Кіріспе

Тибет буддизміндегі алғашқы лама Еше Цогьял (шамамен 757 немесе 777 – 817 жж.), сондай-ақ "Білімнің жеңімпаз мұхиты", "Білім көлінің император қызы" (ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ), немесе оның санскрит тіліндегі аты Жнянасагара "Білім мұхиты", немесе оның рулық аты "Харчен әйелі" – өмірінде толыққанды оянауға жетіп, Тибет буддизмінің анасы саналады. Еше Цогьял – Ньингма Ваджраяна дәстүріндегі ең жоғары дәрежелі әйел. Кейбір дереккөздерде ол Карчен ханшайымы ретінде Тибет императоры Три Сонгдеценнің әйелі немесе серігі болған, және Падмасамбхавамен буддизмді оқып үйрене бастағанда, оның негізгі кармамудра серігі болды. Падмасамбхава – Тибет буддизмінің Ньингма дәстүрінің негізін қалаушы тұлға және біздің заманымыздың екінші Буддасы саналады. Ол Падмасамбхавамен бірге термаларды ашты және осы термалардың басты жазушысы болды. Кейін Еше Цогьял Падмасамбхаваның көптеген термаларын оның нұсқауларымен болашақ ұрпақ үшін өздігінен жасырды. Шамамен 777 жылы Тибеттің Харчен аймағында ханшайым болып дүниеге келген ол, Три Сонгдеценге түскенге дейін күйерден қашып жүрді. Еше Цогьял шамамен 99 жыл өмір сүрді және Тибет буддизмінің Ньингма мектебіндегі ең көрнекті тұлға, сондай-ақ қазіргі рухани тәжірибешілер үшін үлгі. Падмасамбхаваның басты серігі ретінде жиі еске алынса да, Еше Цогьял ең алдымен өз бетінше рухани ұстаз және мұғалім болды. Оның рухани жетістіктеріне сүйене отырып, Тибет буддизмінің Ньингма және Карма Кагью мектептері Еше Цогьялды әйел Будда ретінде мойындайды. Еше Цогьялдың терма ретінде қалдырған "Лотос гүлдеген әйел" атты намарының, яғни рухани өмірбаянның аудармашылары былай дейді:

Әйелдің денесінде

Тибет буддизмінде әйелдердің орны туралы сұраққа келсек, Еше Цогьял маңызды үлгі болды. Ол өзінің "кемсіз әйел денесі" туралы сұрағанда (әйелдердің рухани тәжірибесінің өмірбаянында жиі кездесетін тақырып), Падмасамбхава Еше Цогьялға әйел денесінің, жалпы қабылданғандай, ағартуға кедергі емес, керісінше, артықшылық екенін айтты: "Ағартуды түсінудің негізі – адам денесі. Еркек немесе әйел, үлкен айырмашылық жоқ. Бірақ егер ол ағартуға ұмтылса, әйел денесі артық болады". Көп жылдық қатаң оқу мен медитациялық тәжірибеден кейін Еше Цогьялдың рухани ояну деңгейі, ағартушылығы Падмасамбхаваның деңгейімен теңесті.

Шығарылымдар

Еше Цогьял сонымен қатар Бодхисаттва Тараның бір көрінісі ретінде қарастырылады. Ол сондай-ақ Самантабхадри, Праджняпарамита және Ваджрайогинидің эманациясы деп есептеледі. Еше Цогьялдың өмірбаянында Падмасамбхава Еше Цогьялдың Мачиг Лабдрон ретінде қайта туатынын айтқан; оның серігі Ацара Сале Мачигтың күйеуі Топабхадраға айналады; оның көмекшісі және Падмасамбхаваның тағы бір серігі Таши Хайдрен Мачигтың жалғыз қызы ретінде дүниеге келеді, және т.б. Цогьялдың өміріндегі барлық маңызды тұлғалар Мачиг Лабдронның өмірінде қайта тууға тиіс болды, оның ішінде Падмасамбхаваның өзі – ол Дампа Сангье болады.