Кіріспе

Яһудилік ырым-жырымдық көрсеткіш

Яд (; ,) – еврейлік ырым-жырымдық көрсеткіш немесе стилус, көбінесе Тора көрсеткіші деп аталады. Оны Тора оқылатын кезде, оқырман пергаментке жазылған Торадан мәтінді бақылап оқу үшін пайдаланады. Көбінесе ол ұзын таяқша тәрізді болып келеді, ал басында кішкентай қол бейнесі және соның ішінде көрсеткіш саусақ болады.

Негізгі себептері

Яд әріптерді көрсетуден басқа, оқыған кезде пергаментке қол тигізбеуді қамтамасыз етеді. Мұның бірнеше себебі бар, соның ішінде, нәзік пергаменттің тері майынан оңай зақымданады деген жаңылыс пікір де бар. Алайда, Талмудта және еврей дәстүрінің басқа да аспектілерінде келтірілгендей, бастапқы себеп діни тазалықпен байланысты болған. Торадан оқығанда міндетті болмаса да, яд жиі қолданылады және Тора оқудың хидур мицвасы ("ғибадатты безендіру") саналады.

Өндiру

Яд кез келген материалдан жасалуы мүмкін, бірақ күміс жиі қолданылады, әсіресе ядтың жоғарғы бөлігін күміспен әшекейлеуде.

Таулық еврейлер

Таулық яһудилердің көрсеткіштерді пайдалануы ерекше еді: олар мәтінді бөліктерге бөлетін V пішінді жұптармен ұсталды. Олар жұптап жасалып, сыйға берілетін, тіпті бір оқиғаға байланысты жазулары бар болса, тізбекпен жалғастырылатын. Олардың пішіні екі түрлі болды: жалпақ таяқша және ұзын, тығыз бұрылып, спираль тәрізді пішінделген таяқша, сондай-ақ жалпақ бөлігі бар. Екі түрінде де көрсету бөлігі дөңгелек ұшы бар, жалпақ, кең жапырақ пішінінде жасалған. Көрсеткіштегі жазулардан Таулық яһудилердің ерекше ғұрыптарын білуге болады: оқу алдында Тора қауымға көрсетіліп, оған Алланың нұсқаулық қолының тұжырымдық теңдесі ретінде көрсетілетін. Таулық яһудилер қолданатын көрсеткіштің әртүрлі атаулары бар, бұл дәстүрлердің сан алуандығын көрсетеді. Ең көп қолданылатындары – этзба (אצבע) және кульмус (קולמוס).