Кіріспе
Испанияның фламенко бишісі және әншісі (1918–1963)
Кармен Амая Амая (2 қараша 1918 – 19 қараша 1963) – Испанияның Каталония аймағындағы Барселона қаласының Соморростро ауданында дүниеге келген испандық рома халқының фламенко бишісі және әншісі. Ол "барлық уақыттағы ең ұлы фламенко бишісі" және "фламенко би өнеріндегі ең керемет тұлға" деп аталды. Ол жылдамдығы мен қарқындылығы үшін бұрын тек ең жақсы еркек бишілерге ғана арналған аяқтармен билеуді меңгерген алғашқы әйел биші болды. Ол кейде өзінің күшті мінезін көрсететін белгі ретінде жоғары белді шалбар киеді.
Өмірбаян
Ол испандық рома отбасында, гитарашы Хосе Амая Амаяның (қалың есімдері "Эль Чино", "The Chinaman") және Микаэла Амая Мореноның отбасында дүниеге келді. Кармен он бір баланың екіншісі болды, алайда ересек жасқа жеткені алтысы ғана (үш әпке және екі аға) болды. Оның туған күні даулы. Монсе Мадридехос пен Дэвид Перес Меринеро оның туған жылы ретінде 1918 жылды атайды. Олар Барселонаның 1930 жылғы тұрғындар тізімін келтіреді, онда 12 жасар қызы Кармені тәрбиелеп отырған Амалла отбасы туралы айтылған. Олардың сөзіне қарағанда, туғандығын растайтын құжат жоқ, ал крещение куәлігі шіркеу өртеніп кеткендіктен жоғалған. Сонымен қатар, Хулио Мосестің 1920 жылғы "Аналық" атты суреті 2-3 жастағы қызбен бірге анасын бейнелейді, бұл Кармен мен оның анасы Микаэла деп саналады. Олардың пікірінше, Кармен Амаяның жасөспірім кезіндегі суреттері де 1918 жылғы туған күнін қолдайды. Барселона университетінің Музыка тарихы профессоры, фламенко тарихын зерттеуші Монсе Мадридехос, оның тегі де туған күнінің нақтылығына әсер еткен болуы мүмкін дейді: "Ол кезде цыгандарды крещениеден өткізбеген, тіркемеген". 2023 жылы зерттеуші Монсе Мадридехос "Sinfonía Virtual" журналында жариялаған академиялық мақаласында 1918 жылды Кармен Амаяның туған жылы ретінде баса көрсетіп, оған үлкен мән берді. Амая фламенко әлеміне әкесінің қасынан кірді, ол кедей Кале Романи гитарисі болды және күндіз-түні пабтарда ойнап күнкөріс істеді. Кармен кішкентай кезінде әкесімен бірге түнгі клубтарға шыға бастады. Әкесі гитарада ойнап, ол өнер көрсетті. Кейін олар көрермендер лақтырған тиынды жинап алды. Осылайша ол алғашқы лақап атын – "La Capitana" алды. Сонымен қатар, ол аз танымал театрларда да өнер көрсетті. Тек Хосеп Сантпере, дарынды варьете кәсіпкері, Карменге қызығушылық танытып, оны беделді сахналармен таныстырғаннан кейін, ол Испан театрында дебют жасады.
The first time she appeared in print was in 1931 thanks to Sebastià Gasch, an art critic who saw her and wrote an article in the weekly newspaper lt=''Mirador.</blockquote>
At this point Vicente Escudero, a respected businessman, saw her dancing and concluded that Carmen would bring about a flamenco revolution thanks to her perfect synthesis of two important styles: that of the traditional dancers, and the looming style of dancers in the varieties. a member of her troupe, coming from a distinguished family from Santander, who was not a gypsy. They lived an authentic love story and celebrated an intimate wedding. In 1959, Carmen experienced one of the most exciting moments of her life, when the inauguration ceremony of a fountain bearing her name was held. The fountain was placed on the Paseo Marítimo de Barcelona, which crosses the neighbourhood of Somorrostro, the same places where she had walked by many years before as a child, barefoot and dragging her misery. In subsequent years she continued her work in northern Europe, France, Spain, the United States, Mexico and South America. She triumphed at the Westminster Theatre in London and at La Zarzuela theatre in Madrid in 1959. At that time, Barcelona paid tribute to Carmen Amaya by building the Carmen Fountain in the artist's old home district, Somorrostro, to popular acclaim. She recorded her last film, Los Tarantos, by Rovira Beleta in 1963, and afterwards continued working. At the end her illness, a kind of renal impairment that impeded her properly eliminating the toxins that her body accumulated, prevented her from continuing in Gandía. Her illness was exacerbated by the filming of her latest film, Los Tarantos, directed by Rovira Beleta (1963). Carmen overcame her health issues and at the end of filming started a summer tour. The last time she performed in Madrid, she was already terminally ill. Finally, her illness stopped her from performing. The doctors could not find a suitable treatment. She danced for the last time in Malaga. On 8 August 1963, whilst she was working in Gandía, Carmen interrupted her performance. She was dancing when suddenly she said to Batista: "Andrés, we finished."
