Кіріспе

Португалиялық әскери-теңіз офицері және авиацияның алғашқы дамушысы (1869–1959)

Карлос Виегас Гаго Коутиньо, GCTE, GCC (ˈkaɾluʒ ˈvjeɣɐʒ ˈɣaɣu koˈtĩɲu; 17 ақпан 1869 – 18 ақпан 1959), көбінесе жай ғана Гаго Коутиньо деп танылады, португалдық география ғылымының маманы, картограф, әскери-теңіз офицері, тарихшы және авиатор болған. Авиацияның алғашқы дамушылары Гаго Коутиньо мен Сакадура Кабрал 1922 жылдың наурыз айынан маусым айына дейін Лиссабоннан (Португалия) Рио-де-Жанейроға (Бразилия) дейін ұшқыш көлікпен Оңтүстік Атлант мұхитын кесіп өткен алғашқы адамдар болды. Олар британдық барлау бипланы Fairey III-тің суға қондырылатын нұсқасын пайдаланды. 2022 жылдың маусым айында Оңтүстік Атлант мұхитын әуе арқылы кесіп өтудің 100 жылдығына орай Фаро әуежайының атауы ресми түрде Гаго Коутиньо әуежайы деп өзгертілетіні жарияланды.

Ерте өмір

Ол Лиссабон қаласындағы Белемде қарапайым отбасында, Хосе Виегас Гаго Коутиньо мен оның туысы Фортуната Мария Коутиньоның ұлы болып дүниеге келді. 1885 жылы орта мектепті бітіріп, 1886 жылы Альмададағы Альфейттегі Әскери-теңіз мектебіне түсуге дайындық үшін бір жыл оқыған Политехникалық мектепке түсті.

Теңіз және географиялық мансап

1886 жылы әскери-теңіз флотына үміткер болып қабылданды. 1890 жылы теңіз сақшысына, 1891 жылы екінші лейтенант, ал 1895 жылы бірінші лейтенант қызметіне көтерілді. 1907 жылы капитан-лейтенант, 1915 жылы фрегат капитаны болды. 1920 жылы теңіз және соғыс капитаны тағайындалды. 1922 жылы вице-адмирал, ал 1958 жылы адмирал болды. Әскери-теңіз флотындағы алғашқы жылдары бірнеше сапарлар жасады, 1888 жылдың 7 желтоқсанынан 1891 жылдың 16 қаңтарына дейін "Афонсо де Альбукерке" корветінде Шығыс Африка теңіз бөлімінің құрамында Мозамбикке сапар шекті. Одан кейін бірнеше жыл теңізде саяхаттады, 1898 жылдың 31 наурызында Португалияның Тиморында теңізден тыс географ ретінде алғашқы қызметтік тапсырмасын орындады. 1898 жылдың наурыз айынан бастап Гаго Коутиньоның қызметі көбінесе 1883 жылы құрылған Картография комиссиясында өркендеді. 1898 жылдың 27 шілдесінен 19 сәуір 1899 жылға дейін далалық жұмыстармен айналысып, Португалияның ең шалқақ жердегі колониясының шекараларын белгілеу және географиялық картасын жасаумен шұғылданды. Португалияға оралғаннан кейін, 1900 жылдың 5 қыркүйегінен 1901 жылдың 28 ақпанына дейін Мозамбиктегі Ниасса аумағының шекарасын белгілеуге тағайындалды. Содан кейін Анголаға көшіп, 1901 жылдың соңына дейін Ноки шекарасын белгілеу жұмыстарында болды. Ол Мозамбикке қайта оралып, 1904 жылдың 27 ақпаны мен 1905 жылдың 18 желтоқсаны аралығында Тете ауданында шекараны бөлу жұмыстарын жүргізді. Гаго Коутиньо 1907 жылдың мамыр айында Шығыс Африка геодезиялық миссиясының басшысы болып тағайындалды, ол 1911 жылдың басына дейін осы лауазымды атқарды. Осы міндеттеме кезінде ол португалдық авиатор Артур де Сакадура Кабралмен танысты, ол оның жақын досы және болашақ авиациялық жобаларына кеңесшісі болды. Кейіннен ол 1912 жылы құрылған Баротседе Ангола шекарасын белгілеуге арналған португал миссиясын жетектеді. Португалияға оралғаннан кейін бір жыл өткен соң, 1915 жылы Сан-Томе және Принсипи геодезиялық миссиясының басшысы болып тағайындалды және 1919 жылдың ортасына дейін осы қызметте болды. 1917 жылы Гаго Коутиньо мен Артур де Сакадура Кабрал алғашқы рет бірге ұшты. 1919 жылы досының ынтасымен әуедегі навигация әдістерін жетілдіруге кірісті. Олар әдістерді зерттеу үшін бірнеше рет бірге ұшты, ең маңыздысы 1919 жылы Лиссабоннан Фуншалга жасаған алғашқы сапар болды. Артур де Сакадура Кабрал олармен бірге Оңтүстік Атлантиканы әуемен алғашқы рет кесіп өту жобасын жасаған, ол 1922 жылы, Бразилия тәуелсіздігінің 100 жылдығына орай жүзеге асыру жоспарланған.

