Кіріспе

Уэльске жататын этнос – уэльстер (Cymry) – Уэльске туысқан этнос. Уэльс – Ұлыбританияның төрт құрамына кіретін елдің бірі. Уэльсте тұратын адамдардың көпшілігі британдық азаматтар. Уэльсте уэльс тілі (Cymraeg) заңмен қорғалады. Уэльс тілі Уэльстің көптеген аймақтарында, әсіресе Солтүстік Уэльсте және Батыс Уэльстің бір бөлігінде басым тіл болып табылады, бірақ Оңтүстік Уэльсте ағылшын тілі басым. Уэльс тілі Уэльстегі мектептерде оқытылады; тіпті уэльстер күнделікті ағылшын тілінде сөйлейтін аймақтарда да, отбасы арасында немесе бейресми ортада уэльс тілінде сөйлейді, ал уэльс тілінде сөйлейтіндер жиі тілді ауыстыру мен тілдік өзгерістерге қатысады. Уэльстің ағылшын тілінде сөйлейтін аймақтарында көптеген уэльстер екі тілді еркін немесе жартылай еркін меңгереді немесе әртүрлі деңгейде шектеулі немесе әңгімелесу деңгейінде тілді сөйлей алады немесе түсінеді. Уэльс тілі бритон тілінен тараған, ол Рим империясының басып алуынан бұрын бүкіл Британияда қолданылған. 2016 жылы Уэльс үкіметі тапсырыс берген уэльс тегінің географиялық талдауы 718 000 адамның (Уэльс халқының шамамен 35%) уэльс тегіне жататын фамилиясы бар екенін көрсетті, бұл көрсеткіш Ұлыбританияның қалған бөлігінде 5,3%, Жаңа Зеландияда 4,7%, Австралияда 4,1% және АҚШ-та 3,8% құрайды, ал зерттелген елдерде кем дегенде жартылай уэльс тегі бар 16,3 миллион адам бар деп есептеледі. Лондонда 300 000-нан астам уэльс тұрғыны тұрады.

