Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Малай үйлері (малай: Rumah Melayu; Jawi: رومه ملايو) – Суматра, Борнеоның жағалау аймақтары мен Малай түбегінде қоныстанған малай халқының дәстүрлі тұрғын үйлері. Тропиктік климатқа бейімделген шатырлар және сәндік элементтері бар үйлесімді пропорциялар сияқты дәстүрлі архитектуралық формалар аймақтағы көптеген адамдар үшін маңызды мәдени құндылыққа ие. Дегенмен, бұл үйлерді күтіп ұстау, заманауи құрылысқа қарағанда қиынға түседі; мысалы, ағаштан жасалған негізгі құрылымды тропикалық ауа райының әсерінен шіруден және термитке шалудан қорғау мәселелері бар. Малайзия индустриялану процесін жалғастыра берген сайын, осы дәстүрлі құрылыс шеберлігі біртіндеп жоғалып барады, ал Индонезияда мұндай тұрғын үйлер ауылдық жерлерде әлі де кездеседі. Сингапурдағы қалалық өзгерістер малай халқының қалалық аудандарының көбін жойғанмен, бұл архитектуралық ерекшеліктері сақталған бірнеше үй, негізінен Пулау Убин аралында табылады. Индонезия архипелагының жергілікті архитектуралық стильдерін сақтау мақсатында, Жакартадағы Таман Мини Индонезия Индахтағы провинциялық павильондарда құжаттама жасау және олардың көшірмелерін жасау жұмыстары жүргізілді.
Malay houses (Malay: Rumah Melayu; Jawi: رومه ملايو) refer to the vernacular dwellings of the Malays, an ethno linguistic group inhabiting Sumatra, coastal Borneo and the Malay Peninsula. Traditional architectural forms, such as tropically suited roofs and harmonious proportions with decorative elements are considered to still have great cultural value by many in the region. However, these buildings require significant maintenance compared to modern construction; such as the challenges in preserving its main material, wood, from the decaying effect of tropical weather as well as termite infestation. These vernacular construction skills are gradually being lost as Malaysia continues its process of industrialisation, while in Indonesia such traditional dwellings still survive in rural areas. Though urban transformation in Singapore has expunged almost all Malay urban wards, a few houses displaying this vernacular architecture have survived, mainly concentrated in the offshore island of Pulau Ubin. The effort to preserve indigenous architectural styles of the Indonesian archipelago has been conducted through documentation and the creation replicas in provinces pavilions in Taman Mini Indonesia Indah, Jakarta.
Құрылыс
Жаңартылатын табиғи материалдарды, соның ішінде ағаш және бамбукты пайдалана отырып, үйлер көбінесе металл, тіпті шегелерсіз салынады. Оның орнына, ағаш элементтерін бір-біріне бекіту үшін алдын ала жасалған тесіктер мен ойыстар қолданылады, бұл оны «жинақталған үйге» айналдырады. Шегелер ойлап табылып, кейінірек үйлерде құрылымдық емес элементтерге (мысалы, терезелер немесе панельдер) минималды түрде қолданылса да, құрылымдық икемділік артықшылық болды, ал шегелеу оған кедергі келтірді. Шегелерсіз ағаш үйді бөлшектеп, басқа жерге қайта орнатуға болады. Оңтүстік-Шығыс Азияның көне малай тайпаларының көпшілігі өзін-өзі жаңартатын экологиялық мәдениеттің бір түрін сақтап келді.
Using renewable natural materials including timber and bamboo, the dwellings are often built without the use of metal including nails. Instead pre cut holes and grooves are used to fit the timber elements into one another, effectively making it a 'prefabricated house'. Although nails had been invented and in later houses used minimally for non structural elements (for example, windows or panels), structural flexibility was a benefit which nailing inhibited. Without nails, a timber house could be dismantled and reconstructed in a new location. Most of the ancient Malay peoples of South East Asia maintained a form of self regenerating environmental culture.
