Кіріспе

1829 жылы маусымда құрылған Суан өзені колониясы – Австралиядағы отаршыларға жер беру арқылы құрылған жалғыз британдық колониясы болды. Колониялық кеңсе белгілеген талаптар бойынша, отаршылар колонияға әкелген мүлкі мен еңбегінің құнына пропорционалды түрде жер алатын болды. Жердің "өнімді" пайдаланылуын қамтамасыз ету мақсатында, қоныс аударушыларға жерлеріне толық құқық, олар жеткілікті түрде "абаттандырылғанша" берілмеді. Жер беру жүйесі 1832 жылға дейін сақталды, одан кейін мемлекеттік жерлер аукционда сатыла бастады.

Көшіп келушілерге берілетін жер гранттары

Бастапқы жер беру шарттарына сәйкес, отарлаушылар колонияға салған әрбір 3 фунт актив үшін 40 акр (162 000 м²) жер алды. Активтердің құнын бағалау билік органдарының қалауынша жүргізілді, олардың бағалаулары дәл емес және үйлесімсіз болды. Бір қоныс аударған адам ірі қара малға артық баға беріліп, жалпы жүктерге төмен баға қойылатынын байқады, ал Статам (1981) екі қоянның қоныс аударған адамға 200 акр (809 000 м²) жер беруге құқық берген жағдайды келтіреді. Жерге құқықтарды анықтау үшін активтер жерді пайдалануға жарамды нақты капитал болуы керек еді; ақша есепке алынбады. Осының салдарынан көптеген қоныс аударушылар жер мөлшерін көбейту үшін көп көлемде қымбат капиталмен, бірақ ақшасы азбен келді. Бұл артық капиталдану көптеген алғашқы көшіп келгендердің қаржылық құлдырауына әкеп соқты, сондай-ақ колония экономикасына ұзақ мерзімді зиян келтірді. Сонымен қатар, Батыс Австралия жағдайларына импортталған көптеген ірі машиналар тиімсіз болды. Қоныс аударушылар өздерінің есебінен әкелген әрбір ересек адам үшін 200 акр (809 000 м²) жер алуға құқылы болды, ал балаларға азырақ жер берілді. Бұл шарт қоныс аударушыларды мерзімілі жұмысшыларды әкелуге итермеледі, ал кейбіреулері оларды жұмысқа орналастыруға және ұзақ мерзімде күтіп ұстауға қабілетті болғаннан артық әкелді. Мерзімілі жұмысшылар күнкөрісін қамтамасыз етті, бірақ жол ақысын төлеп бітіргенге дейін жалақы алмады; осылайша мерзімілі жұмысшыларды кеңінен пайдалану еңбек күшін тоқтатты және тауарлар мен қызметтер нарығын тарылтты. Алғашқы қоныс аударушылар колонияға келгеннен кейін, жақсы жердің мөлшері әлдеқайда жоғары бағаланғаны тез анықталды. Шындығында, колонияның жанындағы жалғыз жақсы егістік жері – Суан және Каннинг өзендері бойындағы аллювиалды топырақтан тұратын тар жолақ болды, және оның көп бөлігін дереу үкімет шенеуніктері мен әскери қызметкерлер иеленді. Қоныс аударушыларға уәде етілген жердің үлкен көлемі қол жетімді жақсы жермен салыстырғанда тым үлкен болғандықтан, Стирлинг әрбір жер учаскесінің өзен жағалауының мөлшерін шектеуге мәжбүр болды, соның салдарынан Бас картограф Джон Септимус Роу ұзын, жіңішке "лента" учаскелерін, олардың әрқайсысының өзен жағалауына кішкентай бөлігі тиесілі етіп беруге мәжбүр болды. Стирлинг сонымен қатар әрбір қоныс аударушының Перт маңындағы жерді талап ету мүмкіндігін шектеді, ал олардың қалған құқықтары әлі таңдауға ашылмаған аудандарда талап етілуге тиіс болды.

Жағдайларды жақсарту шарттары

Жер иелігін өнімді пайдалануды қамтамасыз ету және алыпсатарлықты болдырмау мақсатында, қоныс аударушыларға бастапқыда тек пайдалану құқығы берілді. Жердің толық меншігі, оның ішінде сату құқығы, әр акр кем дегенде бір шиллинг алты пенске дейін тазарту, қоршау, өңдеу және т.б. арқылы жақсартылғаннан кейін ғана берілді. Егер қоныс аударушылар үш жыл ішінде алған жерлерінің кем дегенде төрттен бірін жақсарта алмаса, оларға айыппұл салынатын болды, ал он жыл ішінде толығымен жақсартылмаған жерлер коронаға қайтарылып алынды. Қоныс аударушыларға өз жақсартуларын жалпы грант бойынша орташалауға рұқсат етілмеді; шарттарда нақты айтылғандай, әрбір акр 1 шиллинг 6 пенске жақсартуы тиіс болды. Бұл колонияның алғашқы жылдарында капиталды тиімсіз пайдалануға себеп болды, себебі қоныс аударушылар күштерін кішірек аумақты біріктірудің орнына, барлық грант бойынша таратуға мәжбүр болды. Осы талаптарға қарамастан, кейбір қоныс аударушылар жерлерін өңдемей-ақ сақтап қалудың шығармашылық жолдарын тапты. Мысалы, Джордж Флетчер Мур 1830 жылы колонияға келген кезде, Уильям Лэмбтің Суан өзеніндегі грантының жартысын алды, осылайша бүкіл грантқа құқық алу үшін қажетті жақсартуларды жасауға келісті.