Терминология

"Уэльс" және "уэльстік" атаулары аңглосаксон сөзінің қазіргі кездегі ұрпақтары болып табылады. Бұл сөз протогерман тіліндегі walhaz сөзінен туындаған, ол римдіктерге белгілі галл халқының атынан шыққан. Ежелгі ағылшын тілінде сөйлейтін аңглосаксондықтар бұл терминді, әсіресе, бриттерге қатысты қолданды. Бриттердің аумақтары тарылып, бұл термин ақырында шағын топқа қолданыла бастады, ал Wealh, Wēalas көпше түрі аңглосаксондық Британияға дейінгі мәдени байланысты сақтаған аумақтың аты – Уэльс – болып қалыптасты. Еуропадағы роман тілдерінде сөйлейтін халықтардың қазіргі атаулары (мысалы, Валлония, Валахия, Вале, влахи және Италияның поляк тіліндегі атауы – Włochy) ұқсас этимологияға ие. Қазіргі уэльстік атауы Cymry (көпше) (жекеше: Cymro [ер] және Cymraes [әйел]), ал Cymru – уэльстіктердің Уэльс атауы. Бұл сөздердің екеуі де (айтылуы) бритон тіліндегі kombrogi сөзінен шыққан, ол "бір елдің адамдары" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз өзін-өзі сипаттау ретінде, шамамен, 7 ғасырға дейін қолданыла бастады. Бұл туралы Cadwallon ap Cadfan (Afan Ferddig-тің "Cadwallon мақтауы", шамамен 633 жыл) өлеңінде айтылған. Уэльс әдебиетінде Cymry сөзі орта ғасырлар бойы уэльстіктерді сипаттау үшін қолданылған, бірақ бұрынғы, жалпылама Brythoniaid термині бритондық халықтарды, соның ішінде уэльстіктерді сипаттау үшін қолданыла берді және шамамен 1100 жылға дейін әдеби термин болып сақталды. Содан кейін Cymry уэльстіктерге сілтеме беруде басымдық алды. 1560 жылға дейін бұл сөз халыққа немесе олардың отанына қатысты болғандықтан Кимри немесе Кимри деп жазылған. Қазіргі Уэльстің халқы Оңтүстік Британияның қалған халқынан ерекшеленбеді; барлығы бриттер деп аталды және жалпы бриттон тілінде, келт тілінде сөйледі. Бұл тіл және келт мәдениеті, жалпы алғанда, Темір ғасырында Ұлыбританияға келген сияқты, бірақ кейбір археологтар Ұлыбританияға Темір ғасырының ірі көші-қоны болғанына дәлел жоқ деп санайды, сондықтан Ұлыбританияның кельтиялануы мәдени таралу арқылы жүрген болуы мүмкін. Бүгінде Уэльстегі көптеген адамдар өзін қазіргі келттер деп санайды және олардың тамыры Темір ғасырындағы тайпаларға жетеді. Рим легиондары шамамен 400 жылы Ұлыбританиядан кеткен кезде, римдіктер қоныстанған аймақтарда римдік-британдық мәдениет, ал басқа жерлерде римдікке дейінгі мәдениеттер сақталды. Қазіргі Уэльстегі адамдар латын тілінің айқын ықпалымен ортақ бриттон тілінде сөйлеуді жалғастырды, сондай-ақ Британияның батыс және солтүстік аймақтарындағы адамдар да осы тілде сөйледі; бұл тіл ақырында ескі уэльс тіліне айналды. "Y Gododdin" поэмасы ерте уэльс тілінде жазылған және британдық Гододин патшалығына, астанасы Дин-Эйдин (Эдинбург) болған және Стерлинг аймағынан Тайнға дейін созылған мемлекетке қатысты. Оффаның дикі 8 ғасырдың ортасында Уэльс пен Мерсия арасындағы кедергі болып салынды. Уэльстің жергілікті халқының өздерін "уэльстіктер" деп санау процесі (аңглосаксондық қоныс аударушылар оларға берген ат) толыққанды түсініксіз. Бритонияид (бриттер) терминін қолдану туралы көптеген мәліметтер бар; ал Кимри сөзінің ең алғашқы қолданылуы (халықты емес, жерді білдіретін, және мүмкін Солтүстік Британияны да қамтитын) 633 жылға дейін жетеді. Қазіргі Камбрия деп аталатын Солтүстік Англия аймағының аты да осы түбірден шыққан. Тек біртіндеп ғана Кэмри (жер) және Кимри (халық) бритондықтардың орнын басып алды. Уэльс тілі сол кезде қолданылған болса да, Гвин А. Уильямс тіпті Оффаның дикі тұрғызылған кезде, оның батысындағы адамдар өздерін римдіктер деп санағандарын айтады, 8 ғасырға дейін жасалған латын жазуларының көптігін дәлел ретінде келтіреді. Алайда, мұндай жазулар латынның жалпы немесе нормативті қолданылуын көрсете ме, әлде ертедегі христиан шіркеуінің таңдамалы қолдануын көрсете ме, әлі белгісіз. Нормандықтардың Уэльске басып кіргеннен кейін иммиграция болды, және бірнеше нормандықтар өздерінің жаңа жерлеріне иммиграцияны ынталандырды; Пемброкширдегі "Англишари" және "Уэльшри" бөліп тұрған Ландскер сызығы бүгінгі күнге дейін сақталған. Англис және Уэльс терминдері Гоуэрге қатысты да ұқсас қолданылады.

