Ицхак Штерн: Холокосттан құтқарған есепші

Кіріспе

Польшалық бухгалтер және Холокосттан аман қалған Ицхак Штерн (25 қаңтар 1901 – 30 қаңтар 1969) – Польшалық израильдік еврей, Холокосттан аман қалған және Холокост кезіндегі құтқару операцияларында Оскар Шиндлерге көмектескен.

Ерте өмір

Стерн 1901 жылғы 25 қаңтарда Краков қаласында дүниеге келді. Ол еврей қауымының маңызды көшбасшысы, Батыс Польшадағы еврей агенттігінің вице-президенті және сионистік орталық комитетінің мүшесі болды. Ол кезде Стерн бұрын еврейлерге тиесілі болған жұмыс орнын, Треухендер (сенімді тұлға) ретінде басқаратын Шиндлердің Abwehr (әскери барлау) агенті Йозеф "Сепп" Ауе үшін бухгалтер болып жұмыс істеді. Шиндлер Стернге сатып алуды жоспарлап отырған компанияның балансын көрсетті – ол жыл басында банкроттыққа өтініш берген, еврей бизнесмендер консорциумына (соның ішінде Абрахам Банкирге) тиесілі Rekord Ltd атымен белгілі эмаль өнімдерін шығаратын компания. Стерн оған компанияны Haupttreuhandstelle Ost (Шығысқа арналған Бас сенімділік кеңсесі) басшылығымен басқарудың орнына, бизнесті тікелей сатып алуы немесе жалға алуы керек екенін кеңес берді, себебі бұл оған нацистердің қатаң талаптарынан, оның ішінде көбірек еврейлерді жұмысқа алу еркіндігінен құтылуға мүмкіндік береді. Стерн еврей болғанына және Шиндлер нацистік партияның мүшесі болғанына қарамастан, Шиндлер Стернмен достық қарым-қатынаста болды. Кейін Стерн осы кездесу туралы былай деді: Стерн осы уақыт аралығында Шиндлермен үнемі байланыста болып, еврейлердің жағдайын жақсартуға жұмыс істеді, оның ішінде жұмысшыларды Шиндлер зауытына ауыстыру, көмек ақшасын тарату және олардың қиын жағдайын сыртқы әлемге жеткізуге тырысты. 1944 жылы Пляшов лагерін жабу сөз болғанда, Шиндлер еврей жұмысшыларын өлім лагерлеріне жібермеу үшін Бреннектегі Бруннлиц еңбек лагерін ашуға шешім қабылдады. Стерн мен оның отбасының аман қалған мүшелері Шиндлердің Бруннлицке көшірілетін тізіміне енгізілді, бірақ Стерннің анасы, басқа әйелдермен бірге Аушвицке көшірілген кезде аурудан қайтыс болды. Стерн мен Натанды қоса алғанда, Шиндлердің еврей жұмысшылары Грос-Розенге жеткізілді, содан кейін олар Бруннлицке, салыстырмалы түрде қауіпсіз жерге жіберілді. Бұл жерде Стерн тікелей Шиндлермен жұмыс істеді және еврей жұмысшыларының көшбасшыларының біріне айналды.

Stern was born 25 January 1901, in Kraków. He was an important leader in the Jewish community, and was the vice president of the Jewish Agency for Western Poland and a member of the Zionist Central Committee. who was then working as an accountant for Schindler's fellow Abwehr agent Josef "Sepp" Aue, who had gained control of Stern's formerly Jewish owned place of employment as a Treuhänder (trustee). Schindler showed Stern the balance sheet of a company he was thinking of acquiring, an enamelware manufacturer called Rekord Ltd owned by a consortium of Jewish businessmen (including Abraham Bankier) that had filed for bankruptcy earlier that year. Stern advised him that rather than running the company as a trusteeship under the auspices of the Haupttreuhandstelle Ost (Main Trustee Office for the East), he should buy or lease the business directly, as that would give him more freedom from the dictates of the Nazis, including the freedom to hire more Jews. Despite Stern being Jewish and Schindler being a member of the Nazi Party, Schindler was friendly to Stern. Later, Stern said of the meeting: Stern kept in contact with Schindler throughout this time and worked to better conditions for the Jews, including transferring workers to Schindler's factory, distributing aid money, and attempting to inform the outside world of their plight. In 1944, when the closure of Płaszów became inevitable, Schindler decided to open a new factory, the Brünnlitz labor camp, in Brněnec, occupied Czechoslovakia, for his Jewish workers in order to prevent them from being sent to death camps. Stern and the surviving members of his family were placed on the famous list to be transferred to Brünnlitz by Schindler, although Stern's mother died of illness when she, along with the other female Schindlerjuden, was transferred to Auschwitz before Schindler could arrange their transfer to Brünnlitz. The male Schindlerjuden, including Stern and Natan, were transported to Gross Rosen before they were sent to the relative safety of Brünnlitz, where Stern worked directly with Schindler and became one of the leaders of the Jewish workers.

Жеке өмір

1938 жылы Стерн София Бакенротқа құда түсті, ол Дрохобыч геттосында арийлік сыртқы келбетінің арқасында соғыстан аман қалды. Олардың некесі 1945 жылы соғыс аяқталғанға дейін кейінге шегерілді. Стерн 68 жасқа толғанға дейін олар үйленген күйінде өмір сүрді.

Мұра

Ол 1993 жылғы "Шиндлер тізімі" фильмінде ағылшын актері Бен Кингслимен сомдалды. Фильмнің соңында Стерннің әйелі София Шиндлерюдендер мен оларды сомдаған актерлер қатарында қабірге қатысу процессиясында көрінеді, ол Сион тауындағы Шиндлердің қабіріне тастар қояды, бұл марқұмға құрмет көрсетуді білдіретін еврей дәстүрі. Стерннің інісі Натан да процессиядағы Шиндлерюдендердің бірі болды.