Кіріспе

Персиялық ислам хадис ғалымы (829–915)

Әл Насаи (214–303 хижри; 829–915 милади), толық аты – Абу ʿАбд әл-Рахман Ахмад ибн Шуайб ибн ʿАли ибн Сина ибн Бахр ибн Динар әл-Хурасани әл-Насаи, Мұхаммедтің (ﷺ) хадистерін (сөздерін) жинаған белгілі ғалым, Наса қаласынан (бұрынғы Хорасан және қазіргі Түрікменстан) шыққан және сүнни мұсылмандары таныған алты канондық хадис жинағының бірі – "Ас Сұнан" кітабының авторы. Ол "Ас Сұнан әл Кубра (Ұлы Сұнан)" еңбегінен "Аль Мужтаба" немесе Сұнан әл Суғра (Қысқа Сұнан) деген қысқартылған нұсқасын жазды. Оның жазған он бес кітабының алтауы хадис ғылымын қамтиды.

Өмірбаян

Парсы тегінен тараған Ал-Насаи өзі 830 жылы (215 г.) туғанын айтады, бірақ кейбір деректерде 829 немесе 869 (214 немесе 255 г.) жылы қазіргі Түрікменстан аумағындағы, Хорасанның бір бөлігі саналатын Наса қаласында дүниеге келгені көрсетіледі. Бұл Батыс және Орталық Азиядағы көптеген ислам ғылымы орталықтарымен мәшһүр аймақ. Ол сол жерде "халакат" деп аталатын білім жиындарына қатысты. Шамамен 15 жасында ол Құтайбаға алғашқы саяхатын бастады. Білім алу үшін Ирак, Куфа, Хиджаз, Сирия және Мысыр елдерін аралап, Арабия түбегінің барлық аймақтарын шарлады, соңында Мысырда қоныстанды. Оның бір әдеті – Дәуіт (Давид) пайғамбардың салты бойынша, күн сайын біреуін ораза ұстау болды.

Өлім

302 жылы хижра/915 жылға сәйкес, ол Қайырға сапар шегу кезінде, Қайырдan Меккеге бара жатқанда Дамаск қаласында тоқтады. Өмірінің соңына таяу ол ислам әлемінде белгілі ғалымға айналып, өз беделіне лайық Омейяд мешітінде сөз сөйлеуді жөн көрді. Ол Мұхаммедтің (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) сахабаларының қасиеттері туралы лекция оқыды, әсіресе Әлидің (разияллаһу анһу) өмір бойы естіген қасиеттерін айтты. Оның Әлидің (разияллаһу анһу) қасиеттерін баяндауы Дамаскідегі Әлиге қарсы көзқарастарға байланысты халықты ашуландырды. Халық лекцияда Мұғуия I туралы ештеңе айтылмағанын сезіп, оған Омейяд халифасы туралы бірдеңе айтуын сұрады. Ол Мұхаммедтен (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) Мұғуия туралы естіген жалғыз нәрсенің Аллаға дұға жасаған сөзі екенін айтты: "Алла оның қарнына тоқтық бермесін". Халық бұл сөзді Мұхаммедтің (саллаллаһу алейһи уә сәлләм) Мұғуияға қарсы айтқан кінәсі ретінде қабылдап, оны ұрып-сапалады. Әлиге қарсы болған сириялықтар имам ән-Нәсаиінің ұяларын қиып, құрсағын жарып, осылай шейіт етті.

Философиялық бағыт

Имам Изаки әл-Лама ас-Субки, Шах Валиулла, Шах Абдулазиз және тағы да көптеген ғалымдардың айтуынша, Шәфии фикһінің (заңтану) ізбасары болған. Белгілі ғалымдар, Аллама Анвар Шах Кашмири мен Ибн Таймия оны Ханбали мазхабының өкілі деп есептейді.

Отбасы

Имам ән-Насауидің төрт әйелі болған, бірақ тарихшылар оның бір ғана ұлын, әкесінің «Сунан» жинағын риуаят еткен Абдул Каримді айтады.