Салиһли тарихы: ежелгі өркениеттерден қазіргі күнге дейін

Тарих

Салихли – ұзақ тарихы бар қала. Синдель және Манисаның Чарыклар ауылдарының маңында табылған, шамамен 10 000 мен 26 000 жылға дейін сонау салынған қазба іздері, аймақтағы ежелгі тарихтың алғашқы белгілері болып табылады. Дегенмен, аймақ Салихли орталығынан батысқа қарай орналасқан Сардис қаласының құрылуымен маңызға ие болды. Сардис Лидияның астанасы болды, б.з.б. 547 жылға дейін, содан кейін Парсы империясы оны жаулап алып, 334 жылға дейін сатраптар басқарды. Парсылардың билігінен кейін, аймақты Македония империясы, Аталидтер патшалығы, Рим және Византия империялары кезекпен басқарды. 14 ғасырдың басында түріктер, Сарухан бейлігінің билігімен қала мен аймақты басып алып, жақын маңдағы Манисадан бір ғасыр бойы билік жүргізді. 1400 жылы аймақ Осман империясына қарады, оның тұсында Маниса өзінің маңызды аймақтық орталығы ретіндегі мәртебесін сақтап қалды. Осман империясының алғашқы кезеңінде Салихли, оңтүстікке қарай орналасқан Айндин провинциясының орталығы болған Сарт қазасының бір ауылы болды және «Салихтің балалары» деген мағына беретін атпен белгілі болды. 19 ғасырда, Измир-Ушак-Афион темір жолының салынуымен Салихли, Сартпен салыстырғанда тез дамыды және 1872 жылы Манисаға қарасты Сарухан санджағының қазасына айналып, қалашық мәртебесіне ие болды. 1867 жылдан 1922 жылға дейін Салихли Осман империясының Айдин вилайетінің құрамына кірді. Грек-түрік соғысы кезінде, қала 1920 жылдың 24 шілдесінде грек әскерлері тарапынан басылып алынды, бірақ 1922 жылдың 5 қыркүйегінде түрік әскері қайтадан басып алды. Көптеген деректерге сәйкес, соғыстың соңғы кезеңінде грек әскері Анатолиядан шегінетін кезінде, күйдірілген жер саясатын жүргізді. Сол кездегі Константинопольдегі АҚШ вице-консулы Джеймс Лодер Парк, грек әскері эвакуацияланғаннан кейін қираған аумақты аралап шығып, Салихлидің 65% -ы қиратылғанын хабарлады. Соғыстан кейін Салихли Манисаның ең ірі және маңызды аудандарының біріне айналды. Түркия Республикасы құрылғанға дейін Салихли халқының санын анықтау қиын болды, себебі жеткілікті деректер болмады. Алайда, 1831 жылғы санақта Сартта 500 адам тұрғаны расталды. Темір жол салынысынан бастап, Түркия Тәуелсіздік соғысына дейін қала тез өсті. 1891 жылғы жылнамада Салихлиде 3000 адам, ал 1908 жылғы жылнамада 4400 адам тұрғаны тіркелді. 1927 жылғы алғашқы республикалық санақта 7191 адам тіркелді. 1923 жылы қаладан аз ұлт өкілдерінің кетуі халықтың азаюына себеп болды. Салихли әрқашан көшпенділер үшін тартымды орын болды. Осман дәуірінде, аймақ көшпелі тайпалардың (асирет) тоқтау орны болды. Бүгінде, кейбір ауылдардың аттарын асиреттердің есімдерімен байланыстыруға болады, мысалы, Караяхшы, Арапли, Бурхан, Бейлики, Чеклек, Элделек, Домбайлы, Дурасыллы, Синдел және т.б. Сонымен қатар, кейбір асирет атаулары тұрақсыз жерлерге сілтеме жасайды, мысалы, Sığıralcısı, Bayındırlı, Karatekeli, Kuşdoğanlı, Kacar, Taras, Karakeçili. 1890 жылдардан 1950 жылдарға дейін Салихлиге Балқан елдерінен, әсіресе Югославия мен Болгариядан көптеген көшпенділер келді. Қытайдың Синьцзян аймағынан келген түркі тілді көшпенділер, Қытайдағы революциялық толқулар кезінде Салихлиде қоныс танды. Халықтың бұл бөлігі, негізінен қазақтар, қалада «Түркістандықтар» деп белгілі болды және 1954-1955 жылдары Салихлиге келді. 1970 жылдардан кейін Шығыс Анатолиядан келген көшпенділер де бұрынғы көшпенділердің қатарын толықтырды. Халықтың кері қозғалысы Түркияның ірі қалаларына және Еуропаға, әсіресе Германия мен Францияға бағытталды.

