Кіріспе
Желкендесу, автоспорт және ұшу спортындағы жарыс класы.
Бірдей конструкциялы жарыс – күрделі жабдықтарды қолданатын спорт түрлерінде қолданылатын жарыс әдісі. Онда барлық көліктердің конструкциясы немесе үлгілері бірдей немесе өте ұқсас болып келеді, бұл нәтижесінде есептеу жүйесіне қажеттілік туындамайды.
One design racing is a racing method which may be adopted in sports using complex equipment, whereby all vehicles have identical or very similar designs or models, avoiding the need for a handicap system.
Автоспорт
Бір маркалы жарыстар сериясы (сонымен қатар, спецификациялық жарыстар сериясы деп те аталады) – бұл жарыстар сериясы, онда барлық қатысушылар бірдей немесе өте ұқсас көліктермен, бір өндіруші мен жеткізушілерден жарысады. Әдетте, бұл барлық жүргізушілердің шасси, күштік агрегаты, дөңгелектері, тежегіштері және жанармайы бірдей түрінде қолданылатынын білдіреді. Бір маркалы автокөлік жарысының мақсаты – жетістік инженерлік дағды мен бюджетке емес, жүргізушінің шеберлігі мен көлікті дұрыс реттеуіне байланысты болуы. Бір маркалы сериялар әуесқойлар деңгейінде танымал, себебі олар қолжетімді, себебі ортақ қозғалтқыш пен шасси пайдаланылады. Әлемдегі бір маркалы жарыстар сериясының мысалдары: Dodge Viper Challenge, Ferrari Challenge, Porsche Carrera Cup және Supercup, Radical European Masters, Power Maxed (бұрынғы John Cooper Works) Mini Challenge және Commodore Cup. Formula 2 (ол 2011 жылдан бастап Dallara компаниясының машина дизайнын ғана пайдаланады), Formula Renault, Formula Mazda, Formula Car Challenge және W Series сияқты формулалар да бір маркалы көліктерді пайдаланады. Формула-1 жарыстар сериясы бір дизайнды немесе бір маркалы жарыстар сериясы емес, өйткені ол әр түрлі өндірушілердің қатысуына мүмкіндік береді, олардың әрқайсысы өз шассиін және күштік агрегатын (формуламен белгіленген шектеулерде) жобалайды. Кейбір бөлшектер, мысалы, дөңгелектер мен сенсорлар міндетті түрде қолданылады.
Желкендеу
Жағалаудағы жарыстарда екі негізгі бәсекелестік әдісі бар: бір дизайн және кемшіліктер жарысы (мысалы, Портсмут Yardstick, Performance Handicap Racing Fleet және Leading Yard Stick). Бір дизайн – жарыс класы, ол бір модель немесе қайықтың дизайнынан ғана тұрады. Бір дизайн жарысында бірінші финиш сызығын кесіп өткен қайық жеңіске жетеді. Бұл кемшіліктер жарысынан өзгеше, онда жеңімпазды анықтау үшін дизайн факторлары мен математикалық формулаларға негізделген уақыт финиш уақытына қосылады немесе алынып тасталады, мысалы, TP 52 класында қолданылады. Формулаға негізделген сыныптарды кейде бір дизайнмен шатастырады. Mini Transat 6.50, Volvo Open 70 монокорпустық қайығы, үлкен ORMA тримараны және Formula 18 жарыс жағажай катамараны – формулалық тәсілдің мысалдары. Екі жағдайда да, заңды қайықтар ешқандай кемшілік есептеулерінсіз бір-бірімен жарысады. Дегенмен, бір дизайн класындағы қайықтар ұсақ детальдерден басқа бірдей болады. Ал формулалық жүйе қайықтардың дизайнында үлкен айырмашылықтарға мүмкіндік береді, бірақ бірнеше маңызды сипаттамалар сақталады. Сондықтан, «Бір дизайн» термині тек бір-біріне ұқсас қайықтармен жарысатын сыныпты белгілеу үшін жиі қолданылады. Қатаң бір дизайн спецификациясы дизайндық эксперименттерді азайтады және меншік құнын төмендетеді. Бір дизайнның танымалдығы 1970-ші жылдары талшықты арматуралы пластик (FRP) және қалып жасау технологиясын пайдалана отырып, ламинатты құрылысты енгізу арқылы артты. Бұл процесс кез келген өлшемдегі бірдей корпустарды төмен бағада көптеп өндіруге мүмкіндік берді. Бір дизайн идеясын 1887 жылы Ирландияның Дублин қаласынан оңтүстікке қарай 16 шақырым жерде орналасқан Шанкилл Коринф клубының Томас Миддлтон жасаған. Ол қарағайдан жасалған қарапайым клинкерлік конструкциядағы қос ұшты ашық қайықтар класын ұсынды. Қайық «Су жүгірткісі» деп аталды. Бұл идеяны Ирландия, Англия, Үндістан және Оңтүстік Америка теңізшілері тез қабылдады. Су Wag клубы бүгінде Дублин округіне қарасты Дун Лаухейрде табысты жұмыс істеп келеді. Солент Бір дизайн класы – 1893 және одан кейінгі жылдары өткен талқылаулардан кейін құрылған ең алғашқы бір дизайн кластарының бірі. Ол тез танымал болды және Солент, Портсмут және Саутгемптон суларындағы ең белсенді және танымал яхта иелері, соның ішінде корольдің яхта шебері сэр Филип Хунлокпен бірге болды. Солент желкендеу клубының қолдауымен құрылған бұл сыныпты 1895 жылы Корольдік яхталар эскадрильясы мен Арал желкендеу клубы қабылдады. Қайықтардың өлшемдері: жалпы ұзындығы – 33 фут 3 дюйм, су желісінің ұзындығы – 25 фут, ені – 7 фут 9 дюйм, суға бату тереңдігі – 5 фут, желкен ауданы – 750 шаршы фут, ауырлығы – 5 тонна, келіште 2 тонна 13 центнер қорғасын. 