Шалқыштар
Малайзия үйлерінің көпшілігі Rumah Panggung (әдеби: "сахна үйі") деп аталатын, қадаларға орнатылған үйлер түрінде салынған. Типикалық малай кампун үйінің ерекшелігі – оның қадалар немесе тіреулер үстінде тұрғызылуы. Бұл жабайы жануарлар мен су тасқынынан сақтану, ұрылардан қорғану және жақсы желдету үшін жасалған. Суматрада дәстүрлі қадалы үйлер жыландар мен жолбарыстар сияқты қауіпті жабайы жануарлардан сақтану үшін салынған. Суматра мен Борнеоның ірі өзендеріне жақын жерлерде қадалар үйді су тасқыны деңгейінен жоғары көтеруге көмектеседі. Сабахтың кейбір аймақтарында, келінге берілетін бұқалардың саны тіпті келіннің отбасы үйінің қадалар санына байланысты болуы мүмкін.
Most of Malay houses are built as Rumah Panggung (lit: "stage house") houses built on stilts. The main characteristic of a typical Malay kampung house is its on stilts or piles. This was to avoid wild animals and floods, to deter thieves, and for added ventilation. In Sumatra, traditionally stilted houses are designed to avoid dangerous wild animals, such as snakes and tigers. While in areas located close to big rivers of Sumatra and Borneo, the stilts help to elevated house above flood surface. In parts of Sabah, the number of dowry buffaloes could even depend on the number of stilts there are in the bridal family's home.
Баспалдақтар
Малай үйінің дәстүрлі құрылымында, ішкі кеңістікке жету үшін баспалдақ қажет. Әдетте, баспалдақ үйдің алдыңғы жағын серәмбимен (жай немесе веранда) байланыстырады. Үйдің арт жағында қосымша баспалдақтар кездесуі мүмкін. Баспалдақ ағаштан немесе кірпіштен салынып, плиткамен жабылуы мүмкін. Мысалы, Мелака мен Риауда баспалдақтар әрқашан әсем пішіндермен жасалып, түрлі-түсті плиткалармен безендіріледі.
The traditional Malay house require stairs to reach the elevated interior. Usually the stairs connected the land front of the house to the serambi (porch or verandah). Additional stairs might be found on back of the house. The stairs can be made of wood or brick structure covered with tiles. For example, in Melaka and Riau the staircase is always decoratively moulded and colourfully tiled.
Бөлмелер
Ішкі кеңістік серамби (веранда), қонақ бөлмесі және жатын бөлмелері сияқты бөлмелерді жасау үшін бөлінген. Малайдың дәстүрлі ағаш үйі әдетте екі бөліктен тұрады: ананың құрметіне Rumah Ibu деп аталатын негізгі үй және өрт қаупін азайту үшін негізгі үйден бөлек орналасқан, қарапайым Rumah Dapur немесе ас үй шатыры. Үйдің адам пропорциясына сай болуы үшін оның көлемі маңызды болған. Rumah Ibu үй салынған кезде үй иесінің әйелі мен анасының қолдарымен арақашықтығына сәйкес келетін тіреулер арасындағы қашықтықтан аталған. Үйге кем дегенде бір көтерілген веранда (серамби) қоса беріледі, ол отыруға, демалуға немесе таныс емес қонақтарды қабылдауға арналған, соның арқасында үйдің ішкі кеңістігінің құпиясы сақталады.
The interior is partitioned to create rooms such as serambi (verandah), living room, and bedrooms. A traditional Malay timber house usually in two parts: the main house called Rumah Ibu in honour of the mother (ibu) and the simpler Rumah Dapur or kitchen annexe, which was separated from the main house for fire protection. The proportion was important to give the house a human scale. The Rumah Ibu was named after the spacings between stilts which are said to typically follow the arms spread width of the wife and mother in the family of the house when being built. At least one raised veranda (serambi) is attached to the house for seated work or relaxation, or where non familiar visitors would be entertained, thus preserving the privacy of the interior.