Ол алғаш рет 1931 жылы Себастиан Гаш, сыншының назарына ілікті, ол оны көріп, "Mirador" апталық газетінде мақала жариялады. Осы кезде Висенте Эскудеро, құрметті кәсіпкер, оның билегенін көріп, Кармен дәстүрлі бишілер мен варьете бишілерінің стильдерін керемет үйлестіретініне сенімді болды, бұл фламенко революциясын бастайды деп қорытындылады. Оның труппасының мүшесі, Сантандерден шыққан ақсүйек отбасынан тегін, цыган емес еді. Олар шынайы махаббатқа беріліп, жақын достардың қатысуымен үйленді. 1959 жылы Кармен өміріндегі ең қуанышты сәттердің бірін басынан өткізді – оның есімімен аталған фонтанның ашылуы. Фонтан Барселонаның Соморростро ауданынан өтетін Пасео Маритимоде орналастырылды, сол жерлерде ол бала кезінде, жалаң аяқ жүріп, қайғысын сүйреген еді. Кейінгі жылдары ол Солтүстік Еуропа, Франция, Испания, АҚШ, Мексика және Оңтүстік Америкада жұмысын жалғастырды. 1959 жылы Лондондағы Вестминстер театрында және Мадридтегі Ла Зарзуэла театрында жеңіске жетті. Осы кезде Барселона Кармен Амаяға құрмет көрсетіп, суретшінің бұрынғы үйі орналасқан Соморростро ауданында Кармен фонтанын салдырды, бұл халықтың жоғары бағасын алды. Ол 1963 жылы Ровира Белетаның "Лос Тарантос" фильмін түсірді, содан кейін жұмысын жалғастырды. Соңында, ауруы – денесіндегі улағыштарды шығаруға кедеріс келтіретін бүйрек жетіспеушілігі, оның Гандияда жұмыс істеуіне мүмкіндік бермеді. Оның ауруы Ровира Белетаның "Лос Тарантос" фильмін түсірген кезде одан да нашарлады (1963). Кармен денсаулығындағы қиындықтарды жеңіп, түсірілім аяқталғаннан кейін жазғы турнеге шықты. Мадридте соңғы рет өнер көрсеткен кезде ол өлім аузында еді. Ақырында, ауруы оның өнер көрсетуіне кедергі келтірді. Дәрігерлер оны емдеудің жолын таба алмады. Ол соңғы рет Малагада би биледі. 1963 жылдың 8 тамызында Гандияда жұмыс істеп жатқанда Кармен өнерін тоқтатты. Ол билеп тұрғанда, Батистаға: "Андрес, бітті" деді.
The first time she appeared in print was in 1931 thanks to Sebastià Gasch, an art critic who saw her and wrote an article in the weekly newspaper lt=''Mirador.</blockquote>
At this point Vicente Escudero, a respected businessman, saw her dancing and concluded that Carmen would bring about a flamenco revolution thanks to her perfect synthesis of two important styles: that of the traditional dancers, and the looming style of dancers in the varieties. a member of her troupe, coming from a distinguished family from Santander, who was not a gypsy. They lived an authentic love story and celebrated an intimate wedding. In 1959, Carmen experienced one of the most exciting moments of her life, when the inauguration ceremony of a fountain bearing her name was held. The fountain was placed on the Paseo Marítimo de Barcelona, which crosses the neighbourhood of Somorrostro, the same places where she had walked by many years before as a child, barefoot and dragging her misery. In subsequent years she continued her work in northern Europe, France, Spain, the United States, Mexico and South America. She triumphed at the Westminster Theatre in London and at La Zarzuela theatre in Madrid in 1959. At that time, Barcelona paid tribute to Carmen Amaya by building the Carmen Fountain in the artist's old home district, Somorrostro, to popular acclaim. She recorded her last film, Los Tarantos, by Rovira Beleta in 1963, and afterwards continued working. At the end her illness, a kind of renal impairment that impeded her properly eliminating the toxins that her body accumulated, prevented her from continuing in Gandía. Her illness was exacerbated by the filming of her latest film, Los Tarantos, directed by Rovira Beleta (1963). Carmen overcame her health issues and at the end of filming started a summer tour. The last time she performed in Madrid, she was already terminally ill. Finally, her illness stopped her from performing. The doctors could not find a suitable treatment. She danced for the last time in Malaga. On 8 August 1963, whilst she was working in Gandía, Carmen interrupted her performance. She was dancing when suddenly she said to Batista: "Andrés, we finished."
