Кіріспе

1928 жылы Джесси Редмон Фаусет жазған «Шафран гүлі: Әдепсіздік жоқ роман» – 1928 жылы тұңғыш рет жарық көрген роман. 1920 жылдары «Кризис» журналының әдеби редакторы болған афроамерикандық әйел жазған бұл туынды Гарлем Ренессансының маңызды жетістігі ретінде қарастырылады.

Қысқаша мазмұны

Романтика немесе ертегі сияқты дәстүрлі жанрлардың элементтері мен тәсілдерін қолдану арқылы сырттай дәстүрлі болып көрінетін «Плюм Бун» романы, бірқатар расизм, сексизм және капитализмді бейнелеу және сынау арқылы осы жанрларды бұзады. Басты кейіпкер, жас, ақшыл терілі афроамерикандық Анжела Мюррей, өмірде өзінің армандарына жету үшін өзінің өткенін қалдырып, ақ адам болып көрінеді. Бірақ тек ақ американдықтардың арасында өмір сүргеннен кейін ғана, оның толыққанды әлеуетін іске асыру үшін нәсілдік шекараны ғана емес, одан да көптің қажет екенін түсінеді. Оның ересек өмірге қадам басқан жолын егжей-тегжейлі баяндауы «Плюм Бун» романын классикалық Bildungsroman жанрына жатқызады.

"Плюм-бэн" атауын түсіну

Фосеттің екінші романы «Плюм Бан» жариялауға қиын болды; оның алғашқы баспасы «Boni & Liveright» оны басып шығарудан бас тартты. Оның агенттігі «Brandt & Brandt» кітапты 1928 жылы британдық «Charles Elkin Matthews» баспасына, ал 1929 жылы «Frederick A. Stokes» АҚШ басылымын жариялады. «Плюм Бан» атауы романның басты кейіпкері Анжела Мюррейді қозғаушы күштердің кейбіреулерін көрсетеді. Романның эпиграфы осы атаудан алынған балалар өлеңін келтіреді: «Базарға, базарға / Плюм бан сатып алуға / Үйге қайту, үйге қайту / Базар аяқталды». Ағылшылтық «Chelsea Roll» және американдық «Cinnamon Roll» сияқты, «Плюм бан» – ақ ұннан жасалған тәтті нан, ішіне қою түсті қарақат, кішміш немесе құрма (шабдалы) қосылады. «Плюм бан» термині жасыраулы жыныстық мағынаны да білдіреді, себебі оны «тартымды нәрсе» деп те түсінуге болады. Анжела психологиялық толықтыққа қол жеткізгенге дейін, өзінің аралас – ақ және қара нәсілдік тегімен, сондай-ақ әйелдік қасиеттерімен (әдетте тәттілік ретінде қарастырылады) санасуы керек. Африкалық-американдық әйелдерді халық әндерінде «бірқатар қоңыр қант» немесе «желлролл» деп сипаттағанмен, Анжела өзін сату үшін тәттілік ұсынатын адам ретінде ойлауын тоқтатып, оның орнына құндылыққа ие жаңа рөлдерге енуі қажет болды.

Өмірбаяндық элементтер

Романның сюжеті мен кейіпкерлері көптеген автобиографиялық элементтерді қамтиды. Фаузеттің нақты отбасы Филадельфиядағы афроамерикалық орта таптың бір бөлігі болды, және африкалық-америкалық қоғамда құрметке ие және байланыстары болса да, олар ауруханалар, мейрамханалар және дүкендер сияқты қоғамдық орындарға қатысудан тыйым салынды, бұл кеңінен қабылданған Джим Кроу саясатының салдары болды. Басқа автобиографиялық элементтерге Филадельфия маңында өсуі, ақ мектепте жалғыз афроамерикалық оқушы болуы жатады.

