Кіріспе
Жапониядағы билеушілердің күшті әулеті Фудзивара кланы (藤原氏) – Жапониядағы императорлық регенттердің күшті әулеті, Накатоми кланынан тараған және аңыз бойынша, олардың ата-бабалары Аме но Кояне арқылы. Фудзиваралар ежелгі заманнан бері гүлденіп, 1868 жылы Мэйдзи реставрациясына дейін императорлық сарайда үстемдік құрды. Олар Асон атағын алды. Қысқартылған түрі – Тоши (藤氏). 8 ғасырлық клан тарихы «Тоши Каден» (藤氏家伝) кланның патриархы Фудзивара но Каматаридің (614–669) өмірбаянында былай демелі: «Каматари, Ішкі сарай министрі, сонымен қатар «Чӯро» деп те аталды, Ямато провинциясының Такечи ауданының адамы еді. Оның ата-тегі Аме но Кояне но Микотодан бастау алады; буын-буынмен олар Көк пен Жердің рәсімдерін өткізіп, адамдар мен құдайлар арасындағы кеңістікті үйлестірді. Сондықтан олардың кланы Онакатоми деп аталуына бұйрық берілді».
The Fujiwara clan (藤原氏) was a powerful family of imperial regents in Japan, descending from the Nakatomi clan and, as legend held, through them their ancestral god Ame no Koyane. The Fujiwara prospered since the ancient times and dominated the imperial court until the Meiji Restoration in 1868. They held the title of Ason. The abbreviated form is Tōshi (藤氏). The 8th century clan history Tōshi Kaden (藤氏家伝) states the following at the biography of the clan's patriarch, Fujiwara no Kamatari (614–669): "Kamatari, the Inner Palace Minister who was also called ‘Chūrō,’ was a man of the Takechi district of Yamato Province. His forebears descended from Ame no Koyane no Mikoto; for generations they had administered the rites for Heaven and Earth, harmonizing the space between men and the gods. Therefore, it was ordered their clan was to be called Ōnakatomi"
The clan originated when the founder, Nakatomi no Kamatari (614–669) of the Nakatomi clan, was rewarded by Emperor Tenji with the honorific "Fujiwara", which evolved as a surname for Kamatari and his descendants. In time, Fujiwara became known as a clan name. The Fujiwara dominated the Japanese politics of the Heian period (794–1185) through the monopoly of regent positions, Sesshō and Kampaku. The family's primary strategy for central influence was through the marrying of Fujiwara daughters to the Emperors. Through this, the Fujiwara would gain influence over the next emperor who would, according to family tradition of that time, be raised in the household of his mother's side and owe loyalty to his grandfather. As abdicated emperors took over power by exercising insei (, cloistered rule) at the end of the 11th century, then followed by the rise of the warrior class, the Fujiwara gradually lost its control over mainstream politics. The Northern Fujiwara (Ōshū Fujiwara) ruled the Tōhoku region (northeast Honshū) of Japan during the 12th century. Beyond the 12th century, they continued to monopolize the titles of Sesshō and Kampaku for much of the time until the system was abolished in the Meiji era. Though their influence declined, the clan remained close advisors to the succeeding Emperors.
Клан негізін қалаушы Накатоми кланының өкілі Накатоми но Каматари (614–669) император Тенджиден «Фудзивара» құрметті атағымен марапатталғанда пайда болды, ол кейін Каматари мен оның ұрпақтары үшін тегіс атауға айналды. Уақыт өте келе Фудзивара клан атымен танымал болды. Фудзиваралар Хэйан дәуірінде (794–1185) жапон саясатына регенттік лауазымдары – Сессё және Кампаку монополиясы арқылы үстемдік етті. Әулеттің орталық ықпал етудің басты стратегиясы – Фудзивара қыздарын императорларға үйлендіру болды. Осылайша Фудзиваралар келесі императорға ықпал ете бастады, ол сол кездегі әулеттік дәстүрге сәйкес анасының үйінде тәрбиеленіп, әкесіне адал болар еді. 11 ғасырдың соңында тәжден басқан императорлар инсэй (құдай-жолдастың билігі) арқылы билікті өз қолына алып, содан кейін самурайлардың көтерілуімен Фудзиваралар біртіндеп саясаттағы бақылауын жоғалтты. 12 ғасырда Солтүстік Фудзивара (Осю Фудзивара) Жапонияның Тохоку аймағын (солтүстік-шығыс Хонсю) басқарды. 12 ғасырдан кейін олар Мэйдзи дәуірінде жүйе жойылғанға дейін көптеген жылдар бойы Сессё және Кампаку атақтарын монополиялауды жалғастырды. Олардың ықпалы төмендегенімен, клан кейінгі императорлардың жақын кеңесшілері болып қала берді.
