Ресейдегі тұрғын үйлер: коммунальдық пәтерлер тарихы
Communal apartment
Ресейдегі коммуналдық пәтерлер: тарихы, ерекшеліктері, жеке бөлмелер мен ортақ кеңістіктер, меншік құқығы мәселелері. Совет кезеңінен қалған тұрғын үйлер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдегі тұру ерекшеліктері
Type of living in Russia
Коммуналдық пәтерлер (коллоквиалды: коммуналка) – бірнеше туысқандық байланысы жоқ адамдар немесе отбасылар жеке бөлмелерде тұрып, ас үй, душ және дәретхана сияқты ортақ кеңістіктерді пайдаланатын пәтерлер. Мұндай пәтерлерде жеке өмірге кепілдік жоқ. Кеңес Одағы тарағанға дейін барлық коммуналкалар мемлекеттік тұрғын үй қорына қарасты. Ресейде жекешелендіру басталғаннан кейін, мұндай пәтерлер жеке меншікке көшті, көбінесе әртүрлі адамдар олардың бөліктерін сатып алды, бұл жиі сот даулары мен заңбұзушылықтарға әкеп соқты. 1917 жылғы Қазан революциясынан кейін коммуналкалар Кеңес Одағында кеңінен таралды. «Коммуналдық пәтерлер» термині Кеңес Одағы кезеңінде пайда болды. Коммуналдық пәтерлер тұжырымы Ресей мен Кеңес Одағындағы қалалық аймақтардағы тұрғын үй тапшылығына жауап ретінде қалыптасты. Билік оларды «болашақтың жаңа ұжымдық көрінісі» деп көрсетті. Көбінесе бірнеше отбасы коммуналкада және ортақ кеңістіктерде тұратын. Әдетте әр отбасы бір бөлмеге ие болды, ол бір мезгілде тұрғын бөлмесі, ас бөлмесі және жатын бөлмесі қызметін атқаратын. Ғимараттың барлық тұрғындары дәліздерді, ас үйді (көбінесе «ортақ ас үй» деп аталады), ванна бөлмесін және сирек жағдайда телефонды пайдаланды. Коммуналдық пәтерлер Кеңес Одағында бірнеше буын бойы басты тұрғын үй түріне айналды, олардың мысалдары бүгінде Санкт-Петербург сияқты ірі қалалардың сәнді орталық аудандарында кездеседі. Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін көптеген коммуналкалар Хрущевкалармен алмастырылды, онда әр отбасының жеке пәтері болды. Одан кейін Брежневкалар салынды, олар биік, кең пәтерлермен және лифт, жеке ванна бөлмесі, қоқыс шығару және орталық жылу жүйесі сияқты бұрыннан жоқ ыңғайлы жағдайлармен жабдықталған. Бүгінде Ресейде совет стиліндегі тұрғын үйлер салынуда, олар «Новостройка» деп аталады. Олар көбінесе түрлі-түсті боялған және барлық қазіргі заманғы ыңғайлы жағдайларға ие. Бүгінде басқа елдерде де ортақ тұру кең таралған, мысалы, бірнеше студенттер жалға алынған пәтерде бірге тұрады. Алайда, советтік коммуналкалардың ерекшелігі – тұрғын үй тапшылығы және міндетті тіркеу (прописка) тұрғындардың қақтығыс жағдайында бір-бірінен кетуін өте қиын етіп берді.
Communal apartments (label=Russian singular, colloquial: kommunalka) are apartments in which several unrelated persons or families live in isolated living rooms and share common areas such a kitchen, shower, and toilet. They generally lack privacy. Up until the dissolution of the Soviet Union, all communal apartments were state owned public housing. With the start of privatization in Russia, such apartments started to gain ownership, often parts of it being privatized by different persons, which often led to litigations and abuse. Communal apartments became widespread in the Soviet Union following the October Revolution of 1917. The term communal apartments is a term that emerged specifically during the Soviet Union. The concept of communal apartments grew in Russia and the Soviet Union as a response to a housing crisis in urban areas; authorities presented them as the product of the "new collective vision of the future." Several families typically shared a communal apartment and common areas. Each family typically had only one room, which usually served as a living room, dining room, and bedroom for the entire family at the same time. All the residents of the building shared the use of the hallways, kitchen (commonly known as the "communal kitchen"), bathroom and (rarely) telephone. The communal apartment became the predominant form of housing in the Soviet Union for generations, and examples still exist in "the most fashionable central districts of large Russian cities", such as Saint Petersburg. Most communal apartments were replaced after the death of Joseph Stalin with Khrushchevkas, in which each family had their own private apartment. This was then followed by Brezhnevkas which were built taller, had larger apartments, and came with heretofore unavailable amenities such as elevators, interior bathrooms, garbage disposals and central heating systems. Today in Russia, Soviet style apartment blocks are still built and are termed "Novostroika"; they are often painted colorfully and have all modern amenities. Communal living continues to exist in other countries today, such as several students living as roommates in a rented shared apartment. However, the distinct characteristic of Soviet kommunalkas is that the scarcity of housing and obligatory residence registration (propiska) made it virtually impossible for residents to part ways in case of conflict.
