Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Логикада антипсихологизм (сондай-ақ логикалық объективизм немесе логикалық реализм) – логикалық шындықтың мәні туралы теория, ол адам ойларының мазмұнына емес, адам ойларынан тәуелсіз болып табылады.
In logic, anti psychologism (also logical objectivism or logical realism) is a theory about the nature of logical truth, that it does not depend upon the contents of human ideas but exists independent of human ideas.
Шолу
Логиканың антипсихологиялық тақырыбы Иммануил Кант пен Бернард Болцаноның еңбектерінде пайда болды. Логикалық объективизм немесе антипсихологизм тұжырымын Иоганнес Рехмке (Грайфсвальд объективизмінің негізін қалаушы) және Готтлоб Фреге (логицизмнің негізін қалаушы, математика философиясындағы ең белгілі антипсихолог) одан әрі дамытты, сондай-ақ ол ерте феноменология мен аналитикалық философиядағы маңызды пікірталас орталығы болды. Фрегенің жұмысына Болцаноның әсері болды. Философия тарихындағы антипсихологизм элементтерін 1830-шы жылдардағы спекулятивтік теист қозғалысының мүшелерінің еңбектерінде және Герман Лотценің кейінгі жұмыстарында кездестіруге болады. 19 ғасырдағы неміс тіліндегі философиядағы психологизм дауы (Psychologismusstreit) эпистемологиядағы қазіргі интернализм мен экстернализм арасындағы пікірталаспен тығыз байланысты; психологизм көбінесе интернализмнің бір түрі (әлем туралы ешқандай факті тілектер мен сенімдерден тәуелсіз әрекет етуге себеп бола алмайды) және антипсихологизм экстернализмнің бір түрі (себептерді әлемнің объективті ерекшеліктерімен сәйкестендіру керек деген тұжырым) ретінде қарастырылады. Психологизмді Теодор Липпс, Герард Хейманс, Вильгельм Вундt, Вильгельм Иерусалим, Кристоф фон Сигварт, Теодор Эльсенханс және Бенно Эрдман қорғады. Эдмунд Гуссерл антипсихологизмнің тағы бір маңызды жақтаушысы болды, және бұл ерекшелік Мартин Хайдеггер сияқты басқа феноменологтарға да берілді, оның докторлық диссертациясы психологизмді жоққа шығаруға бағытталған болатын. Олар «p емес, p емес» деген пікірдің логикалық эквиваленттілігі «'p емес, p емес' деп ойлағандықтан» емес екенін білдірді, сондықтан психологизм логикалық тұрғыдан дұрыс емес. Чарльз Сандерс Пирс – логика, философия және эксперименталды психология салаларын қамтитын ғалым – логикадағы психологизмнің сыншысы деп санауға болады.
The anti psychologistic treatment of logic originated in the works of Immanuel Kant and Bernard Bolzano. The concept of logical objectivism or anti psychologism was further developed by Johannes Rehmke (founder of Greifswald objectivism) and Gottlob Frege (founder of logicism the most famous anti psychologist in the philosophy of mathematics), and has been the center of an important debate in early phenomenology and analytical philosophy. Frege's work was influenced by Bolzano. Elements of anti psychologism in the historiography of philosophy can be found in the work of the members of the 1830s speculative theist movement and the late work of Hermann Lotze. The psychologism dispute (Psychologismusstreit) in 19th century German speaking philosophy is closely related to the contemporary internalism and externalism debate in epistemology; psychologism is often construed as a kind of internalism (the thesis that no fact about the world can provide reasons for action independently of desires and beliefs) and anti psychologism as a kind of externalism (the thesis that reasons are to be identified with objective features of the world). Psychologism was defended by Theodor Lipps, Gerardus Heymans, Wilhelm Wundt, Wilhelm Jerusalem, Christoph von Sigwart, Theodor Elsenhans, and Benno Erdmann. Edmund Husserl was another important proponent of anti psychologism, and this trait passed on to other phenomenologists, such as Martin Heidegger, whose doctoral thesis was meant to be a refutation of psychologism. They shared the argument that, because the proposition "no p is a not p" is not logically equivalent to "It is thought that 'no p is a not p'", psychologism does not logically stand. Charles Sanders Peirce—whose fields included logic, philosophy, and experimental psychology—could also be considered a critic of psychologism in logic.
Психологизмнің оралуы
Психологизм қазіргі логиктер арасында кеңінен таралмаған, бірақ оған ұқсас көзқарастарды белгілі ғалымдар қорғайды, әсіресе логика мен танымдық ғылымдардың тоғысқан жерін зерттейтіндердің арасында, мысалы, Дов Габбай және Джон Вудс, олар «математикалық логика психологизмнен бас тартуы керек, ал жаңа логика онысыз мүмкін емес» деген тұжырымға келді.
Psychologism is not widely held amongst logicians today, but something like it has some high profile defenders especially among those who do research at the intersection of logic and cognitive science, for example Dov Gabbay and John Woods, who concluded that "whereas mathematical logic must eschew psychologism, the new logic cannot do without it".