Сюжет

Романның сюжеті Филадельфияда африкалық американдық мәдениетке толы үйде өскен екі қарындас, Вирджиния және Анжела Мюррейге арналған. Анжела, анасы Мэтти сияқты, ақ терілі және ақ қоғамда "араласып кетуге" қабілетті, ал Вирджиния мен әкесі Джуниустың қараңғырақ терісі оларды түрлер шегінен бөліп тұрады. Вирджиния нәсілшілдік қысымға мойын бұрмауды өсіп келе жатып қабылдамайды; ол өзін кім екенін қабылдайды. Ал Анжела, керісінше, ақ бетперде киіп, қабылдауға талпынады, бірақ әр рет табыс пен достыққа қол жеткізген сайын, оның тегі ашылып, оған қымбат нәрселердің бәрінен айырылады. Әке-шешесінің өлімі мен Филадельфия қоғамының нәсілшілдігі Анжеланы Нью-Йоркке келуге мәжбүр етеді, онда ол афроамерикандық мұрасын толық жасыруға шешім қабылдайды. Ол 1920-жылдардағы Гринвич Виллидж авангардынан шабыттанған элиталық өнер ортасында танымал болады. Ол Роджермен романтикалық қарым-қатынасқа түседі, ол Нью-Йорктің "Төрт жүздігінің" арасында, әлеуметтік элитада жүрген жас ақ жігіт. Алайда, олардың қарым-қатынасы бірнеше алдауға негізделген. Романның маңызды көріністерінің бірінде Анжеланың қарындасы Филадельфиядан Пенсильвания вокзалына жаңадан келген. Апасымен кездесу үшін вокзалға келген Анжела өзінің сүйіктісін көреді. Оның нәсілшілдігі оны қабылдамайтынын білген ол қараңғырақ терілі қарындасынан өтіп, оны көпшіліктің арасында жалғыз қалдырады. Анжела мен Роджердің бір-бірін және өздерін алдауы жеке пайда үшін бір-бірін пайдалануында да жатыр: Анжела Роджердің қаржылық жағдайына үміттенеді; Роджер болашақ қалыңдығының тегіне қатты алаңдайтын әкесіне жаңа танысын таныстырмай, сексуалдық қатынастың ыңғайлылығын іздейді. Роджердің Анжеланы тастап кетуі, оның тек сексуалдық ниеттерін Анжелаға ашуы және афроамерикандық мұрадан шыққан жас суретші Мисс Пауэллге жасаған жамандық Анжеланы өзінің нәсілдік тегін ашуға және бірнеше танысынан қол үзгеніне әкеледі. Алайда, нағыз достары мен қарындасы оны суретші болу үшін Парижге баруға шақырады, ал Оңтүстікте нәсілшіл топтың қолынан әкесі өлгенін көрген аралас текті суретші Энтони Анжелаға деген махаббатын білдіреді. Соңында Энтони мен Анжела Американың нәсілшіл өткенімен және өздерінің жарқын болашағымен келісе алатын сияқты. Кітаптың қосымша тақырыбы, "Моральсыз роман", мынадай түсінік береді: Анжела Филадельфиядан Нью-Йоркке және дәстүрлі афроамерикандық үйден жеке өмірін бастағаннан кейін, оның моральдық қағидалары енді анық болмайды. Оқырман мен басты кейіпкерлер үшін "оқиғаның мәні" Анжела Нью-Йорк оған сыйлаған өмірлік сабақтарды үйреніп, түсінген сайын бірте-бірте қалыптасады.

Өтетін және түстер сызығының басқа романдары

Нелла Ларсеннің сол жылы жарық көрген "Пассинг" романында да ұқсас сюжет кездеседі: ақ түсті терілі афроамерикандық әйел өзін ақ деп көрсетеді және нәсілшіл адаммен қарым-қатынасқа түседі. Оның "Қуаныш" романында екі буын өткен соң Марша Ханттың аттас басты кейіпкері, өзінің терісі ақтар қатарына қосыла алмайтындай қара болса да, өзінің өмірінде қанағат табу үшін олардың жоғары тұрғанына сенеді және тек ақ адамдармен араласады. Филипп Роттың "Адамдық дақ" романы да осы тақырыпты қамтиды, онда ақ терілі бір адам Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскерге қабылдану үшін өзін басқа етіп көрсетеді және содан кейін өмірін еврей профессоры ретінде жалғастырады. Эрскин Колдуэллдің "Сенбі күні түстен кейін" атты әңгімесі, Энтони Кростың Джорджиядағы әкесінің зорлықпен өлтірілуі туралы айтқан оқиғасына ұқсас бейнелейді.