Тарих
Алғашқы коммуналдық пәтерлер 18-ғасырдың басында пайда болды, онда жалға берілетін тұрғын үйлерді үй иелері "бұрыштарға" бөлді, көбінесе өте кішкентай, кіреберіс арқылы өтетін тұрғын жайларға айналдырды. 19-ғасырдың ортасынан бастап мұндай пәтерлердің саны күрт өсті. Әдетте олар үш-алты бөлмелі бірлестіктерден тұратын. 20-ғасырда Кеңес Одағы "интенсивті индустрияландыру мен урбанизацияны" жүзеге асырды, Революция кезінде халықтың сексен пайызы ауылдық жерлерде тұрса, 1990-шы жылдарға қарай сол көрсеткіш қалаларда тұратындар арасында байқалды. Халықты кедейлік пен қатал коллективизациядан ауылдан қуып шықты, ал экономиканың индустрияландырылуы қалаға тартып әкелді. Бұл көші-қон қаладағы тұрғын үй жағдайларына зор күш түсірді. Коммуналдық пәтерлер тұрғын үй дағдарысына жауап ретінде пайда болды, көптеген адамдар оларды тұрғын үй коммундары, жатақханалар мен казармаларға қарағанда жақсырақ деп есептеді. Владимир Ленин Октябрь революциясынан кейін көп ұзамай коммуналдық пәтерлерді ұсынды және "жеке пәтерлерді иемденіп, қайта орналастыру" жоспарын жасады. Оның жоспары көптеген сәулетшілерді "революциялық топография" құру үшін коммуналдық тұрғын үй жобаларын бастауға ынталандырды. Коммуналдық пәтер "бір физикалық кеңістікте әртүрлі әлеуметтік топтарды біріктіру" арқылы революциялық болды. Сонымен қатар, тұрғын үйлер мемлекеттік меншікте болды және отбасыларға өте аз шаршы метрлер бөлінді. Дегенмен, жаңа пәтерлер сапаға қарағанда жылдамдыққа басымдық беріліп, тез салынып, дамылмаған аудандарда, нашар қоғамдық көлік жүйесімен орналастырылды, бұл жұмысшылардың күнделікті өмірін қиындатты. Бұл үйлер тез арада "хрущевка" деп аталды, бұл Хрущевтің есімі мен орыс тіліндегі "қамыт" сөзінің қосындысынан пайда болған атау.
The first communal apartments appeared in the early 18th century, when rental lodging was partitioned by the landlords into "corners", often walk through tiny dwellings. From the mid 19th century the number of such apartments had drastically increased. Usually they consisted of units with three to six rooms. In the 20th century, the Soviet Union undertook "intensive industrialization and urbanization", shifting from eighty percent of the population living in rural villages and towns at the time of the Revolution, to nearly the same percentage living in cities by the 1990s. People were driven from the countryside by poverty and harsh collectivization, and pulled to the city by the industrialization of the economy. This exodus put enormous pressure on existing urban housing accommodations. Communal apartments were one answer to the housing crisis, and many considered them a step up from the alternatives of housing communes, hostels, and barracks. Vladimir Lenin conceived the communal apartment and drafted a plan to "expropriate and resettle private apartments" shortly after the October Revolution. His plan inspired many architects to begin communal housing projects, to create a "revolutionary topography." The communal apartment was revolutionary by "uniting different social groups in one physical space." Furthermore, housing belonged to the government and families were allotted an extremely small number of square meters each. However, the new apartments were built quickly, with an emphasis on quantity over quality, and in underdeveloped neighborhoods, with poor systems of public transportation, making daily life harder for workers. These apartment blocks quickly became called "khrushchyoba", a cross between Khrushchev's name and the Russian term for slums.