The Fujiwara clan (藤原氏) was a powerful family of imperial regents in Japan, descending from the Nakatomi clan and, as legend held, through them their ancestral god Ame no Koyane. The Fujiwara prospered since the ancient times and dominated the imperial court until the Meiji Restoration in 1868. They held the title of Ason. The abbreviated form is Tōshi (藤氏). The 8th century clan history Tōshi Kaden (藤氏家伝) states the following at the biography of the clan's patriarch, Fujiwara no Kamatari (614–669): "Kamatari, the Inner Palace Minister who was also called ‘Chūrō,’ was a man of the Takechi district of Yamato Province. His forebears descended from Ame no Koyane no Mikoto; for generations they had administered the rites for Heaven and Earth, harmonizing the space between men and the gods. Therefore, it was ordered their clan was to be called Ōnakatomi"
The clan originated when the founder, Nakatomi no Kamatari (614–669) of the Nakatomi clan, was rewarded by Emperor Tenji with the honorific "Fujiwara", which evolved as a surname for Kamatari and his descendants. In time, Fujiwara became known as a clan name. The Fujiwara dominated the Japanese politics of the Heian period (794–1185) through the monopoly of regent positions, Sesshō and Kampaku. The family's primary strategy for central influence was through the marrying of Fujiwara daughters to the Emperors. Through this, the Fujiwara would gain influence over the next emperor who would, according to family tradition of that time, be raised in the household of his mother's side and owe loyalty to his grandfather. As abdicated emperors took over power by exercising insei (, cloistered rule) at the end of the 11th century, then followed by the rise of the warrior class, the Fujiwara gradually lost its control over mainstream politics. The Northern Fujiwara (Ōshū Fujiwara) ruled the Tōhoku region (northeast Honshū) of Japan during the 12th century. Beyond the 12th century, they continued to monopolize the titles of Sesshō and Kampaku for much of the time until the system was abolished in the Meiji era. Though their influence declined, the clan remained close advisors to the succeeding Emperors.
Хэйан дәуірі
Жапон тарихының Хэйан кезеңінде Фудзивара әулеті кәмелетке толмаған императорға (сесшо) немесе ересек императорға (кампаку) регент лауазымын мұрагерлікпен алуға қол жеткізді. Көптеген белгілі Фудзиваралар осы лауазымды бірнеше рет және әртүрлі императорлар үшін атқарды. Фудзивара әулетінің кіші мүшелері сарай шенеуніктері, провинциялық губернаторлар мен вице-губернаторлар, провинциялық аристократия өкілдері және самурайлар болды. Фудзивара – Хэйан дәуірінде (794–1185 жж.) Жапон саясатына басымдық білдірген төрт ірі әулеттің бірі және сол кездегі ең маңыздысы. Басқалары – Тачибана, Тайра және Минамото. Фудзивара әулеті, әсіресе 10-шы және 11-ші ғасырлардағы регенттік үкімет кезеңінде, көптеген императорларды іс жүзінде қуыршақ монархтар ретінде зор билікке ие етті. Фудзивара 794–1160 жылдары Жапония үкіметінде үстемдік құрды. Олардың үстемдігінің нақты басталуы белгісіз. Дегенмен, олардың азаматтық басқарудағы басымдығы 1192 жылы Минамото но Ёритомо басшылығымен алғашқы шогунаттың (яғни Камакура шогунатының) құрылуымен жойылды. Фудзивара князьдері бастапқыда император сарайының жоғары министрлері (кампаку) және кәмелетке толмаған монархтардың регенттері (сесшо) қызметін атқарды. Фудзиваралар ғасырлар бойы «тақтың артындағы күш» болды. Олар императорлық әулеттің орнын басып алуға ешқашан талпынбады. Керісінше, әулеттің ықпалы императорлық отбасымен жасаған некелік одақтарынан туындады. Кронпринцдердің, кіші ұлдарының және императорлардың жұбайлары көбінесе Фудзивара әйелдері болғандықтан, Фудзивара әулетінің еркек басшылары императордың қайын атасы, қайын інісі, ағасы немесе анасының әкесі болатын. Әулет өзінің билігінің шыңына Фудзивара но Мичинага (966–1027) тұсында жетті. Ол үш императордың әкесі, алты императордың немесе императорлық жұбайлардың анасы және тағы жеті императорлық жұбайдың атасы болды. Осы кезеңде Жапонияны номиналды императорлар емес, Мичинага басқарды деуде еш артық айтқандық жоқ. Осы ерекше жақын туыстық байланыстардың нәтижесінде Мичинага ешқашан Кампаку лауазымын қабылдаған жоқ – ол осы лауазым беретін биліктен де артық билікке ие болды және осы лауазымның қажеті болмады. Фудзивара әулеті Сей Шонагонның «Жоғалған күнделіктерінде» маңызды орын алады, ал Гендзи кейіпкері ішінара Мичинагаға негізделген, «Гендзи туралы әңгімеде» көрсетілген.