Генетикалық зерттеулер

Жақындағы ДНК зерттеулерінің нәтижесінде Британияның неолит дәуіріндегі халқының көп бөлігі қола дәуірінде Беккер халқымен ауыстырылғаны анықталды. Осылайша, римдіктер кездескен британдық тайпалар негізінен осы Беккер халқының ұрпақтары болды. Римнен кейінгі кезеңде англосаксондықтардың келуі оңтүстік Британияның генетикалық құрамын айтарлықтай өзгертті; алайда, тарихи мәліметтер Уэльске осы көші-қонның аз әсер еткенін көрсетеді. 2016 жылы жарияланған зерттеуде қазіргі Ұлыбритания мен Ирландиядан алынған үлгілер темір дәуірінен, рим және англосаксон дәуіріндегі Йоркширден табылған қаңқалардың ДНК-сымен салыстырылды. Зерттеу көрсеткендей, темір дәуірі мен рим дәуіріндегі британдықтардың көпшілігі бір-бірімен және қазіргі уэльстік халықпен үлкен ұқсастықтарды көрсетті, ал қазіргі оңтүстік және шығыс ағылшын тайпалары кейінгі англосаксон жерлеулеріне жақын болды. Тағы бір зерттеу, темір дәуірі мен Кембриджширден алынған англосаксон үлгілерін пайдаланып, қазіргі уэльстік халықтың римнен кейінгі кезеңдегі англосаксон қоныс жайлаушыларынан 30% генетикалық үлес алғанын анықтады; алайда, бұл Англиядан Уэльске кейінірек көші-қонның нәтижесі болуы мүмкін. 2020 жылы жарияланған және Еуропаның викинг дәуіріндегі деректерге негізделген үшінші зерттеу уэльстіктердің орташа есеп бойынша 58% ата-тегі бритондықтарға, 22%-ға дейін даниялықтарға (негізінен англосаксондықтарды білдіретін), 3%-ға дейін норвегиялық викингтерге және 13%-ға дейін Еуропаның оңтүстігіне, атап айтқанда Италияға, аз дәрежеде Испанияға және Норман кезеңіндегі француздық көші-қонға қатысты екенін көрсетті. 2015 жылғы қазіргі британдық халық топтарының генетикалық сараптамасы Уэльстің солтүстігі мен оңтүстігі арасындағы айқын генетикалық айырмашылықты анықтады, бұл Уэльстен тыс «Кіші Англияның» мұрасы ретінде түсіндірілді. Ұлыбританиядан алынған 2039 адамның әртүрлі үлгілерін зерттеу генетикалық карта жасауға және рим дәуірінен бұрын Еуропадан халықтың кең көші-қоны болғанын болжауға мүмкіндік берді. Бұл Англия, Шотландия және Солтүстік Ирландиядағы ата-тектің күшті құралын құрады, бірақ Уэльсте оның әсері аз болды. Уэльс ерекше генетикалық топты құрайды, содан кейін Солтүстік және Оңтүстік Уэльс арасындағы одан әрі бөліну байқалады, алайда Ландскер сызығымен бөлінген Солтүстік және Оңтүстік Пемброкшир арасындағы генетикалық айырмашылықтың да дәлелі бар. Оксфорд университетінің профессоры Питер Доннелли осы нәтижелер туралы айта келе, уэльстіктердің ДНК-сы Ұлыбританиядағы ең көне ДНК болуы мүмкін екенін және Уэльстегі адамдар генетикалық жағынан салыстырмалы түрде ерекше екенін мәлімдеді.