Өлім
Кармен Амая 1963 жылы Испанияның солтүстік-шығысындағы Каталонияның Жирона провинциясындағы Бегур қаласында бүйрек ауруынан қайтыс болды және Сантандердегі Чириего зиратында жерленді. Ол Барселонада туризм саласындағы еңбегі үшін медальмен, Изабелла Католика орденінің Лассосы сыйлығымен марапатталды және Бегур қаласының асырап алған қызы атағын алды. Өлгеннен кейін үш жыл өткен соң (1966) оның құрметіне Монжуик ойын-сауық паркінде ескерткіш орнатылды. Буэнос-Айресте оның атымен аталатын көше бар. Мадридтегі "Tablao" Los Califas-та оның есімін арнап, көптеген әртістер қатысқан құрмет көрсету шарасы өтті, олардың ішінде Лусеро Тена, Марикилла және Феликс де Утрера болды. 1988 жылы Кармен Амаяға құрмет көрсету мақсатында Poble Espanyol-да "Таблао де Кармен" ашылды – осы жерде ол 1929 жылғы Барселона халықаралық көрмесінің ашылуында Испания королі Альфонсо XIII үшін билеген еді. "Таблао де Кармен" Кармен Амаяның фотомұрасының бір бөлігін көрсетеді. Оның күйеуі Хуан Антонио Агуэроның гитарасы (Сантос Эрнандес, 1930 жылғы) "Таблао де Кармен" негізін қалаушылар отбасының мұрасының бір бөлігі болып табылады және осы "Таблао"-да ерекше жағдайларда орындалады.
Медальдар мен марапаттар
Оның өлімі бүкіл фламенко әлемі үшін зор қайғы болды. Ол Барселонаның Medalla del Mérito Turístico, Изабелланың Lazo de Isabel la Católica орденімен және Багур қаласының Hija Adoptiva de Bagur құрметті азаматтығымен марапатталды. Оның қосылу рәсіміне Испанияның түрлі аймақтарынан, тіпті Франциядан да келген көптеген рома халқы жиналды. Амая Багур қаласында дүниеден өтті, соңғы күндерін осы қалада өткізді, оның мәйіті күйеуінің отбасының Сантандердегі қабіріне қойылды. Оның өлімінен үш жыл өткен соң, 1966 жылы Барселонадағы Монжуик саябағында және Буэнос-Айресте оның ескерткіштері орнатылды, ал Мадридтегі Таблао Лос-Калифас сарайында Люсеро Тена бастаған суретшілердің қатысуымен құрмет көрсету кеші өтті. Ол 1970 жылы Ллафраншта (Жирона) да құрметке ие болды. Кармен Амаяның тұлғасын сыншылар, фламенкологтар мен жазушылар, сондай-ақ Фернандо Киньонес сияқты ақындар, оның "Soneto y letras en vivo para Carmen Amaya" поэмасының авторы жоғары бағалады. Висенте Маррероның осы пікірлерден жасаған таңдамалы көшірмесі былай делінеді:
Кармен Амая кейде билеуге құштарлықпен толы екенін көруге болады. "Гитанилла" – жалпақ, жіңішке, кішкентай, көнекей. Қара шашты, трагикалық және алысқа мұңлы көзбен қараушы, азиялық жақ сүйектері, жамандыққа толы ұзын көздері, қисық қолдары бар. Оның "репахолера" ромалық сұлулығымен ол Солтүстік Америкадағы кез келген миллионер емес, біздің ұлы бишілеріміздің бірі, бидің құпиясын бойына сіңіріп, билеу үшін туған, керемет билейтін суреткер. Кармен Амая – оның аты Кармен Амая, әр биінде басқаша адамға айналмайды, басқа бишілерде жиі болатындай. Карменнің фламенко мұрасы күш, ритм, қарқын және қуатпен билеудің үлгісі ретінде, сонымен қатар фламенконың сол кезге дейін сақталған тәттілігіне нүкте қойған өнер ретінде бүгінгі күнге дейін құндылығын жойған жоқ. Белгілі продюсер Сол Хурок Карменді "Адам Везувийі" деп атады. Кармен Амая – фламенко биінің өзінің жарқын бейнесі. Ол көптеген фильмдерде би биледі. 2023 жылдың 2 қарашасында Google оның 110 жылдық мерейтойын Google Doodle арқылы атап өтті.