected the pitch content, pedalling and tempos of several key passages. in the world premiere of the revised edition. According to conductor David Bowden, and Peter Bartók, who was in attendance: “These changes generally make the piano part more accessible or clarify questions of chordal structure ”
3-ші фортепиано концертінің екі қолға арналған нотасы мен оркестрлік партиясының түзетілген басылымдары қазір Boosey & Hawkes-тен қолжетімді.
The revised editions of both the two piano reduction and the orchestral score of the Piano Concerto No. 3 are now available from Boosey & Hawkes.
Аллегретто
Бірінші бөлім, негізінен Е мажорға негізделген, он тоғызыншы ғасырдағы венгр вербунко биіне ұқсас түпнұсқа венгр "халық тақырыбын" ұсынады. Тақырып алдымен фортепианомен таныстырылады. Бірінші бөлімнің бірінші акорды, E, F, A және B төрт дыбыстан тұрады, салыстырмалы түрде тоналды, әсіресе №1 фортепиано концертінің бірінші акордымен салыстырғанда. Аталған аккорд екінші тақтада C дыбысын қосу арқылы одан әрі дамиды, нәтижесінде G дыбысымен жалғасатын пентатоника пайда болады, бұл D дыбысынан кем үлкен гамманы қалдырады. Барток миксолидиан гаммасын толықтыру үшін D дыбысын қосады, содан кейін G табиғи дыбысымен дорийлік ладты ұсынады. Соңында, алтыншы тақтада Барток G және A дыбыстары арқылы лидиялық ладты көрсетеді. Бұл күрделі мелодиялық үлгі Бартоктың "полимодальды хроматизм" деп атаған нәрсесінің мысалы болып табылады – хроматикалық текстураны жасау үшін көптеген ладтардың хроматикалық өзгерістерінің жылдам тізбегі. Бартоктың шығармасына Рихард Вагнердің "Тристан мен Изольда" операсынан алынған интервалдар жиынтығы – "Романтизмнің ерекше қайғылы және сағынышпен толған гармониясы" деп аталатын Тристан акордымен байланысты гармония кіреді. Сонымен қатар, барокко стиліне жақын орталық фугато бөлімі де бар.
The first movement, based basically in E major, features an original Hungarian "folk theme," similar to a nineteenth century Hungarian verbunkos dance. The theme is first introduced by the piano. The first chord of the first movement, which consists of four pitches, E, F, A, and B, is relatively tonal, especially when compared to the first chord of Piano Concerto No. 1. The chord develops further with the addition of C in the second bar, resulting in the pentatonic, which is followed with G, leaving a major scale short of D. Bartók continues to add D to complete the Mixolydian scale, followed by G natural to suggest the Dorian mode. Finally, in bar six, Bartók displays the Lydian mode through G and A. This complex melodic pattern is an example of what Bartók called "polymodal chromaticism," the rapid succession of many modes through chromatic alteration to produce a chromatic texture. Bartók includes a harmony related to the Tristan chord, a set of intervals from Richard Wagner's Tristan und Isolde referred to as the "characteristically sad and yearning harmony of Romanticism." There is also a central fugato section in almost Baroque style.