2001 жылғы халық санағы

2001 жылы Уэльсте қанша адам өзін уэльстік этностың өкілі деп санағаны белгісіз болды; 2001 жылғы Ұлыбритания халық санағында «Уэльс» деген опция болған жоқ; жауап берушілер «Басқа» деп белгіленген жасушаны пайдалануға тиіс болды. Осылайша, Уэльс халқының 96 пайызы өзін ақ британиялық деп сипаттады. Этносты анықтау әдісіне қатысты дау 2000 жылы басталды, Шотландия мен Солтүстік Ирландиядағы жауап берушілер өздерін шотланд немесе ирланд этносына жататындығын көрсете алатыны белгілі болғанда, бұл опция уэльстік немесе ағылшын жауап берушілерге қолжетімді болмады. Халық санағына дейін Plaid Cymru уэльстік жасушаны қосуды және Ұлттық Ассамблеяға заң шығару өкілеттіктерін беруді, сондай-ақ өз Ұлттық Статистика Бюросын құруды талап ететін петицияны қолдады. Сыншылар, егер уэльстік жасуша болғанда, жауап берушілердің үлкен бөлігі өздерін уэльстік этносқа жататындығын айтар еді деп мәлімдеді. Бұған қоса, 2001 жылғы Ұлыбританиядағы ауыз және табан ауруы дағдарысының ортасында өткен халық санағының уақыты да сынға түсті. Ұйымдастырушылар бұл нәтижелерге әсер етпегенін айтты. Уэльстік этностығын анықтағандардың ең жоғары пайызы Гвинедте (27%) тіркелді, одан кейін Кармартеншир (23%), Цередигион (22%) және Англси аралы (19%) болды. Ұлыбритания халық санағы тарихында алғаш рет 2011 жылғы халық санағы адамдарға өздерін уэльстік немесе ағылшын деп сипаттау мүмкіндігін берді. Ауылдық сипаты мен уэльс тілінде сөйлейтіндердің көп санына байланысты Уэльстің Англси аралында халық санағының «генералды репетициясы» өтті. 2011 жылғы халық санағы бойынша Уэльстегі тұрғындардың 66 пайызы (2,0 миллион) уэльстік ұлттық сәйкестігін (жеке немесе басқа сәйкестіктермен біріктірілген) білдірді. Олардың 218 000-ы уэльстік және британдық ұлттық сәйкестікке ие екенін айтты. Уэльстегі адамдардың шамамен 17 пайызы (519 000) өзін тек британдық ұлттық сәйкестікке ие деп санайды. Уэльс тұрғындарының көпшілігі (96 пайыз, 2,9 миллион) ағылшын, уэльс, шотланд, солтүстік ирланд немесе британдық ұлттық сәйкестіктің кем дегенде бірін білдірді.

Сауалнамалар

2001 жылы Оксфорд университетінің Сайлау және әлеуметтік үрдістерді зерттеу орталығы (сынақ көлемі 1161) жариялаған сауалнама нәтижесінде респонденттердің 14,6 пайызы өзін уэльстік емес, британдық деп атады; 8,3 пайызы өзін уэльстікке қарағанда көбірек британдық санады; 39,0 пайызы өзін уэльстік және британдық деп тең сипаттады; 20,2 пайызы өзін британдыққа қарағанда уэльстік деп санады; ал 17,9 пайызы өзін британдық емес, уэльстік деп атады.

