Кіріспе

Жорес Александрович Медведев (Жоре́с Алекса́ндрович Медве́дев; 14 қараша 1925 – 15 қараша 2018) – ресейлік агроном, биолог, тарихшы және диссидент. Оның егіз бауыры – тарихшы Рой Медведев.

Ерте өмір және білім

Жорес Медведев және оның егіз інісі Рой 1925 жылғы 14 қарашада Тбилисиде, Транскавказ СФСР, КСРО-да дүниеге келді. Олардың анасы Юлия (қызметінше Рейман) виолончельші, ал әкесі Александр Медведев Ленинградтағы әскери академиядағы философ болған. Жорес француз социалистік көшбасшы Жан Жорес (ал оның егіз інісі Үндістан революционері М. Н. Ройдың құрметіне аталған) атымен аталады. Ол Мәскеудегі Тимирязев аграрлық академиясында биологияны оқуды бастады. 1963 жылы Медведев Обнинск қаласына Медициналық радиология институтына көшіп, молекулалық радиобиология зертханасының меңгерушісі болып тағайындалды. Ол екі кітап жариялады: "Ақуыз биосинтезі және мұрагерлік дамуы мен қартаю мәселелері" және "Дамудың молекулалық механизмдері".

Диссидент жазбалары

Медведев 1969 жылы қызметінен босатылды. 1968-1970 жылдары Медведев тағы екі кітап жазды: «Ғалымдардың халықаралық ынтымақтастығы және ұлттық шекаралар» және «Хат алмасу құпиясы заңмен кепілдендірілген» (КСРО-дағы пошталық цензура туралы). Бұл еңбектер, сондай-ақ 1962 жылы жарық көрген «Совет генетикасының тарихы» (бұл еңбек КСРО-дан тыс жерде шығатын «Grani» журналында жарияланған болатын) ғалымдар арасында кеңінен таратылды. Осы әрекеттерінің нәтижесінде Медведев 1970 жылдың мамыр айында тұтқындалып, Калуга психиатриялық ауруханасына күштеп қамауға алынды. Бірақ бұл оқиғаға ғалымдар (академиктер Андрей Сахаров, Петр Капица, Игорь Тамм, Владимир Энгельгардт, Борис Астауров, Николай Семенов және тағы басқалар) мен жазушылар (Солженицын, Твардовский, Владимир Тендряков, Владимир Дудинцев сияқтылар) наразылық білдіріп, Медведевтің босатылуына қол жеткізді. Бұл оқиға Жорес пен Рой Медведевтің «Ақыл-естің мәселесі» кітабында бейнеленген. 1971 жылы Медведев Калуга облысындағы Боровск қаласындағы шаруашылық малдарының физиология және биохимия институтында аға ғылыми қызметкер болып тағайындалды.

Лондон

1972 жылы Медведев Лондондағы Ұлттық медициналық зерттеулер институтының жаңа генетикалық бөлімінде бір жылдық зерттеу жұмысына шақырылды. Бірақ 1973 жылдың тамызында оның совет паспорты тартып алынып, совет азаматтығынан айырылды. Ол Лондонда қалып, 1991 жылы зейнетке шыққанға дейін Ұлттық медициналық зерттеулер институтында аға ғылыми қызметкер ретінде жұмыс істеді.

Қыштым апаты туралы ақпарат жариялау

1977 жылы Медведев "Ядролық энергияның қауіптері" атты еңбегін жариялады, онда Киштым ядролық апаты туралы сөз болды. Сол кезде бұл апат көбіне белгісіз болды, тіпті батыс әріптестері де оның еңбегін негізсіз насият деп есептеді. Екі бауыр сонымен қатар "Хрущев: Биліктегі жылдар" (1978) және бірнеше басқа кітаптарды бірлесіп жазды, соңғысы "Белгісіз Сталин" (2007) болды. Медведев 2018 жылдың 15 қарашасында, 93 жасқа толуынан бір күн кейін Лондонда, отбасының қасында қайтыс болды. 2019 жылы оның естеліктері "Қауіпті мамандық" деген атпен орыс тілінде жарық көрді.

Мұра

Медведев 170-ке жуық ғылыми мақала мен шолу жариялады, олардың шамамен алпысы Лондонда жұмыс істеген кезінде жарық көрді. 1973 жылы ол Гуманистік манифестке қол қойғандардың қатарында болды. 1984 жылы АҚШ Биогеронтология қауымдастығынан егде жастағы зерттеулер саласындағы сыйлықты, ал 1985 жылы геронтология саласындағы Рене Шуберт сыйлығын алды. Принстон университетінің тарих профессоры Майкл Гординнің сөзіне қарағанда, Медведев Кеңес Одағына "күшті, көндірішті және принципті" сын айтты, Медведев "Революцияның армандарына құрметпен қарады", бірақ "бастапқы үміттерді бұзған" "жеқпарлық пен сталинизмге" қарсы тұрды.

Мақалалар

Александр Литвиненко улануы туралы мақалалар.