6 футтық қанатпен кескіш. H. W. White жобалаған он дана 1895/96 жылдары Саутгемптонның Ичен Ферридегі White ағайындыларымен, ал келесі жылы тағы он екі дана жасалды. Бұл сынып он жыл бойы қызықты жарыстарға толы болды, бірақ 1907 жылы енгізілген Метр ережесі кластың дамуын тоқтатты. Қазірде жүзіп жүрген жалғыз қайық – Rosenn, бұрынғы атауы Eilun, желкен нөмірі 6. Қазір толық қалпына келтірілген, ол Ұлыбританияның тарихи кемелерінің ұлттық тізіліміне енгізілуге лайық деп танылды. Ол Лимингтонда сақталады, онда ол әлі де Солентте жарысып, жеңіске жетеді. Ал Howth 17, төрт жылдан кейін Howth, Co. Dublin-нің сэр Уолтер Х. Бойд жобалаған, ол әлі де белсенді жарыста және әлі күнге дейін жобаланғандай жүзіп жүрген ең көне жарыс кемесінің дизайны. Қазіргі флоттың он бесi 1898 жылдан 1914 жылға дейiн салынған, ал жаңа қайықтар әлі де қосылуы мүмкiн, соңғысы 2017 жылы. Жалпы ереже бойынша, толеранстық шектер кіші кемелерде, мысалы, қайықтар мен кіші кемелерде қатаң болады. Кейбір жағдайларда толеранстық қасиеттер құпия құрылыс спецификациясында көрсетілген және көбінесе бәрі бір зауытта немесе бірнеше зауытта жобаланады және шығарылады. Мысал ретінде Лазер, Melges 24 және Натанаэль Грин Херрешофф жобалаған бірнеше кіші кемелер, мысалы 12½. Басқа жағдайларда спецификация жарияланады, бірақ қайықтарды лицензиялы өндірушілер ғана шығара алады, әдетте, кез-келген елде немесе аймақта бір ғана құрылысшы болады. Мысалы, Олимпиадалық финн және 470, бірақ осы екі сыныпта да бір ғана өндіруші басқа өндірушілерге қарағанда жылдам қайықтарды жасауға қол жеткізді. Алайда, әлемдегі ең ірі сыныптардың бірі Optimist қайығында 1995 жылы енгізілген қатаң ерекшеліктер / үнемі тексеріліп отыру нәтижесінде төрт құрлықтағы 20-дан астам бекітілген құрылысшылардан шыққан қайықтар бірдей жылдамдыққа ие болды, мысалы, 2017 жылғы Әлем чемпионатында. Орташа және үлкен өлшемді қайықтар класында, Бір дизайн стандартты спецификацияға сәйкес келуді білдіреді, ал өзгерістерге белгілі бір шектеулерде рұқсат етілуі мүмкін. Мысалдар: Dragon, J/24, Etchells, H boat және Farr 40. Қайықтың жалпы ұзындығы (LOA) 8 метрден (27 футтан) асса, оны әдетте жағалаудан тысқары бір дизайн қайығы немесе яхта деп атайды. Басқа сыныптарда бір дизайн класы дәстүрлі түрде бірге болған ұқсас қайықтардың қатарынан құрылуы мүмкін, көбінесе коммерциялық мақсаттар үшін, мысалы, желкенді каноэлер, дхаулар және скипджектер, немесе жылдар бойы ортақ корпус пішінін дамытқан қайықтар (мысалы, A Scows). «Бір дизайнға» қарамастан, басқа қайықтар әртүрлі түрдегі кемшіліктер ережелері мен формулаларын пайдалана отырып жарысады, бұл әртүрлі типтегі қайықтардың бір-бірімен бәсекелесуіне мүмкіндік береді. Формула ережелеріне Квадрат метр ережесі, тон класы, Универсалды ереже және Метр ережесі жатады. Кемшілік ережелеріне Портсмут Yardstick, PHRF, IOR, IMS, IRC, Americap және LYS жатады.
Ұшып бара жатыр
Бәсекелі планер жарысына бір дизайнның артықшылықтарын енгізуге бірнеше әрекет жасалды. Олардың ең табыстысы – 1954 және 1981 жылдар аралығында 700 данасы жасалып, ұшқан Schweizer 1–26 класы. Schweizer Aircraft компаниясының бас директоры Пол А. Швейцер One design тұжырымдамасын қолдады. Ол компанияның 1–26 ұшағын АҚШ-та бір дизайнды класс құруға арналған ұшақ деп есептеді. Ол былай деп жазды:
"Пилоттың нағыз қабілеті мен тәжірибесі көбінесе жарыстағы соңғы орнынан көрінеді. Егер пилоттардың барлығы бірдей планерлерде, бірдей мүмкіндіктермен ұшса, бұлдан да анық белгі бола алмайды. Бір дизайн жарысы – бұл жоғары ұшу шеберлігінің нақты сынағы." Басқа бір дизайнға ие планерлер Ресейде Aviastroitel, Польшада Warsztaty Szybowcowe Orlik, ал Германияда, мысалы, 1940 жылғы Олимпиада чемпионатына DFS Olympia Meise планері жоспарланған.