Басқа жер гранттары

Жерді жайлаушыларға беру олардың жақсарту шарттарын орындауымен байланысты болғанымен, көптеген шартсыз берілген жерлер де болды. Көптеген маңызды шенеуніктер мен капиталистерге қызметтері үшін сыйлық ретінде үлкен жерлер берілді; Джеймс Стирлинг, Чарльз Фримантл және Томас Пил осындай жерлердің иегерлері болды. Бұған қоса, әскери қызметкерлерге жалақы орнына жер алуға рұқсат берілді, және осы жерлерге ешқандай талап қойылмады. Осылайша алынған жердің көп бөлігі игерілмей, спекуляциялық мақсатта сақталды. Осылай тоқталып қалған көптеген жақсы жерлер кейіннен отардың жай дамуына кінәлі деп есептелді.

Шарттардың өзгеруі

Жер беру шарттары келесі жылдары бірнеше рет өзгерді. 1830 жылы спекуляцияны тоқтатуға тырысқан Стирлинг активтердің 3 фунтына 20 акр (81 000 м2) және әрбір ересек адамға 100 акр (404 000 м2) жер беру мөлшерін екі есеге азайтты, сондай-ақ жақсартуға берілген мерзімді он жылдан төрт жылға дейін қысқартты. 1830 жылдың соңында жаңа қонысқа 1 миллион акрдан астам (4,000 км2) жер қоныс аударушыларға берілді, оның ішінде тек 169 акр (684 000 м2) ғана шаруашылық жүргізіліп жатты. 1831 жылы Отарлау кеңсесі 1832 жылдан бастап Австралиядағы тәж жерлері сатылатынын, берілмейтінін жариялаған Рипон ережелерін жариялады. Батыс Австралияда жер беруді тоқтату колонияға көші-қонды тоқтатып тастайды деген пікір қалыптасты. Қоныс аударушылар осы мәселеден қатты алаңдағандықтан, Стирлинг осы және басқа да мәселелерді шешу үшін Англияға жіберілді. Ол көбінесе сәтсіз болды, және 1832 жылы тәж жерлерін беру тоқтатылды. Бұрын жер алған қоныс аударушылар бұрынғы жер беру шарттарымен міндетті болды. 1837 жылы Соғыс және колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы лорд Гленелг қоныс аударушылардың жақсарту шарттарын қатаң түрде орындау туралы үнемі айтқан шағымдарына жауап ретінде, қоныс аударушыларға қалған бөлігін тапсыру арқылы жерлерінің бір бөлігіне құқық иеленуге мүмкіндік беретін жерді тапсыру ережелерін енгізді. Гленелгтің мақсаты сол кездегі Эдвард Гиббон Уэйкфилдтің отарлау принциптеріне сәйкес шоғырланған қоныстарды құру еді. Алайда, көптеген қоныс аударушылардың жерлерінің тек шағын бөлігі ғана өнімді болғандықтан, нәтижесінде көптеген қоныс аударушылар өнімді жерлеріне құқық иелену үшін өнімсіз жерлерін тастап кетуге мүмкіндік алды. Енді өздерінің жерлерін жақсартуға міндетті емес болғандықтан, қоныс аударушылар уақыттары мен ақшаларын қоныстанған жерлерден алыс жақсы жерлерді табуға және сатып алуға жұмсай алады. Осылайша, колония одан әрі тарап, колонияның байлығы бірнеше қолына шоғырланды.

Жергілікті халықтарға әсері

Жер бөлу шарттарын жасау кезінде, аймақтың жергілікті халқы ескерілмеді, олар туралы бұл жерлер арқылы көшіп-қонып жүретін, жерге құқығы жоқ көшпелілер деп жаңылыс пікір қалыптасты. Көптеген жаңа қоныс аударушылар жергілікті тұрғындарға өз жерлерінде тікелей кемпінг жасауға, тіпті олардың жерлері арқылы өтуге рұқсат бермеді. Көбірек жерлер беріліп, қоршалған сайын, жергілікті халықтың қасиетті орындарына және дәстүрлі аң ауру жерлеріне қол жеткізуі шектелді. Мысалы, 1832 жылға қарай Белиар тобы Суан және Каннинг өзендеріне қауіпсіз жақындаса алмайтын болды, себебі өзен жағалаулары жер бөлістерімен толып кеткен.