Ибн Мискавейх (932-1030): парсы философ, тарихшы, «Мінезді жетілдіру» еңбегінің авторы. Ислам этикасына үлкен үлес қосты, ақыл-ой мен табиғатты салыстырды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Парсы философы және тарихшысы (932–1030)
Persian philosopher and historian ( 932–1030)
Ибн Мискавейх (مُسْكُـوْيَه Muskūyah, 932–1030), (арабша: مِسْكَوَيْه، أبو علي محمد بن أحمد بن يعقوب مسكويه الرازي) – толық аты Abū ʿAlī Aḥmad ibn Muḥammad ibn Yaʿqūb Miskawayh al Rāzī, Буйид дәуірінің парсы кеңселік лауазымдағы адамы, Иранның Парданк қаласынан шыққан философ және тарихшы. Жаңа платонист ретінде, оның ислам философиясына әсері негізінен этика саласында. Ол философиялық этика бойынша алғашқы маңызды исламдық еңбектің авторы – «Мінез-құлықты жетілдіру» (تهذيب الأخلاق Tahdhīb al Akhlāq) атты еңбек, ол практикалық этикаға, мінез-құлыққа және мінезді жетілдіруге бағытталған. Ол жеке этиканы қоғамдық өмірден ажыратып, ақыл-ойының бостандыққа жетелейтін күшімен табиғаттың алдауы мен құмарлығын салыстырды. Мискавейх өз заманының зияткерлік және мәдени өміріндегі көрнекті тұлға болды. Мансабының басында Бағдадта тұрды, онда Буйид әмірі Муизз әл-Дауланың уәзірі Мұхаллабидің хатшысы қызметін атқарды. Ол орта парсы тілін жетік білгендіктен, исламнан бұрынғы кейбір мәтіндерді араб тіліне аударған. Ирактағы Буйидтерге ұзақ қызмет еткеннен кейін Мискавейх Рукн әл-Даула сарайына көшіп, онда жеті жыл Буйид уәзірі Әбу 'л-Фадл ибн әл-'Амидпен бірге жұмыс істеді. 966 жылы қазақтардың бір тобы Рей кітапханасына шабуыл жасауға тырысты, бірақ Мискавейх оны сақтап қалды. Мискавейх 1030 жылы Рейде, сол кезде Какуидтер билігінде болғанда қайтыс болды.
Ibn Miskawayh (مُسْکُـوْيَه Muskūyah, 932–1030), (Arabic: مِسْكَوَيْه، أبو علي محمد بن أحمد بن يعقوب مسكويه الرازي) full name Abū ʿAlī Aḥmad ibn Muḥammad ibn Yaʿqūb Miskawayh al Rāzī was a Persian chancery official of the Buyid era, and philosopher and historian from Parandak, Iran. As a Neoplatonist, his influence on Islamic philosophy is primarily in the area of ethics. He was the author of the first major Islamic work on philosophical ethics entitled the Refinement of Character (تهذيب الأخلاق Tahdhīb al Akhlāq), focusing on practical ethics, conduct, and the refinement of character. He separated personal ethics from the public realm, and contrasted the liberating nature of reason with the deception and temptation of nature. Miskawayh was a prominent figure in the intellectual and cultural life of his time. During his early career, he spent his life in Baghdad, where he served as the secretary of Muhallabi, the vizier of the Buyid emir Mu'izz al Dawla. He was fluent enough in Middle Persian to have translated some pre Islamic texts in that language into Arabic. After a long service to the Buyids of Iraq, Miskawayh moved to the court of Rukn al Dawla, where he spent seven years working there with the Buyid vizier Abu 'l Fadl ibn al 'Amid. In 966, a group of ghazi marched towards the Library of Rey, but Miskawayh managed to save it. Miskawayh died in 1030 at Ray, then under Kakuyid control.
Шығармалары
Әл-Фауз әл-Акбар (الفوز الأكبر) "Ең ұлы жеңіс" – жанның эволюциясын сипаттайтын неоплатондық еңбек. Бұл шығармада жаратылыс Құдайдан басталады, ал интеллект – Одан шыққан алғашқы нәрсе. Интеллекттен туындайтын бірнеше эманациялар минералдардан басталып, өсімдіктер, жануарлар және адамдар арқылы жүретін тізбектей тізілімді құрайды, бұл адамның жаратылысының бастауына – Құдайға циклдік рухани эволюцияны қамтамасыз етеді. Үнді ислам ғалымы Мұхаммед Хамидулла Мискавейдің көзқарастарын Дарвиннің эволюциялық теориясымен салыстырды. Тажариб әл-Умам (كتاب تجارب الأمم) "Халықтардың тәжірибесі" – мұсылман тарихшысының замандас оқиғалар туралы жасаған алғашқы куәгерлік хроникасы. Мискавейх, Буид визирі әл-Мухаллабидің қызметкері ретінде, сарайдың ішкі оқиғаларына қол жеткізе алды. Хроника исламның басынан басталатын әмбебап тарих болып табылады, бірақ ол Әдуд әл-Дауланың билігінің соңына жақын аяқталады. Тахдиб әл-Ахлак ва Татир әл-Арақ ( تهذيب الأخلاق و تطهير الأعراق) "Ахлақты жетілдіру және ізгіліктерді тазарту" – оның философия саласындағы маңызды еңбегі, негізінен этика философиясын қарастырады және студенттер үшін жазылған. Китаб әл-Хикма әл-Халида (كتاب الحكمة الخالدة) "Мәңгілік даналық кітабы" – парсы тіліндегі "Жавидан Хорд" (جاویدان خرد) еңбегінің арабша аудармасы. Бір қолжазба "Арабтар мен парсылардың әдеп-ғұрыптары кітабы" (كتاب آداب العرب والفرس) деп аталады.
Al Fawz al Akbar (الفوز الأكبر) 'The Greatest Victory' contains a Neoplatonic description of the evolution of the soul. The work states that creation begins with God, with the intellect being the first existence to emanate from him. A series of emanations from the intellect results in a chain of being, starting with minerals and proceeding through vegetables, animals, and humans, which results in a cyclic spiritual evolution back to the source of man's creation: God. The Indian Islamic scholar Muhammad Hamidullah compared Miskawayh's views to Darwinian evolutionary thought. Tajārib al Umam (كتاب تجارب الأمم) 'Experiences of Nations' is one of the first eyewitness chronicles of contemporary events by a Muslim historian. Miskawayh, as an official under the Buyid vizier al Muhallabi, had access to the internal happenings of the court. The chronicle is a universal history from the beginning of Islam, but it cuts off near the end of the reign of 'Adud al Dawla. Tahdhib al'Akhlaq wa Tathir al'Araq ( تهذيب الأخلاق و تطهير الأعراق) 'Refinement of Morals and Cleansing of Ethics' his major work in the field of philosophy treats principally the philosophy of ethics and was written for students. Kitab al Hikma al Khalida (كتاب الحكمة الخالدة) 'Book of Eternal Wisdom' is an Arabic translation from the Persian work Eternal Wisdom (جاویدان خرد). One manuscript is titled Book of Literatures of the Arabs and Persians (كتاب آداب العرب والفرس).