Фудзиваралар режимі Хэйан дәуірінде
Фудзивара регенттігі Хэйан дәуірінің басым бөлігінде үкіметтің ерекшелігі болды. Киото (Хеян-кёо) геосаяси жағынан үкімет орнына қолайлырақ болды; теңізге жақсы өзен арнасы болғандықтан, шығыс провинциялардан құрлық жолдарымен жетеуге болады. Хэйан-кёоға көшуден бұрын император VIII ғасырда жалпыға бірдей әскери міндеттілікті жойды, ал көп ұзамай жергілікті, жеке әскери күштер пайда болды. Фудзивара және кейін IX ғасырда құрылған Тайра мен Минамото тайпалары жаңа әскери топтың қолдауындағы ең белгілі отбасылардың қатарында болды. IX және X ғасырларда Киотодағы үкімет жүргізген қытай үлгісіндегі жер және салық жүйелерін ескермей, билік ірі отбасылардың қолына көшті. Хэйан Жапониясында тұрақтылық орнады, бірақ императорлық отбасының мұрагерлігі қамтамасыз етілсе де, билік қайтадан бір ақсүйек отбасы – Фудзивараның қолына шоғырланды. Отбасылық басқару енді мемлекеттік мекемеге айналды. Фудзивара ең күшті отбасы ретінде Жапонияны басқарды және тәкке отыру сияқты мемлекеттік істерді анықтады. Отбасы және мемлекеттік істер тығыз байланысты болды, осы үлгі басқа отбасылар, монастырлар және тіпті императорлық отбасы да қолданды. VI ғасырда Сога тайпасы тақты басып алғандай, IX ғасырда Фудзиваралар императорлық отбасымен туыстық байланыс жасады, ал олардың бірі императордың жеке кеңсесінің алғашқы басшысы болды. Хэйан дәуірінің басындағы императорлардың күшті болуы (әсіресе Канму императорынан Сага императорына дейін, 781–823 жж.), Фудзиваралар IX ғасырдың бірінші жартысында Фудзивара но Фуюцугу басшылығымен ықпалын қайта құруға кірісті. Фуюцугудың ұлы Фудзивара но Йосифуса 858 жылы немересі Сейва императоры таққа отырғанда, кіші императордың регенті болған императорлық отбасынан емес алғашқы адам болды. Оның асырап алған ұлы Фудзивара но Мотоцуне өзін кампаку (ересек императордың регенті, жаңадан ойлап табылған лауазым) етіп тағайындады. Мотоцуне қайтыс болғаннан кейін, император Уда (Фудзивара қызының ұлы емес) үкіметтің көп бөлігін қайтадан бақылауға алды. Алайда, өзінің ұлы, Дайго императоры (897–930) пайдасына отставкаға кеткеннен кейін, зейнеткерлікке шығып үкіметті басқаруды жоспарлаған кезде, Мотоцуне ұлы Фудзивара но Токихира 909 жылы ерте қайтыс болғанға дейін өзін өте беделді лауазымға қайтаруға қол жеткізді. Дайгоның билігінің қалған кезеңінде Фудзивара үстемдігінен салыстырмалы түрде босатылды, бірақ оның ұлы Сузаку императорының билігі басталғаннан бастап Фудзиваралар соттағы үстемдігін қайта орнатты. Дегенмен, Фудзивара император Дайгомен төмендетілмеді, бірақ оның тұсында көптеген жағынан күшейді. Жапонияның орталық басқаруы әлсіреуді жалғастырды, ал Фудзивара, басқа да ірі отбасылар мен діни ұйымдармен бірге, X ғасырдың басында үлкен шёэн және үлкен байлыққа ие болды. Хэйан дәуірінің басында шёэн заңды мәртебеге ие болды, ал ірі діни мекемелер мәңгілікке, салықтан босатуға және олар ұстаған шёэннің мемлекеттік тексеруінен иммунитетке ұмтылды. Жерді өңдеген адамдар өнімнің үлесін алу үшін шёэн иелеріне меншік құқығын берудің тиімді екенін түсінді. Халық пен жерлер орталық басқару мен салық салудан тыс қалды, бұл Тайка реформасына дейінгі жағдайларға оралу болды. Дайго императорының қайтысынан кейін он жылдар ішінде Фудзиваралар сотқа толық бақылау орнатты. 