Кіріспе
Каир қаласындағы, Мысыр Сұлтан әл-Насыр Мұхаммед ибн Калаун мешіті – Мысырдың Каир қаласындағы Цитадельде орналасқан, 14 ғасырдың басында салынған мешіт. Оны 1318 жылы мамлюк сұлтаны Аль Наср Мұхаммед Цитадельдің сұлтандық мешіті ретінде салған, онда Каир сұлтандары жұма намазын оқыған. Мешіт Мұхаммед Әли мешітіне кіретін аулаға қарап, көшенің ар жағында орналасқан. Сұлтан сондай-ақ қала орталығында әкесі Калаун мешітінің жанына діни кешен салдырған.
The Sultan al Nasir Muhammad ibn Qalawun Mosque is an early 14th century mosque at the Citadel in Cairo, Egypt. It was built by the Mamluk sultan Al Nasr Muhammad in 1318 as the royal mosque of the Citadel, where the sultans of Cairo performed their Friday prayers. The mosque is located across the street from the courtyard access to the Mosque of Muhammad Ali. The Sultan also built a religious complex in the center of the city, next to the one by his father Qalawun.
Сұлтан әл-Насир Мұхаммед ибн Қалауун
Сұлтан әл-Насыр Мұхаммед – сұлтан Қалаунның (1290 жылы қайтыс болған) ұлдарының бірі. Ол бойшақ, бір аяғы сал және бір көзіне катаракта шалған деседі. Дегенмен, ол ақылдылығы мен сергектігінің арқасында халықтың қолдауын жеңіп алды. Сондай-ақ, ол басқа елдермен де жақсы қарым-қатынас орнатты. Тарихи жазбашы Ибн Батута оның "ұялы мінезді және ұлы артықшылыққа ие" болғанын айтады. Насыр таңғаларлықтай танымал болғанымен, өмірінің көп бөлігінде қаласын толық бақылауда ұстай алмады. Бұл себебі, ол тоғыз жасында сұлтан болған. Қала билікке талап етушілерге толы болғандықтан, оның тәрбиешісі Китбуқа оны өсіп-жетіліп, елді басқару жауапкершілігіне дайын болғанда қайта оралу үшін жіберді. Китбуқа көп ұзамай өлтіріліп, орнына қысқа мерзімге басқа билеушілер келді. Соңында, сұлтанға адал кеңесші Лагин билікті өз қолына алып, жас сұлтанға ештеңеден қорқуға болмайтынын және Қаирге қайта орала алатынын жеткізді. Насыр билік еткен кезеңінде бір рет тағы да тақтан түсірілді. Тек екінші рет қайта орнатылғаннан кейін ғана Насыр ірі құрылыс жобаларын іске асыра бастады. Сол кезде Қаир билеушілері қаланы қолдау үшін ірі құрылыс жобаларын демеушілік етіп, оларға бедел мен жұмыс орындарын әкелді. Әл-Насыр Мамлюк империясы билік еткен Цитадель аймағын дамытуымен танымал болды. Цитадель күнделікті халық базарларынан шалқап жатқан. Әл-Насыр өзінің ізашарының кітапханасын және қабылдау залдарын жойып, олардың орнына өзінің жеке пайдалануы үшін әсем сарай, су құбыры және мешіт салуға қаржы жұмсады.
Мешіттің алғашқы күндерінен
1318 жылы мешіт құрылысы аяқталғаннан кейін, Сұлтан әл-Насыр оны күнделікті намаз оқу үшін пайдаланды. Күрделі темір торымен қоршалған шағын бөлме, әріқарай айналысқан Сұлтан үшін жеке ой-толғаныс орны болды. Азан шақыруы солтүстікке таратылды, онда сарай әскерлері ести алатын болды. Тарихтағы бірегей жағдай ретінде, осы мешітті салуға жұмсалған қаражат нақты құнынан асып кетті. Аталған қаражат мешіттің күтімі үшін қосымша жер мен дүкендер сатып алуға бағытталды, осылайша мешіт қаладағы ең бай мекемелердің біріне айналды. Қаржылық тұрақтылығы және Сұлтанның беделінің арқасында Цитадель мешіті жұмыс істеуге өте қолайлы орынға айналды. Лауазымға кімді тағайындау керектігін анықтау үшін Сұлтан қаланың барлық муэдзиндерін, уағыздаушыларын және қариларын шақырып, олардан уағыз беруді талап етті. Осылайша, патша өз мешітінде қызмет ететін ең білікті және ең дарынды дін қызметкерлерін таңдап алды.
Британдықтар жаулап алған мешіт
Британдықтар Каирге келген кезде, Цитадельдегі мешіт қадір-қасиетті күндерін артта қалдырған еді, бұл мешіт сұлтанның медитация жасауға арнаған сүйікті орны болған. Османдықтар Каирді жаулағанда, мешітті қарақылдап, көптеген мәрмәр қаптамаларын алып кетті. Кіреберістер арасындағы алып бағаналардың аралықтары түрме жасушалары мен қоймалардың қабырғаларын салу үшін сыланған.
