Кіріспе

Жаңа келісімшартты ескі келісімшарттың орнына қоюдың құқықтық ұғымы – заңдық термин.

Новация, келісімшарт және кәсіпкерлік құқығында, орындауға міндеттемені басқа міндеттемемен алмастыру; немесе орындауға жаңа міндеттеме қосу; немесе келісімге қатысушы тарапты жаңа тарапқа алмастыру болып табылады. Халықаралық құқықта новация – егемен мемлекеттің "шетелдік аумақтағы [территорио alieno] құқықтың толық егемендікке формалды және нақты құжаттарсыз біртіндеп өзгеруі" арқылы аумақты иеленуі.

Тарих

"Новация" заң термині рим құқығынан шыққан, онда novatio үш түрге бөлінетін: жаңа қарызкорды (expromissio немесе delegatio), жаңа кредиторды (cessio nominum vel actionum) немесе жаңа шартты алмастыру. Бұл терминді XIII ғасырғы ағылшын дін қызметкері және құқықшысы Генри де Брэктон қолданған. Новацияға келісім мінез-құлық арқылы білдірілуі мүмкін. Шотландия заңдары новация доктринасын қолдануда ағылшын заңдарына қарағанда қатаңрақ көрінеді және кредитордың жауапкершілікті беруге келісімін растайтын күшті дәлелдерді талап етеді. Новация процесі арқылы ауыстырылған шарт бастапқы қарызкордан жаңа қарызкорға барлық міндеттер мен талаптарды ауыстырады.

Новация мысалдары

Мысалы, егер Дэн Алекске телевизор беруге келісімшарт жасасса, ал Алекс Бекиге телевизор беруге келісетін тағы бір келісімшарт болса, онда екі келісімшартты да новациялауға және оларды Дэн Бекиге телевизор беруге келісетін жалғыз келісімшартпен алмастыруға болады. Тағайындаудан өзгеше, новация барлық тараптардың келісімін талап етеді. Жаңа келісімшарт үшін де қарастыру қажет, бірақ көбінесе ол бұрынғы келісімшарттың тоқтатылуы ретінде қарастырылады. Классикалық мысалдың тағы бірі: егер A компаниясы B компаниясымен келісімшарт жасаса және B компаниясы өзінің бизнесінің негізгі бөлігін басқа компанияға сатса, біріктірсе немесе беруге келіссе, онда жаңа компания B компаниясының A компаниясы алдындағы міндеттемелері мен жауапкершіліктерін қабылдайды. Осылайша, келісімшарт тұрғысынан алғанда, B компаниясын сатып алушы, біріктірілетін тарап немесе иеленуші B компаниясының А компаниясы алдындағы міндеттемелеріне қатысты орнына өтеді. Бұл мемлекеттік органдармен жасалған келісімшарттарда жиі кездеседі, мысалы, АҚШ Федералдық Тағайындауға қарсы заңына сәйкес, бастапқыда келісімшартты берген мемлекеттік орган мұндай беруге келісуі керек, әйтпесе ол заң бойынша автоматты түрде жарамсыз болады. Федералдық сатып алу регламентінің 42.1204 бөлімі новация келісімдерінің қолданылуын қарастырады, егер олар үкімет мүддесіне сәйкес келсе, және «үкіметке келіспеуге болатын жағдайда» бастапқы борышкер келісімшартты орындау үшін жауапкершілікті сақтайды. Новация шарттары кредитордың жаңа борышкерді қабылдауынан, жаңа борышкердің жауапкершілікті қабылдауынан және ескі борышкердің жаңа келісімшартты ескі келісімшартты толық орындау ретінде қабылдауынан тұрады, бұл кейде «новация жиынтығы» деп аталады. Новация – бір жақты келісімшарт механизмі емес, сондықтан жаңа жағдайларға байланысты жаңа шарттар мен талаптар бойынша келіссөздер жүргізуге мүмкіндік береді. Осылайша, «жаңа келісімшартты ескі келісімшартты толық орындау ретінде қабылдау» «шарттардың өзара келісімі» құбылысымен бірге қарастырылуы мүмкін. Galliford Try v Mott MacDonald (2008) ісінде келісімшарт жасасқан тараптар осындай новацияны талқылаған, бірақ нақты келісімге келмеген. Сондықтан Akenhead судьясы новация болмағанын шешті. Алайда Enterprise Managed Services Limited v Tony McFadden Utilities (2009) ісінде Тони МакФадденге «көп сомада ақша» төленгені сотқа новацияның орын алғанын білдіруге негіз болды.