Кіріспе
Тибет буддизміндегі алғашқы лама Еше Цогьял (шамамен 757 немесе 777 – 817 жж.), сондай-ақ "Білімнің жеңімпаз мұхиты", "Білім көлінің император қызы" (ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ), немесе оның санскрит тіліндегі аты Жнянасагара "Білім мұхиты", немесе оның рулық аты "Харчен әйелі" – өмірінде толыққанды оянауға жетіп, Тибет буддизмінің анасы саналады. Еше Цогьял – Ньингма Ваджраяна дәстүріндегі ең жоғары дәрежелі әйел. Кейбір дереккөздерде ол Карчен ханшайымы ретінде Тибет императоры Три Сонгдеценнің әйелі немесе серігі болған, және Падмасамбхавамен буддизмді оқып үйрене бастағанда, оның негізгі кармамудра серігі болды. Падмасамбхава – Тибет буддизмінің Ньингма дәстүрінің негізін қалаушы тұлға және біздің заманымыздың екінші Буддасы саналады. Ол Падмасамбхавамен бірге термаларды ашты және осы термалардың басты жазушысы болды. Кейін Еше Цогьял Падмасамбхаваның көптеген термаларын оның нұсқауларымен болашақ ұрпақ үшін өздігінен жасырды. Шамамен 777 жылы Тибеттің Харчен аймағында ханшайым болып дүниеге келген ол, Три Сонгдеценге түскенге дейін күйерден қашып жүрді. Еше Цогьял шамамен 99 жыл өмір сүрді және Тибет буддизмінің Ньингма мектебіндегі ең көрнекті тұлға, сондай-ақ қазіргі рухани тәжірибешілер үшін үлгі. Падмасамбхаваның басты серігі ретінде жиі еске алынса да, Еше Цогьял ең алдымен өз бетінше рухани ұстаз және мұғалім болды. Оның рухани жетістіктеріне сүйене отырып, Тибет буддизмінің Ньингма және Карма Кагью мектептері Еше Цогьялды әйел Будда ретінде мойындайды. Еше Цогьялдың терма ретінде қалдырған "Лотос гүлдеген әйел" атты намарының, яғни рухани өмірбаянның аудармашылары былай дейді:
Yeshe Tsogyal (c. 757 or 777 – 817 CE), also known as "Victorious Ocean of Knowledge", "Knowledge Lake Empress" (, ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ), or by her Sanskrit name Jñānasāgara "Knowledge Ocean", or by her clan name "Lady Kharchen", attained enlightenment in her lifetime and is considered the Mother of Tibetan Buddhism. Yeshe Tsogyal is the highest woman in the Nyingma Vajrayana lineage. Some sources say she, as Princess of Karchen, was either a wife or consort of Tri Songdetsen, emperor of Tibet, when she began studying Buddhism with Padmasambhava, who became her main karmamudrā consort. Padmasambhava is a founder figure of the Nyingma tradition of Tibetan Buddhism, and is considered as a second buddha of our era. She is known to have revealed terma with Padmasambhava and was also the main scribe for these terma. Later, Yeshe Tsogyal also hid many of Padmasambhava's terma on her own, under the instructions of Padmasambhava for future generations. Born a princess in the region of Kharchen, Tibet, in about 777 CE, she fled from arranged marriages until captured for Tri Songdetsen. Yeshe Tsogyal lived for approximately 99 years and is a preeminent figure in the Nyingma school of Tibetan Buddhism and a role model for contemporary spiritual practitioners. Although often referred to as being Padamasambhava's main consort, Yeshe Tsogyal was primarily a spiritual master and teacher in her own right. Based on her spiritual accomplishments, the Nyingma and Karma Kagyu schools of Tibetan Buddhism recognize Yeshe Tsogyal as a female Buddha. The translators of Lady of the Lotus Born, the namtar, or spiritual biography, that Yeshe Tsogyal left as a terma, observe:
Әйелдің денесінде
Тибет буддизмінде әйелдердің орны туралы сұраққа келсек, Еше Цогьял маңызды үлгі болды. Ол өзінің "кемсіз әйел денесі" туралы сұрағанда (әйелдердің рухани тәжірибесінің өмірбаянында жиі кездесетін тақырып), Падмасамбхава Еше Цогьялға әйел денесінің, жалпы қабылданғандай, ағартуға кедергі емес, керісінше, артықшылық екенін айтты: "Ағартуды түсінудің негізі – адам денесі. Еркек немесе әйел, үлкен айырмашылық жоқ. Бірақ егер ол ағартуға ұмтылса, әйел денесі артық болады". Көп жылдық қатаң оқу мен медитациялық тәжірибеден кейін Еше Цогьялдың рухани ояну деңгейі, ағартушылығы Падмасамбхаваның деңгейімен теңесті.
Шығарылымдар
Еше Цогьял сонымен қатар Бодхисаттва Тараның бір көрінісі ретінде қарастырылады. Ол сондай-ақ Самантабхадри, Праджняпарамита және Ваджрайогинидің эманациясы деп есептеледі. Еше Цогьялдың өмірбаянында Падмасамбхава Еше Цогьялдың Мачиг Лабдрон ретінде қайта туатынын айтқан; оның серігі Ацара Сале Мачигтың күйеуі Топабхадраға айналады; оның көмекшісі және Падмасамбхаваның тағы бір серігі Таши Хайдрен Мачигтың жалғыз қызы ретінде дүниеге келеді, және т.б. Цогьялдың өміріндегі барлық маңызды тұлғалар Мачиг Лабдронның өмірінде қайта тууға тиіс болды, оның ішінде Падмасамбхаваның өзі – ол Дампа Сангье болады.