Кіріспе
Заңдық термин
Екі немесе одан көп адам бірдей міндеттеме бойынша жауапты болған жағдайда, көптеген жалпы құқық жүйелерінде олар:
Where two or more persons are liable in respect of the same liability, in most common law legal systems they may either be:
бірлесіп жауапты, немесе
жеке-жеке жауапты, немесе
бірлесіп және жеке-жеке жауапты болуы мүмкін.
severally liable, or
jointly and severally liable.
Бірлескен жауапкершілік
Егер тараптар бірлескен жауапкершілікке ие болса, онда олардың әрқайсысы тиісті міндеттеменің толық сомасына дейін жауапты болады. Сондықтан, егер күйеу мен әйел банктен қарыз алса, қарыз шартында олар толық сомаға "бірлесіп жауапты" екендігі көрсетіледі. Егер бір тарап қайтыс болса, із-түссіз жоғалса немесе банкрот деп жарияланса, екінші тарап толық жауапкершілікте қалады. Осыған сәйкес, банк барлық тірі міндеттемелерді орындаушыларды толық сомаға сотқа шақыруға құқылы. Дегенмен, сотқа шақыру кезінде кредитордың бір ғана талап ету құқығы бар, яғни кредитор әрбір қарыз үшін бір рет қана талап ете алады. Мысалы, егер үш серіктес болса және кредитор олардың барлығын есептелмеген қарыз сомасы бойынша сотқа шақырып, олардың біреуі қарызды төлесе, кредитор міндеттемелерді орындауға қатыспаған серіктестерден қосымша сомаларды өндіріп ала алмайды.
Бірнеше жауапкершілік
Керісінше, бірнеше немесе пропорционалды жауапкершілік болады, онда тараптар тек өздерінің міндеттемелері үшін ғана жауапты болады. Бірнеше жауапкершіліктің кең таралған мысалы – синдикатталған несие келісімдері, онда әдетте әрбір банк несиенің өзінің үлесі үшін жеке жауапкершілікте болады. Егер бір банк қарыз алушыға келісілген үлесін уақтылы бермесе, қарыз алушы тек сол банкке ғана талап қоя алады, ал синдикаттың басқа банктері жауапкершілікке тартылмайды.
Жауапкершілік пен жауапкершілік
Бірлескен және толық жауапкершілік немесе барлық сома бойынша талапкер, кез келген тарапты олар бірлесіп жауапты болғандай талапқа тартуға құқылы, ал жауапкерлер өз жауапкершілік және төлем үлесін өзара анықтауға жауапты болады.
Вариациялар
АҚШ-тың кейбір штаттары ортақ және жеке жауапкершілікке шектеулер қойды, бірақ осы принципті толығымен жойған жоқ. Мысалы, Огайо штатында экономикалық залал үшін ортақ және жеке жауапкершілікке тек құқық бұзушылықтың 50%-дан астамына жауапты айыпталушылар ғана тартылады. Егер айыпталушы залалға жауапты болса, бірақ оның құқық бұзушылық үлесі 50%-дан кем болса, ол талапкердің экономикалық залалының тек өз үлесіне ғана жауапты болады. Экономикалық емес залал (мысалы, ауырсыну, қайғы-қасірет немесе жақын туыстан айырылу) тек пропорционалды түрде өндіріледі. Гавайи штаты барлық экономикалық залал үшін ортақ және жеке жауапкершілікті қабылдайды, бірақ экономикалық емес залал үшін тек қана құқық бұзушылық қасақана болған жағдайда, қоршаған ортаның ластануымен байланысты болған жағдайда немесе басқа да белгілі бір жағдайларда ғана мүмкін.
In Ohio only defendants who are responsible for more than 50% of the tortious conduct can be held jointly and severally liable for economic losses. A defendant who bears responsibility for an injury but whose tortious conduct was less than 50% is only responsible for his or her share of the plaintiff's economic loss. Non economic losses (such as pain and suffering or loss of companionship) can only be assigned proportionately. Hawaii allows joint and several liability for all economic losses but only for non economic losses when the underlying tort is intentional, related to environmental pollution or selected other classes.