1000 жылға қарай Фудзивара но Мичинага императорларды өз қалауынша таққа отырғызып, тақтан түсіре алды. Традициялық билік үшін аз билік қалды, ал мемлекеттік істер Фудзивара отбасының жеке басқаруы арқылы жүргізілді. Тарихшы Джордж Б. Сансом Фудзивараларды «мұрагерлік диктаторлар» деп атады. Фудзиваралар императорлық сарайда және аристократияда мәдени және өнерлік гүлдену кезеңін басқарды. Изылдаған поэзия мен халық әдебиетіне үлкен қызығушылық болды. Жапон жазуы ұзақ уақыт бойы қытай идеограммаларына (кандзи) байланысты болды, бірақ енді олар қанамен толықтырылды, яғни екі түрлі фонетикалық жапон жазуы: катакана, қытай идеограммаларының бөліктерін пайдаланатын жад құралы; және хирагана, кандзи жазуының курсивтік түрі және өзіндік өнер формасы. Хирагана сөйлеу тілін жазуға мүмкіндік берді, соның нәтижесінде Жапонияның әйгілі халық әдебиеті пайда болды, оның көп бөлігі әйелдер жазған, олар қытай тіліндегідей білім алмаған. X ғасырдың соңы мен XI ғасырдың басында үш әйел Хэйан сарайындағы өмір мен махаббат туралы көзқарастарын «Мичицуна анасы» жазған «Кагэро Никки» («Шілтесін жылдары»), Сэй Сёнагон жазған «Макура но Соси» («Жастық кітабы») және Мурасаки Сикибу жазған «Гэндзи Моногатари» («Гэндзи әңгімесі») арқылы білдірді (өзі Фудзиварадан шыққан). Фудзиваралардың басшылығымен қытай үлгілерін ұзақ уақыт бойы еліктегеннен кейін, жергілікті өнер де гүлденді. Хэйан дәуірінің ортасы мен соңында сарай өмірі мен храмдар мен қасиетті орындар туралы әңгімелердің жарқын түсті ямато-э (жапон стиліндегі) суреттері кең таралды, бұл Жапон өнері үшін үлгі орнатты. Азық-түлік өндірісінің төмендеуі, халық санының өсуі және ірі отбасылар арасындағы ресурстар үшін бәсекелестік Фудзивара билігінің әлсіреуіне және X және XI ғасырлардың ортасында әскери қақтығыстарға әкелді. Фудзивара, Тайра және Минамото отбасыларының мүшелері – барлығы императорлық отбасынан шыққан – бір-біріне шабуыл жасады, басып алынған жерлерге бақылауды талап етті, қарсы режимдер құрды және Жапонияның бейбітшілігін бұзды. Фудзиваралар Го-Сандзё императорының билігіне дейін (1068–73) таққа бақылауды сақтап қалды, ол IX ғасырдан бергі алғашқы Фудзивара анасынан тумаған император болды. Жеке басқару арқылы императорлық билікті қайта орнатуға бейімделген Го-Сандзё императоры Фудзивараның ықпалын шектеу үшін реформалар жүргізді. Ол сондай-ақ орталық басқаруды қайта орнату мақсатымен шёэн тізімдерін жинау және растау үшін кеңсе құрды. Көптеген шёэн тиісінше сертификатталған жоқ, ал Фудзивара сияқты ірі жер иелері өздерінің жерлерін жоғалту қаупіне тап болды. Го-Сандзё императоры Ин но чё, немесе зейнеткер император кеңсесін де құрды, оны үкіметте көшбасшылықты жүзеге асыруға арналған зейнеткер императорлар ұрпақтары басқарды, яғни инсэй (зейнеткерлік басқару). Ин но чё Фудзивара билігінің төмендеуінен туған бос орынды толтырды. Фудзиваралар қуғынға түспей, көбінесе азаматтық диктаторлар мен орталық министрлердің бұрынғы лауазымдарында қалды, бірақ шешім қабылдаудан шеттетілді. Уақыт өте келе, Фудзиваралардың көп бөлігін, көбінесе өсіп келе жатқан Минамото отбасының мүшелері ауыстырды. Фудзиваралар арасында дау-дамайлар туды және солтүстік және оңтүстік фракциялар құрылды, ал инсэй жүйесі императорлық отбасының таққа ықпалын арттыруға мүмкіндік берді. 