Шатыр
Малай үйлерінің шатыры ыстықтан және жаңбырдан қорғауға, сондай-ақ ауа алмасуды қамтамасыз етуге арналған. Малай үйлерінің негізгі шатыр дизайны – екі еңбекті шатыр, жиектерінде әшекейлер бар ұзартылған конструкция. Бұл дәстүрлі малай шатыры ыстық және ылғалды тропикалық климатқа өте жақсы бейімделген. Rumah Lipat Kajang жобасында осындай екі еңбекті шатырдың мысалын кездестіруге болады. Дегенмен, Палембангтың Rumah Limas сияқты үйлерде пирамида тәрізді көлбеу шатырлар да қолданылады. Риау мен Джамбиде шатыр дизайнында әртүрлі стильдер кездеседі. Rumah Lancang немесе Rumah Lontik үйлерінің шатыры қайық сияқты қисық құрылыммен жасалған, тіреулерге орнатылған. Бұл дизайн бір жағынан Минанг Rumah Gadang-қа ұқсас. Rumah Lipat Kajang шатыры жалпақ, қиылысқан жиектері шатырдың бұрыштарында "X" пішінді шыңдарды құрайды. Осындай қиылысқан бұрыштармен жасалған үлкен құрылыс Rumah Limas деп аталады. Осындай шатырлар мен құрылыстар малай патшаларының сарайларында және мемлекеттік ғимараттарда жиі қолданылады. Rumah Limas Оңтүстік Суматра мен Сунданың Батыс Явадағы дәстүрлі үйі ретінде де танымал, бірақ бірдей "Rumah Limas" атауына қарамастан, дизайн шамалы өзгеше. Қазіргі заманғы мемлекеттік және қоғамдық ғимараттар көбінесе малай стиліндегі шатыр дизайнына негізделген, мысалы, Риау мен Джамбидегі мемлекеттік ғимараттар, сондай-ақ Куала-Лумпурдағы Музиум Негараның шатыр дизайны.
The roof of traditional Malay houses are designed to provide shade and protection from heat and rain, as well as to provide ventilation. The basic design of a roof on a Malay house is gabled roof, an extended frame with ornaments on the edges of the roof. The vernacular Malay roof is best suited for hot and humid tropical climates. An example of the gabled roof can be found in the design of Rumah Lipat Kajang. However a pyramidal styled pitched roof can also be found on houses such as the Palembang Rumah Limas. In Riau and Jambi there are several different styles, especially of the roof design. The Rumah Lancang or Rumah Lontik have curved roof with boat like structure on stilts. The design somehow similar to Minang Rumah Gadang. The Rumah Lipat Kajang have flat roof structure with crossing edges forming "x" pinnacle on corners of the roof. The larger structure with similar crossed corner roof is called Rumah Limas. This type of roof and structure often used in palaces of Malay kings as well as government buildings. The Rumah Limas is also known as the traditional house of South Sumatra and Sundanese West Java, although they have same "Rumah Limas" name, the design is slightly different. The modern government and public buildings often based on Malay style roof design, such as government buildings in Riau and Jambi, as well as the roof design of Muzium Negara in Kuala Lumpur.
Жасалған сән
Әрбір малай аймағы, штаты немесе этностық топтың өзіне тән аймақтық немесе топтық үй стилі және қалаулы бөлшектері бар. Дегенмен, көптеген малай үйлерінде шатырдың жиегіндегі "х" тәрізді шығыршық құрайтын қиылысқан конструкция бар, бұл әшекейлік элементті Лонтик, Липат Кажанг және Лимас стильдерінде кездестіруге болады. Малайзия түбегінің шығыс жағалауында көптеген үйлердің шатыр қырларында Таиланд пен Камбоджадағы сияқты ерекше оюлы тақталар орналасқан.
Each Malay region, state or sub ethnic groups has its own regional or group style of house with preferred details. However most of Malay houses have a typical roof ornament, a crossed roof edge structure forming "x" like pinnacle ornament on the edge of the roof. This kind of ornament can be found in Lontik, Lipat Kajang and Limas styles. In Peninsular Malaysia's east coast, many houses have distinctive carved roof gable end boards akin to those in Thailand and Cambodia.