Мысалдар
Егер Эннді Шарлоттаның барында алкогольді ішімдікпен қызмет еткен Боб жүргізген көлік қағып кетсе (және штатта драмалық дүкендерге қатысты заң болса), онда Боб пен Шарлоттаның бары Энннің жарақаттары үшін бірлесіп жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Егер қазылар алқасы Эннге 10 миллион доллар төлеу керек деп шешсе, және Боб 90% кінәлі, ал Шарлоттаның бары 10% кінәлі деп табылса:
Жеке немесе пропорционалды жауапкершілік бойынша Боб 9 миллион доллар (10 миллион доллардың 90%) төлеуге тиіс, ал Шарлоттаның бары 1 миллион доллар (10 миллион доллардың 10%) төлеуге тиіс. Егер Бобтың ақшасы болмаса және ол сақтандырылмаған болса, Энн Шарлоттаның барынан және/немесе оның сақтандыру компаниясынан, Шарлоттаның жауапкершілік сақтандыру полисінің лимітіне дейін (егер оның төлеуге қабілеті болса) немесе 1 миллион долларға дейін, қайсысы аз болса, сол соманы ғана қайтара алады. Бірлескен жауапкершілік бойынша Энн залалдың толық сомасын екі айыпталушының біреуінен де өндіріп алуы мүмкін. Егер Энн тек Шарлоттаның барына сот ашса, Шарлоттаның бары жарақатқа 10% ғана кінәлі болса да, толық 10 миллион доллар төлеуге жауапкер болады. Егер Шарлоттаның барында 10 миллион доллардан кем лимиті бар сақтандыру полисі болса, бар полистің лимітінен артық сома үшін де жауапкер болады. Шарлотта Энннің өзіне қарсы сотқа Бобты да қосуға тиіс. Бірлескен және жеке жауапкершілік бойынша, егер Шарлоттаның бары залалдың толық сомасын төлесе, Шарлоттаның бары Бобқа қарсы 9 миллион доллар өндіріп алуға құқылы. Өндіріп алу ісінің нәтижесіне қарамастан, Шарлоттаның бары Эннге толық 10 миллион доллар төлеуге жауапкер болады. Бірлескен және жеке жауапкершілік айыпталушыны талапкерге келтірілген залалдың толық сомасы үшін жауапкер етеді, тіпті егер бұл айыпталушы зақымдану үшін аз ғана кінәлі болса да. Мысалы, егер бала мектеп округінің қызметкері болған жолдан өту күзетшісінің салдарынан жарақаттанса, және сот күзетшінің кінәсі 99%, ал мектеп округінің кінәсі 1% деп тапса, мектеп округі залалдың 100% сомасын төлеуге жауапкер болады. Керісінше, жеке жауапкершілік бойынша, егер жолдан өту күзетшісі сот шешімі бойынша ақша төлей алмаса, зардап шеккен бала мектеп округінен сот шешімінің 1% ғана сомасын өндіре алады.
Under several or proportionate liability, Bob would have to pay $9 million (90% of $10 million) and Charlotte's bar would have to pay $1 million (10% of $10 million). If Bob does not have any money and is uninsured, Ann will only recover whatever sum(s) Charlotte's bar and/or her insurance provider are able to pay up to the limit of any liability insurance policy Charlotte may have (plus her own ability to pay, if any) or $1 million, whichever is less. Under joint liability, Ann may recover the full damages from either of the defendants. If Ann sued Charlotte's bar alone, Charlotte's bar would be liable for the full $10 million despite only being 10% at fault for the injury. If Charlotte's bar had an insurance policy with a liability limit of less than $10 million, the bar would remain liable for any amount over and above the policy limit. Charlotte would have to join Bob as defendant in Ann's suit against her. With joint and several liability, if Charlotte's bar paid the full award of damages, Charlotte's bar could pursue a separate contribution action against Bob for $9 million. Regardless of the outcome of a contribution action, Charlotte's bar would remain liable to Ann for the full $10 million. Joint and several liability can make a defendant liable for the full amount of damages suffered by a plaintiff even if that defendant bears only slight fault for the injury. For example, if a child is injured due to the negligence of a crossing guard employed by a school district, and a court finds the crossing guard to be 99% at fault for the child's injury and the school district to be only 1% at fault, the school district would be liable to pay 100% of the damages. In contrast, under several liability, if the crossing guard was unable to pay money toward the judgment the most that the injured child could recover would be 1% of the judgment from the school district.
Жауапкершіліктің жақтауы мен қарсылығы
Бірлескен және толық жауапкершілік жауапкерлердің зиянды өтеуді өздері арасында бөлісуге ең қолайлы жағдайда екендігі туралы теорияға негізделген. Жауапкершілік белгілі болғаннан және залап ақысы белгіленгеннен кейін, жауапкерлер жауапкершілікті дұрыс бөлу үшін бір-бірімен соттасуға құқылы. Арыз берушіге енді сот процесіне қатысу қажет емес және ол сот ісін жалғастыру шығындарынан құтылуы мүмкін.