Оңтүстік Атлантиканы әуеден алғаш рет кесіп өту

Гаго Коутиньо мен Сакадура Кабралдың Атлантикалық мұхиты арқылы ұшу үшін пайдаланған "Лузитания" аталған Fairey IIIB гидроұшағының отын сыйымдылығы бүкіл сапарды көмексіз жасауға жеткіліксіз болғандықтан, жол бойында бірнеше тоқталымдар жасалды және авиаторлар "Республика" қолдау кемесімен ілесіп жүрді. Бразилия жағалауы бойымен ұшу кезінде қатты жаңбыр ұшақ қозғалтқышының істен шығуына себеп болды, соның салдарынан авиаторлар теңізге қонды. Қайсыбір нәрсенің дұрыс болмайтынын сезген "Республика" аймақтағы басқа кемелерге гидроұшақты іздеуді сұрап, дабыл сигналы берді. Біраз уақыттан кейін авиаторларды британдық жүк кемесі тапты. Капитан А. Э. Тамлин басқаратын, Кардиффтен Риоға бағыт алған "Риардон Смит" компаниясының "Париж қаласы" кемесі Коутиньо мен Кабралды құтқарып алды; олар саяхатын жаңа ұшақпен аяқтады. Португал суретшісі және карикатурист Хосе Стюарт Карвалхайс бұл құтқару оқиғасының естелік суретін салды.

Өнертабыстар

Гаго Коутиньо екі спирттік деңгейін қосатын, жасанды көкжиек құруға арналған секстанттың жаңа түрін ойлап тапты. Бұл дәстүрлі теңіз секстантын нақты көкжиекке көз тікпестен навигация жасауға мүмкіндік берді. Ол сонымен қатар, ұшақтың кабинасының еденіне орнатылатын, жер көрінетін кезде ұшу бағытындағы ауытқуды өлшейтін оптикалық ұшу құралын да ойлап тапты.

Тарихи еңбектер

Ол 1924 жылдан кейін португалдық ашылулардың теңіз тарихына өзін толық арнады. Оның зор еңбектері кейіннен екі томдық "Наутика дос Декобриментос" ("Ашылулардың теңіз ілімі") (1951–1952 жж.) жинағында жарияланды.

Салыстырмалылық теориясын сынға алу

Гаго Коутиньо Альберт Эйнштейннің қатысу теориясын сынап, оған қарсы мақалалар мен кітаптар жазды. Оның аргументтері кеңінен таралды, соның салдарынан математик Руй Луис Гомес оның сын-ескертпелеріне қарсы қатысу теориясын қорғады.