Қазіргі мешіт
Цитадель мешіті 1300 жылдардағы түріне ұқсас, дегенмен көптеген жөндеу жұмыстары жасалған. Ол көпшілікке ашық, бірақ туристер сирек барады. Жабынмен қапталған қабырғалары күшейтілген. Сондай-ақ, төбесінің ашық көк түсін қайта жаңартуға әрекеттер жасалған.
Құрылымы
Гипостильді мешіт 63 x 57 м көлемінде тіктөртбұрышты, ішкі ауланың төңірегінде орналасқан. Кибла жағында киелі орын, ал қалған үш жағын галереялармен қоршаған. Басты кіреберіс батыс қабырғасынан сәл ішке қарай шығыңқы. Солтүстік-шығыс және оңтүстік жағынан тағы екі кіреберіс бар. Каирдегі көптеген мешіттерден өзгеше, оның сыртқы қабырғалары әшекейленбеген, тек дөңгелектелген жоғарғы бөлігі бар тіктөртбұрыштардан құралған кренелляциямен безендірілген. Бұл оның әскери мақсатына байланысты болуы мүмкін, сондықтан да сыртқы келбеті қарапайым. Ішкі ауланың қабырғаларындағы кренелляция сатылы түрде жасалған. Екі минарет те толығымен тастан тұрғызылған, біреуі солтүстік-шығыс бұрышында, екіншісі солтүстік-батыс порталында, басты кіреберістің үстінде орналасқан; алғашқысы екеуінен де биік. Екінші минареттің жоғарғы бөлігінде сарымсақ пішіндес күмбез бар, бұл Каирде бірегей. Жоғарғы құрылысы жасыл, ақ және көк түсті жылтыр мозаикалармен (фаянс) жабылған. Бұл стильді, әлдебір шебер Тәбрізден әкелген болуы мүмкін, ол әл-Насыр Мұхаммед билігі тұсында Каирге келгені мәлім. Басқа барлық мамлюк мешіттерінен айырмашылығы, екі минареттің де негізі мешіттің шатырының деңгейінен төмен орналасқан. Бұл 1335 жылы қабырғалар биіктелген кезде минареттердің әлдеқашан тұрғанын көрсетеді. Қабырғалардың биіктелгеніне байланысты ғимаратқа ерекше мінез беретін қасқа жалған терезелер қатары пайда болды. 1335 жылғы жөндеу кезінде мешіт биіктелді, шатыры қайта салынды және мақсураның (намаз оқитын орынның) үстіне жасыл плиткалармен қапталған, сылатылған ағаштан жасалған күмбез қосылды. Ғасырлар бойы Қалаун мешіті Каирдегі ең сәнді мешіт саналды, бірақ он алтыншы ғасырда намаз оқитын орынның үстіндегі күмбез құлап, биік мәрмәр қаптамасы Османлы шапқыншысы Сұлтан Селім I Константинопольге алып кетті. Қазіргі күмбез – ежелгі египеттік ғибадатханалардан алынған гранит бағаналармен тірелген заманауи құрылыс. Әл-Насыр мешіті сондай-ақ Цитадель мешіті деп те аталады. Ол Каирдің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Қаланың орталық бөлігіндегі мешіттерге қарағанда көлеңкеде қалғанымен, Цитадель мешіті (әл-Насыр мешіті деп те аталады) өзінің тарихи маңызымен ерекше. Оны 1318 жылы (Ислам күнтізбесі бойынша 718 жыл) Сұлтан Насыр Мұхаммед ибн Калаун салған. Мешітті оның қолдаушысы және оның әскері жиі пайдаланған. Османдықтар қаланы басып алған кезде оны тонады, ол уақыт өте келе құлдырап қалды. Оны қалпына келтіру 18 ғасырдың соңында британдықтар Каирді басып алғаннан кейін басталды.
Минареттер
Бұл мешіттің ең керемет және ерекше ерекшелігі – екі минареті. Біріншісі мешіттің солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан, онда ол жауынгерлерді намазға шақыруға арналған. Екіншісі де негізгі кіреберіс жанында. Бұл минареттерді ерекшелейтін нәрсе – олардың мүсінделген әшекеймен әсем безендірілген дөңгелек бөлімдері. Сол дәуірдегі басқа минареттер мұндай кең көлемде безендірілмеген. Кейбір ғалымдардың пікірінше, сол кезде әл-Насыр сұлтан моңғолдармен жақын қарым-қатынаста болған және мешітінің минареттерін салу үшін Тәбризден шебер ұстаны шақырған болуы мүмкін.