Salihli is a city with a long history. The fossil footprints discovered near the villages of Sindel and Çarıklar, Manisa, estimated to be between 10,000 and 26,000 years old, are the first traces of prehistory in the region. However, the region came to foremost importance with the establishment of the city of Sardes, which is located west of Salihli center and where the most remarkable historical artifacts and remains of the region are found. Sardes was the capital city of Lydia until 547 B. C., at which date it was captured by the Persian Empire and governed by satraps until 334 B. C After the Persians, the region was governed successively by the Macedonian Empire, the Kingdom of the Attalids, Roman Empire and Byzantine Empire. In the beginning of the 14th century, Turks under the Beylik of Saruhan captured the city and the region and ruled it for a century from their base in nearby Manisa. In 1400 the region passed over to the Ottoman Empire under which Manisa preserved its position as a primary regional center. In the beginning of the Ottoman rule, Salihli was a village of the kaza of Sart, depending the province seat of Aydın, situated more to the south, and was called (meaning 'the children of Salih' in English). In the 19th century, with the construction of İzmir Uşak Afyon railway, Salihli demonstrated a much more rapid pace of progress compared to Sart and gained township status in 1872, when it became a kaza of the Sanjak of Saruhan, centred around Manisa. From 1867 until 1922, Salihli was part of the Aidin Vilayet of the Ottoman Empire. During the Greco Turkish War, the city was taken by Greek forces on 24 July 1920, then re taken by the Turkish army on 5 September 1922. According to a number of sources, the retreating Greek army carried out a scorched earth policy while fleeing from Anatolia during the final phase of the war. According to James Loder Park, the U. S. Vice Consul in Constantinople at the time, who toured much of the devastated area immediately after the Greek evacuation, 65% of Salihli had been destroyed. After the war, Salihli became one of the biggest and the most important districts of Manisa. It is not always easy to make estimates on Salihli's population before the establishment of the Republic of Turkey due to the lack of adequate sources. However, a population of 500 people was confirmed for Sart during the 1831 census. The city grew quite fast after the construction of the railway until the Turkish War of Independence. In the yearbook of 1891, 3000 people and in the yearbook of 1908, 4400 people were documented to be living in Salihli. In the first Republican census of 1927, 7191 people were recorded. The departure of the town's minority populations in 1923 also caused the population to decrease. Salihli has always been an attractive destination for immigrants. In the Ottoman era, the region was a favorite stopover for nomad clans (aşiret). Today, it is still possible to trace the names of some of the region's villages to the original aşiret names such as Karayahşi, Araplı, Burhan, Beylikli, Çökelek, Eldelek, Dombaylı, Durasıllı, Sindel etc. Moreover, some aşiret names refer to unsettled localities, such as Sığıralcısı, Bayındırlı, Karatekeli, Kuşdoğanlı, Kacar, Taras, Karakeçili. After the 1890s until the 1950s, Salihli also attracted many immigrants moving into Turkey from the Balkans, from Yugoslavia and Bulgaria particularly. Many Turkic speaking immigrants from Xinjiang, China chose to live in Salihli during the Chinese revolutionary disturbances. This part of the population, mainly Kazakhs and known as Türkistanlılar in the city, came to Salihli between 1954 and 1955 in the following years. After the 1970s, some immigration from Eastern Anatolia also came to strengthen the ranks of the previous immigrants. Counter movements in the population were towards Turkey's big cities and to Europe, especially to Germany and France).

Мәдениет және спорттық қызмет

Спорттық іс-шаралар да жақсы дамыған, және қала ұзақ жылдар бойы Түркияның екінші лигасына "Ени Салихлиспор" клубы арқылы қатысқан. Бүгінде Салихлиде футбол, баскетбол, волейбол, үстел теннисі, дзюдо, күрес, майлы күрес, халық биі және шахмат сияқты әртүрлі спорт түрлерінде 1500-ге жуық лицензияланған спортшылар бақталастырып жатыр. Түркияның әуесқой лигасынан Салихлиді 10 футбол клубы, ал әйелдер волейболы клубы 2-ші лигада өкілдік етеді. Салихли муниципалитетінің құрамында түрік халық музыкасы, түрік классикалық музыкасы және балалар хоры ұйымдары да бар, сонымен қатар заманауи балет және басқа да би мектептері, халық биі, фортепиано, сурет салу және театр сабақтарына да қолдау көрсетіледі. Әсіресе дзюдода көптеген халықаралық деңгейдегі спортшылар бар. Дзюдо командасы әлем чемпионаттарында алтын, күміс және қола медальдар, ал ұлттық турнирлерде көптеген медальдар жеңіп алды.

Ас мәзірі

Салихлиде басқа түрік тағамдарымен қатар, Одун Кёфте деп аталатын ерекше köfte түрі бар. Гёкейп ауылының гувеч сорпалары да аймақта ерекше танымал. Жоғары сапалы жүзімнің, әсіресе шарап жүзімінің өндірісі де ас мәдениетіне әсер етеді. Ауылдарда өткізілетін тойларда көбінесе кеккек, топалақ сияқты тағамдар дайындалады, ал кейбір адамдар тәтті шарап жүзімінен өз рақыларын жасайды.