Дін

Қазіргі Уэльсте 1400 жылдан бері христиан дінінің түрлері діни өмірге үстемдік етіп келеді. Көптеген уэльстік діндарлар Уэльс шіркеуімен немесе басқа христиан діндерімен, мысалы, Уэльс пресвитериан шіркеуімен, католицизммен және орыс православиесімен байланысты. Уэльсте конформизм мен методизмнің ұзақ тарихы бар. Кейбір уэльстік азаматтар буддизм, индуизм, иудаизм, ислам немесе сикхизм діндерін ұстанады. 2001 жылы шамамен 7000 адам өздерін «басқа діндердің» жатқызушылары деп атады, соның ішінде Уэльстің христиандыққа дейінгі дрейдизмінің жаңартылған түрі (Уэльстің Ұлттық Эйстеддфодындағы Горсед дрейдтерімен шатастырмау керек). Халықтың шамамен үштен бірі, яғни 980 000-ға жуық адам, ешқандай дінге жатпайды. Халық санауы көрсеткендей, Уэльс халқының 10%-дан азы ғана шіркеуге немесе капеллаға тұрақты түрде барады (Англия мен Шотландиядан сәл кем), бірақ халықтың 58%-ы өзін қандай да бір формада христиан деп санайды. Иудаизмнің Уэльсте ұзақ тарихы бар, Суонсидегі еврей қауымы 1730 жылдан бері тіркелген. 1911 жылдың тамызында, қоғамдық тәртіпсіздік пен өнеркәсіптік даулар кезінде, Оңтүстік Уэльс көмір аймағындағы еврей дүкендеріне қарақшылар шабуыл жасады. Сол кезде 1913 жылы 4000-5000-ға жеткен аймақтағы еврей халқы азайды; 2001 жылғы санақ бойынша, Кардиффте ғана шамамен 2000 адамды құрайтын елеулі еврей халқы сақталды. Уэльстегі ең ірі христиан емес дін – ислам, 2001 жылы 22 000 мүшесі бар, оларға Кардиффте құрылған алғашқы мешіттен бастап 40 мешіт қызмет көрсетеді. Батыс Уэльстегі Лланибиддерде діни қызметкерлерді даярлайтын колледж ашылды. Ислам Уэльске 19 ғасырдың ортасында келді, және Кардиффтің йемендік қауымы Ұлыбританиядағы ең көне мұсылман қауымы деп есептеледі, ол қала әлемдегі ең ірі көмір экспорттау порты болған кезде құрылған. Уэльсте индуизм мен буддизмнің әрқайсысында шамамен 5000 жақтасы бар, ал Середигон ауылдық округі Уэльс буддизмінің орталығы болып табылады. Суонсидегі Харе Кришналар басқаратын Говинда ғибадатханасы мен мейрамханасы көптеген уэльстік индуистер үшін маңызды орын. Уэльсте шамамен 2000 сикх бар, ал алғашқы арнайы гурдвара 1989 жылы Кардиффтің Риверсайд ауданында ашылды. Сәуір айының ұстамдылық қозғалысы да уэльстіктер арасында тарихи тұрғыдан күшті болды; Уэльсте жексенбі күндері алкоголь сатуға тыйым салынды, 1881 жылғы «Жексенбілік жабылу (Уэльс) туралы» заң бойынша – Орта ғасырлардан бері Уэльске арналған алғашқы заң. 1960-шы жылдардың басында жергілікті кеңестерге жексенбі күндері «сулы» немесе «құрғақ» болуын анықтау үшін жеті жылда бір рет референдум өткізуге рұқсат берілді: шығыс пен оңтүстіктегі өнеркәсіптік аймақтардың көпшілігі бірден «сулы» болды, ал 1980-ші жылдары соңғы округ, солтүстік-батыстағы Двифор, «сулы» болды; содан бері жексенбілік референдумдар өткізілмеді. Христиан дінінің Уэльсте үстемдігіне қарамастан, көне дәстүрлер сақталды. 1874 жылы діни қызметкердің табыт алдында ат бас сүйегімен жүруі жиі кездесетін құбылыс екені хабарланды, бұл Мари Льюд дәстүрімен байланысты дәстүр болуы мүмкін.