Орналасу
Коммуналдық пәтерлердегі кеңістік ортақ және жеке бөлмелерге "математикалық немесе бюрократиялық" тәсілмен бөлінді, бұл ретте қолданыстағы құрылымдардың физикалық ерекшеліктеріне көңіл жеткіліксіз болды. Көптеген пәтерлер функционалды емес бөлінген, нәтижесінде "қиын түсінікті кеңістіктер, ұзын дәліздер және лабиринт тәрізді ішкі аулалардан өтетін қара кіреберістер" пайда болды. Тұтас отбасылар бір бөлмеде тығырықтап тұрды, жағдайларын өзгерту үміті аз еді. Мұнан бөлек, дәліздер көбінесе нашар жарықтандырылды, себебі әрбір отбасы дәліз бойындағы шамдардың біреуін бақылап, тек өз қажеттілігі үшін ғана жағатын. Коммуналдық пәтерлер салыстырмалы түрде шағын болғанымен, тұрғындар кейде ваннаны немесе ас үй раковинасын пайдалану үшін күтуге мәжбүр болды. Ас үй – тұрғындардың бір-бірімен сөйлесіп, ортақ міндеттерді жоспарлайтын негізгі орны болды. Ұрлықтан сақтану үшін тұрғындар азық-түліктерін ас үй шкафтарына құлып қоймайынша қоймайтын. Дегенмен, олар жуыну құралдарын ванна бөлмесіне емес, ас үйге қойған, себебі ванна бөлмесінде қалып қойған заттарды басқа тұрғындар оңай пайдалана алатын еді. Кір жуылған заттар ас үй мен ванна бөлмесінде кептірілді.
Space in communal apartments was divided into common spaces and private rooms "mathematically or bureaucratically", with little to no attention paid to the physical space of the existing structures. Most apartments were partitioned in a dysfunctional manner, creating "strange spaces, long corridors, and so called black entrances through labyrinthine inner courtyards." Entire families lived in a single overcrowded room, with little hope of changing their situation. Furthermore, the hallways were often poorly lit, because each family had control of one of the lights hanging in the corridor, and would only turn it on for their own benefit. Though communal apartments were relatively small, residents had to wait at times to use the bathroom or kitchen sink. The kitchen was the primary place the residents interacted with one another and scheduled shared responsibilities. Wary of theft, residents rarely left groceries in the kitchen unless they put locks on the kitchen cabinets. However, they often stored their toiletries in the kitchen as opposed to the bathroom, because other residents could more easily use things left unattended in the bathroom. Laundry was left to dry in both the kitchen and the bathroom.
Динамикасы
Коммуналдық пәтер Совет Одағындағы тұрғындардың "бірге тұруға ешқандай себеп болмаған" жалғыз тұрғын үйі еді. Коммуналдық тұрғын үйдің басқа түрлері жұмыс түріне немесе басқа ортақ белгілерге негізделген, бірақ коммунальдық пәтер тұрғындары басқарушы органның тұрғын үй тапшылығын бөлуінің нәтижесінде кездейсоқ тағайындалған. Осы тұрғындардың коммунальдық тұрғын үйге немесе бір-біріне адалдығы шамалы болды. Қоғамдық тұрғын үйдің ретсіздігіне қарамастан, тұрғындар бірлесіп өмір сүруді басқаруға мәжбүр болды, бұл ортақ жауапкершілік пен бір-біріне сенуді қажет етті. Кезеңдік кестелер ас үй немесе дәліздерде ілініп, әдетте бір отбасыны белгілі бір уақытта "қызметте" болуына белгілейтін. Қызметтегі отбасы әрбір бірнеше күнде ас үйді сыпырып, жуу, ванна бөлмесін тазалау және қоқысты шығару арқылы ортақ кеңістіктерді тазалауға жауапты болатын. Отбасының жұмыс істеуге бөлінген уақыты көбінесе отбасы мүшелерінің санына байланысты болатын, ал кезектің тәртібі пәтердегі бөлмелердің орналасуын қатарластыратын. Коммуналдық тұрғын үй ерекше қиындықтар тудырды. Бір автор көршісінің мас күйінде өз бөлмелерінің кіреберісі алдындағы еденге құлап, зәр шығарғанын айтады, бұл оның шетелдік қонақтарды қабылдап отырған анасына қорқыныш ұқтырды, "сары ағын есіктен ақырындап өтіп бара жатқанда". Ол осы оқиғаны коммунальдық тұрғын үйдің тәжірибесімен байланыстырады: "бір жағынан жақындық, екінші жағынан қоғамдық, шетелдіктер мен көршілердің қасында оңайлық пен қорқыныш араласып". Коммуналдық пәтерде тұратындар "кейбір жағынан туысқандар, ал кейбір жағынан жат адамдар" сияқты еді. Көршілер бір-бірімен қарым-қатынас жасауға мәжбүр болды және бір-бірі туралы барлық нәрсені білді: кестелер мен күнделікті әдеттер, мамандық, мінез-құлық, қарым-қатынастар және пікірлер, коммунальдық пәтерде жеке өмірдің кез келген сезімін жоққа