1086 жылдан 1156 жылға дейінгі кезең Ин но чёнің үстемдігінің және бүкіл елде әскери топтың өсуінің дәуірі болды. Әскери күш азаматтық биліктен басым болды. XII ғасырдың ортасындағы тәкке мұрагерлік үшін күрес Фудзивараға бұрынғы билігін қайтаруға мүмкіндік берді. Фудзивара но Ёринага 1158 жылы зейнеткер императормен бірге, Тайра мен Минамото қолдауымен таққа мұрагерге қарсы зорлық-зомбылыққа толы шайқаста қатысты. Ақырында Фудзиваралар жойылды, ескі үкімет жүйесі ауыстырылды және буси билікті басып алғанда инсэй жүйесі әлсіреп қалды, бұл Жапон тарихындағы маңызды бетбұрыс болды. Бір жыл ішінде Тайра мен Минамото тайпалары қақтығысқа түсті және Тайраның 20 жылдық үстемдігі басталды. Тайралар сарай өміріне құмарланып, провинциялардағы проблемаларды елемеді. Ақырында Минамото но Ёритомо (1147–99) өзінің штаб-пәтерінен...
Құлдырау
Мичинага қайтыс болғаннан кейін қырық жыл өткен соң, оның Фудзивара ұрпақтары император Го Сандзёның (1068–73 жылдары билік құрған) таққа отыруына тосқауыл қоя алмады. Ол император Удадан бері Фудзивара әулетінен емес анасы болған алғашқы император еді. 1087 жылдан бастап зейнеткер императордың (дайдзё тэнно) (құншақ билік) жүйесі Фудзивараның Император сарайына бақылауын одан әрі әлсіретті. Фудзивараның үстемдігімен өркендеген Хэйан дәуірі 12 ғасырдағы алабалықтармен аяқталды. Хоген (Хоген но Ран) деп аталатын әулеттік күрес 1156 жылы Тайра тайпасының ең күшті кланға айналуына себеп болды. 1160 жылы Хейдзи алауыздығы кезінде Тайра, Фудзивара мен Минамото күштерінің одағын жеңді. Бұл жеңіліс Фудзивараның үстемдігінің соңына белгі берді.
Бөліну және тұрақты ықпал
13 ғасырда Фудзивара Хокке бес регенттік үйге бөлінді: Коноэ, Такацукаса, Куджо, Ниджо және Ичиджо. Олар сесшо және кампаку лауазымдарына «монополия» ие болды және кезекпен қызмет етті. Саяси билік Киотодағы сарай аристократиясынан елді мекендердегі жаңа самурайлар класына ауысты. Алайда, Фудзивара ғасырлар бойы императорлардың жақын кеңесшілері, регенттері және министрлері болып қалды; олардың отбасы 20 ғасырға дейін саяси бедел мен ықпалын сақтап келді (мысалы, Фумимаро Коноэ мен Морихиро Хосокава премьер-министрлер болды). Осылайша, олар белгілі бір саяси билікке және үлкен ықпалға ие болды, себебі жиі бәсекелес самурайлар және кейінірек бакуфу олардың одақтастығын іздеді. Ода Нобунага және оның қарындасы Ойчи Тайра және Фудзивара кландарынан тегін шығарғанын мәлімдеді; регент Тоётоми Хидэёси мен сёгун Токугава Иэясу Фудзивара кланының әртүрлі отбасыларымен некелесіп туыс болды. Император Мэйдзидің әйелі, император Шёкен Фудзивара кланының ұрпағы еді. 1924 жылдың қаңтарында тәж мұрагері Хирохито (Император Шова) Куни ханшайымы Нагакоға (кейіннен император Коджун) үйленгенге дейін императорлар мен тәж мұрагерлерінің негізгі жұбайлары көбінесе Фудзивара секкелерінен таңдалған. Императорлық ханшайымдар кем дегенде мың жыл бойы Фудзивара иелеріне үйленді. Соңғы сёгунның қызы император Шованың екінші туысымен үйленді, ал император Шованың үшінші қызы, бұрынғы ханшайым Кадзуко және ханзада Микасаның үлкен қызы, бұрынғы ханшайым Ясуко тиісінше Такацукаса және Коноэ отбасыларына үйленді.