Тіл

Уэльс тілі – Уэльс аралдық кельт тілдері тобына жатады. Тарихи тұрғыдан Уэльс аумағында, ал оның бұрынғы түрі – бриттік тілі Ұлыбритания аралының көп бөлігінде қолданылған. 20-ғасырға дейін көптеген уэльстіктер тек уэльс тілінде сөйлеген, ағылшын тілін жетік білмеген. Уэльс тілі Уэльстің кейбір аймақтарында, әсіресе Солтүстік Уэльсте және Батыс Уэльстің бір бөлігінде басым тіл болып табылады. 2001 жылғы халық санауы бойынша Уэльсте уэльс тілінде сөйлейтіндердің саны 100 жылдан кейін алғаш рет артты, 2,9 миллионнан астам халқының 20,5%-ы уэльс тілін еркін білетінін мәлімдеді. Сонымен қатар, Уэльс халқының 28%-ы уэльс тілін түсінетінін айтты. Санау көрсеткендей, бұл өсім ең көп қалалық аймақтарда байқалды, мысалы, Кардиффте 1991 жылы 6,6%-дан 2001 жылы 10,9%-ға дейін, ал Ронда-Синон-Тафта 1991 жылы 9%-дан 2001 жылы 12,3%-ға дейін өсті. Дегенмен, Уэльс тілінде сөйлейтіндердің үлесі Гвинедте 1991 жылы 72,1%-дан 2001 жылы 68,7%-ға, 2011 жылы 65,4%-ға және 2021 жылы 64,4%-ға төмендеді. Сол сияқты, Середигонда көрсеткіш 1991 жылы 59,1%-дан 2001 жылы 51,8%-ға, 2011 жылы 47,3%-ға және 2021 жылы 45,3%-ға дейін азайды. 1991 мен 2001 жылдар аралығында Середигонға жаңа тұрғындардың саны 19,5%-ға өсті. Жергілікті тұрғындардың бағаның өсуіне байланысты жергілікті тұрғын үй нарығынан шығып қалуы мәселесі Ұлыбританияның көптеген ауылдық аймақтарында кездеседі, бірақ Уэльсте тілдің қосымша факторы мәселені күрделендіреді, себебі көптеген жаңа тұрғындар уэльс тілін үйренбейді. Дәффид Вигли басқарған Plaid Cymru жұмыс тобы жергілікті тұрғын үй салу үшін жер бөлуді, жергілікті тұрғындарға үй сатып алуға гранттар беруді және демалыс үйлеріне мүліктік салықты екі есеге арттыруды ұсынды. Алайда, сол санау көрсеткендей, тұрғындардың 25%-ы Уэльстен тыс жерде дүниеге келген. Уэльс тілінде сөйлейтіндердің саны Ұлыбританияның басқа аймақтарында белгісіз, бірақ олардың көп саны ірі қалаларда және Уэльс-Англия шекарасында кездеседі. Уэльс тілінде сөйлейтіндердің көпшілігі тек уэльс тілінде ғана сөйлемейді, олардың барлығы дерлік ағылшын тілінде екі тілде сөйлейді. Дегенмен, көптеген уэльстіктер өз ойларын уэльс тілінде ағылшын тілінен гөрі оңай жеткізе алады. Кейбіреулері Оңтүстік Уэльсте немесе қалалық аймақтарда ағылшын тілінде, ал Солтүстікте немесе ауылдық жерлерде уэльс тілінде сөйлеуді жөн көреді. Сөйлеушінің тіл таңдауы тақырыпқа байланысты өзгеруі мүмкін (тіл білімінде код ауыстыру деп аталады). Уэльс тіліндегі балабақша білімінің артуына байланысты соңғы санау деректері ондаған жылдар бойы тілдік құлдыраудың тоқтағанын көрсетті: қазір бес жасқа дейінгі уэльс тілінде сөйлейтіндердің саны 60 жастан асқандардан көп. Уэльс тілінің кеңесі мен Careers Wales жүргізген зерттеулерге сәйкес, көптеген жас адамдар үшін уэльс тілін меңгеру – жақсы мансапқа жол ашады. Уэльс үкіметі медианы уэльс тілінде сөйлейтіндерге сұраныс жоғары болатын алты саланың бірі ретінде анықтады. Бұрын британ парламентінің ережелері кез келген мәжілісте уэльс тілін қолдануға тыйым салған. Барлық мүшелердің жалғыз тілі ретінде тек ағылшын тіліне ғана рұқсат етілген. 2017 жылы Ұлыбритания үкіметі Уэльс Ұлы Комитетінде уэльс тілінің қолданылуын қолдауға келісті, бірақ бұл комитеттен тыс парламенттік дебаттарда емес. 2018 жылы Уэльс тілі Ұлы Комитетте алғаш рет қолданылды. Уэльс тілі бірінші тіл ретінде Уэльстің солтүстігі мен батысында, негізінен Гвинед, ішкі Конви мен Денбигшир, солтүстік және оңтүстік-батыс Поуис, Англси аралы, Кармартеншир, Солтүстік Пемброкшир, Середигон және Батыс Гламорганның кейбір бөліктерінде шоғырланған, бірақ бірінші тіл және басқа да ағылшын тілінде сөйлейтін адамдарды Уэльс аумағында кездестіруге болады. Алайда, Кардиффте ұлттық ресурстар мен ұйымдардың орталықтандырылуы мен шоғырлануына байланысты қалалық уэльс тілінде сөйлейтін халық (Уэльстің басқа бөліктерінен де, Кардиффтің өзіндегі уэльстік орта мектептерінен де) пайда болды. Кейбіреулері үшін уэльс тілінде сөйлеу – олардың уэльс тіліндегі сәйкестігінің маңызды бөлігі. Мәдениеттің кейбір аспектілері тілмен тығыз байланысты, атап айтқанда, Эстеддфод дәстүрі, поэзия және халық музыкасы мен биі. Уэльсте ағылшын тіліндегі поэзияның дамыған дәстүрі бар. Патагониялық уэльс тілі (Cymraeg y Wladfa) – Аргентинаның Патагония аймағындағы Уэльс тілінің диалектісі.