шығаратын. Коммуналдық ас үй пәтердегі қоғамдық өмірдің ортасы болды: әңгімелер, жалғандықтар, жалақорлық, жаңалықтар, драмалар және жағымсыз әзілдер. Өте тығыз жағдайда адамдардың бір-бірін естігендігі және барлық жерде тыңдаудың кең таралғандығына байланысты, коммунальдық пәтерде басқа еш жерде болмағандай тыңдау кең таралған. Көршілердің бір-бірінің бөлмесіне немесе ортақ бөлмеге қарап, тыңдап, басқалар туралы әңгімелеуі жиі кездесетін жағдай еді. Сонымен қатар, коммунальдық пәтер "полиция хабаршыларының өркендеу ошағы" болды, адамдар көршілерін жамандауға ынталандырылды және көбінесе өздерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін немесе оларды шығарып тастағаннан немесе түрмеге қамағаннан кейін көршілерінің пәтерін алу үшін осылай істеді. Отбасылардың тұрғын жағдайларын жақсартудың бір жолы - тұрғын үйлерін "айырбастау" еді. Мысалы, егер отбасы ажырасуға ұшыраса, олар кеңістікті алмастыра алатын, бір үлкен кеңістікті екі кішкентайға ауыстыра алатын. Осы шешілмейтін мәселелердің нәтижесінде коммунальдық пәтерде бұрын тұрған көптеген адамдар өздерінің коммунальдық тұрғын үй тәжірибесін жақсы есте сақтайды немесе оған теріс көзқарас білдіреді.
The communal apartment was the only living accommodation in the Soviet Union where the residents had "no particular reason to be living together." Other forms of communal living were based around type of work or other commonalities, but the communal apartment residents were placed together at random, as a result of the distribution of scarce living space by a governing body. These residents had little commitment to communal living or to each other. In spite of the haphazard nature of their cohabitation, residents had to navigate communal living, which required shared responsibilities and reliance on one another. Duty schedules were posted in the kitchen or corridors, typically assigning one family to be "on duty" at any given moment. The family on duty would be responsible for cleaning the common spaces by sweeping and mopping the kitchen every few days, cleaning the bathroom and taking out the trash. The length of time a family was scheduled to work usually depended on the size of the family, and the rotation followed the order of the rooms in the apartment. Communal living posed unique challenges. One author tells of an incident when a drunk neighbor passed out on the floor in front of the entrance to their room and urinated, to the horror of her mother, who was entertaining foreign guests when the "little yellow stream slowly made its way through the door of the room." She relates this incident to the experience of communal living, "both intimate and public, with a mixture of ease and fear in the presence of foreigners and neighbors." Tenants in communal apartments are "like family in some respects and like strangers in others." Neighbors were forced to interact with each other, and they knew nearly everything about each other, their schedules and daily routines, profession, habits, relationships and opinions, prohibiting any sense of privacy in the communal apartment. The communal kitchen was an epicenter of the communal life in the apartment: gossips, lies, defamation, news, dramas, and nasty jokes. Spying was especially prevalent in the communal apartment like nowhere else, because of the extremely close quarters in which people lived and where everyone heard of each other. It was not unusual for a neighbor to look or listen into another resident's room or the common room and to gossip about others. Furthermore, the communal apartment was "a breeding ground of police informants", people were encouraged to denounce their neighbors, and often did so to ensure safety for themselves or to gain their neighbor's room for themselves after they had them evicted or imprisoned. One way that families were able to improve their living conditions was to "exchange" their living quarters. If a family was separated by divorce they could trade spaces, for example one could swap out one large space for two smaller units to accommodate a family. As result of all these unsolvable problems, many of the former residents of communal apartments look either fondly or negatively back on their experience in communal living.