Ұлттық рәміздер

Уэльстің туы (Baner Cymru) қызыл айдаһарды (Y Ddraig Goch) қамтиды, ол Уэльс пен уэльс халқының танымал символы, сонымен қатар Тюдорлардың жасыл және ақ түстерімен бірге келеді. Оны 1485 жылы Босворт шайқасында VII Генрих қолданған, содан кейін ол Сент-Пол соборына әкелінді. Қызыл айдаһар кейін Тюдорлардың корольдық елтаңбасына енгізіліп, олардың уэльстік тегін көрсетеді. 1959 жылы ол ресми түрде Уэльстің ұлттық туы деп танылды. Ұлыбританияның біріктіру туында уэльстік бейнелеу болмағандықтан, Уэльс туы кең танымал болды. Кейде ұлттық тудың орнына Сент-Дэвид туы қолданылады және ол Сент-Дэвид күні көтеріледі. Ұлттық тудың құрамына кіретін айдаһар да Уэльстің танымал символы болып табылады. Уэльсті бейнелеу үшін драконды алғаш рет пайдалану туралы жазба 820 жылға дейін сақталған Historia Brittonum еңбегінде кездеседі, бірақ ол Артур патшаның және басқа да ежелгі кельт көшбасшыларының соғыс туы болған деп есептеледі. Уэльстің Англияға қосылуынан кейін, айдаһар ағылшын монархтарының елтаңбасында қолдаушы ретінде пайдаланылды. Нарцисс және пияз – Уэльстің символдары. Пияздың тамыры 16 ғасырға дейін жетеді, ал нарцисс, Дэвид Ллойд Джорджтың ықпалымен, 19 ғасырда кең таралды. Мүмкін, бұл уэльс тілінде пиязды білдіретін cenhinen және нарциссті білдіретін cenhinen Bedr немесе Санкт-Петердің пиязы деген сөздердің шатасуынан туындаған. Екеуі де уэльстіктердің 1 наурыздағы Сент-Дэвид күнінде киетін символы болып табылады. Уэльс принцінің қанаттары, Уэльс принцінің гербіндегі белгі, кейде Уэльстегі мекемелермен Уэльсте пайдалану үшін бейімделеді. Символизм Эдуардқа арналған мақалада түсіндіріледі, ол Уэльс принцінің бірінші тасы болған. Уэльс регби одағы өзінің белгісі үшін осындай дизайнды қолданады.

Уэльстердің көшіп кетуі

Уэльстен Ұлыбританияның қалған бөліктеріне тарихының барысында көші-қондар болып келген. Өнеркәсіптік революция кезінде мыңдаған уэльстіктер, мысалы, Ливерпульге және Мейкерфилдтегі Аштонға қоныс аударды. Соның салдарынан, Англия, Шотландия және Ирландиядан келген кейбір адамдардың тегі уэльстік болып келеді. Уэльстік қоныс аударғандар Еуропаның басқа аймақтарына да көшті, белгілі бір жерлерде шоғырланды. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Солтүстік Францияға Уэльстен келісімшарт бойынша жұмыс істеуге келген кеншілердің шағын толқыны жетті; уэльстік француз халқының орталықтары көмір өндіруші қалаларда, әсіресе француздық Па-де-Кале департаментінде, көптеген басқа елдерден келген кеншілермен бірге орналасқан. Олар әдетте өздерінің шіркеулерінің маңындағы қауымдастықтарда топтасты. Уэльстен (кейінірек Патагониялық уэльстіктер) келген қоныс аударғандар 19-шы ғасырдың басында Ньюфаундлендке келді және Лабрадордың жағалау аймағында қалалар құрды; 1819 жылы "Альбион" кемесі Кардиганнан Нью-Брансуикке, уэльстіктерді Канадаға алып барды; кемеде 27 Кардиган отбасы болды, олардың көпшілігі шаруалар еді. 1852 жылы Томас Бенбоу Филлипс Трегароннан Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул штатында шамамен 100 уэльстік адамнан тұратын қоныс құрды. Халықаралық деңгейде уэльстіктер салыстырмалы түрде аз санда (халық санына шаққанда, АҚШ-қа ирландтықтардың көші-қоны уэльстіктерден 26 есе көп болуы мүмкін) көптеген елдерге, соның ішінде АҚШ-қа (әсіресе Пенсильванияға), Канадаға және Аргентинадағы Патагониядағы Y Wladfa-ға көшіп кетті. Джексон округі, Огайо кейде "Кішкентай Уэльс" деп аталды, және уэльс тілі кеңінен қолданылған бірнеше қауымдастықтардың бірі болды. Уэльс тіліндегі баспасөз болды, бірақ 1940-шы жылдардың соңында соңғы уэльс тіліндегі газет y Drych ағылшын тілінде жариялана бастады. Айдахо штатындағы Малад қаласы, уэльстік мормондық қоныс ретінде басталып, Уэльстің өзінен тыс жерлердегі тұрғындарға қарағанда уэльстік текті тұрғындарының үлесі жоғары. Маладтың жергілікті орта мектебі "Малад Дракондары" деп аталады және мектеп түстері ретінде Уэльс туын көтеріп ұстайды. Уэльстіктер сонымен қатар Жаңа Зеландия мен Австралияға да қоныс аударды. Шамамен 1,75 миллион америкалық өздерін уэльстік текті деп есептейді, ал Канаданың 2011 жылғы халық санауында 458 705 канадалық осылай мәлімдеді. АҚШ-тың орталық бөлігіндегі мандандар тайпасының Солтүстік Америкаға 1170 жылы Мадог ханзадасының басшылығымен келген уэльстік эмигранттар екендігі туралы аңызды объективті түрде растайтын ешқандай дәлел жоқ. Украинаның Донецк қаласы 1869 жылы уэльстік бизнесмен Джон Хьюз (Мертир-Тидфилден келген инженер) құрған, ол аймақта болат зауытын және бірнеше көмір шахталарын салған; қаланың негізін салғандағы рөлін мойындау үшін Юзовка деп аталды ("Юз" Хьюз есімінің орыс немесе украин тіліндегі жақындатуы). Австралияның бұрынғы премьер-министрі Джулия Гиллард Уэльстің Барри қаласында дүниеге келген. Бала кезінде бронхопневмонияға шалдыққаннан кейін, оның ата-анасына жылы климатта өмір сүру оның жазылуына көмектесетінін кеңес берді. Осыдан кейін 1966 жылы отбасы Австралияға көшіп, Аделаида қаласында қоныстанды.