Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1819 жылы британдық отарлаудың бастауы
1819 British colonial establishment
Сэр Стэмфорд Раффлзтің 1819 жылы Сингапурда британдық сауда бекетін құруы 1824 жылы Сингапурдың британдық колония ретінде негірленуіне алып келді. Бұл оқиға, әдетте, отаршылдық Сингапурдың құрылуының бастауы ретінде қарастырылады, бұл Шривиджая және Маджапахит дәуірлерінде ежелгі порты болған және кейіннен Малакка сұлтандығы мен Джохор сұлтандығының құрамына кірген оның бұрынғы мәртебесінен үзіліс болды.
The establishment of a British trading post in Singapore in 1819 by Sir Stamford Raffles led to its founding as a British colony in 1824. This event has generally been understood to mark the founding of colonial Singapore, a break from its status as a port in ancient times during the Srivijaya and Majapahit eras, and later, as part of the Sultanate of Malacca and the Johor Sultanate.
Колонияға дейінгі Сингапур
14 ғасырда Сингапур аралында Темасек деп аталатын маңызды порт және қоныс болған, кейіннен ол Сингапур деп аталды. Вьетнамдық жазбалар 13 ғасырда Темасек пен Вьетнам арасында дипломатиялық қарым-қатынас болу мүмкіндігін көрсетеді, ал қытай құжаттары 14 ғасырда ондағы қоныстарды сипаттайды. Бұл мемлекет 14 ғасырда әртүрлі уақытта Маджапахит империясы мен Сиамның вассалы болған. 14 ғасырдың соңында оның билеушісі Парамесвара Маджапахит немесе Сиам шабуылына ұшырап, Малаккаға көшіп, онда Малакка сұлтандығын құрды. Археологиялық дәлелдерге сәйкес, қазіргі Форт-Кэннинг орналасқан жердегі негізгі қоныс сол кезде тасталып кеткен, бірақ Сингапурда шағын сауда орталығы біраз уақытқа дейін жалғасты. 16-19 ғасырлар аралығында Малай архипелагы біртіндеп еуропалық отаршылдық державалардың бақылауына көшті, бұл 1511 жылы португалдықтардың Малакка сұлтандығын жаулап алуымен басталды. 1613 жылы португалдықтар Сингапур өзенінің сағасындағы сауда орталығын өртеп жіберді, содан кейін Сингапур екі жүз жылға жуық аймақ тарихында маңызсыз болып қалды. 17 ғасырда португалдықтардың алғашқы үстемдігіне голландтар қарсылық көрсетіп, аймақтың көптеген портына иелік етті. Голландтар архипелаг ішіндегі саудаға, әсіресе дәмдеуіштерге монополия құрды, ол сол кездегі аймақтың ең маңызды өнімі еді. Басқа отаршылдық державалар, соның ішінде британдықтар, сол кезеңде салыстырмалы түрде аз өкілдік етті. Сингапур атауы санскрит тілінде "Арыстан қаласы" деген мағына беретін "Синга Пура" сөзінен шыққан. Sejarah Melayu (Малай жылнамалары) бойынша, Санг Нила Утама есімді суматралық ханзада Темасекке (Сингапурдың ескі аты) қонды және малай тілінде "Синга" деп аталатын арыстанды көрді. Осылайша ол аралға жаңа ат берді – "Сингапур".
A significant port and settlement, known as Temasek, later renamed Singapura, existed on the island of Singapore in the 14th century. Vietnamese records indicate possible diplomatic relationship between Temasek and Vietnam in the 13th century, and Chinese documents describe settlements there in the 14th century. It was likely a vassal state of both the Majapahit Empire and the Siamese at different times in the 14th century. Around the end of the 14th century, its ruler Parameswara was attacked by either the Majapahit or the Siamese, forcing him to move on to Melaka where he founded the Sultanate of Malacca, Archaeological evidence suggests that the main settlement on present day Fort Canning was abandoned around this time, although a small scale trading settlement continued in Singapore for some time afterwards. Between the 16th and 19th centuries, the Malay archipelago was gradually taken over by the European colonial powers, beginning with the Portuguese conquest of the Malacca Sultanate in 1511. In 1613, the Portuguese burnt down a trading settlement at the mouth of the Singapore River, after which Singapore lapsed into insignificance in the history of the region for two hundred years. The early dominance of the Portuguese was challenged during the 17th century by the Dutch, who came to control most of the region's ports. The Dutch established a monopoly over trade within the archipelago, particularly in spices, then the region's most important product. Other colonial powers, including the British, were limited to a relatively minor presence in that period. Singapore's name comes from 'Singa Pura' which means Lion City in Sanskrit. According to the Sejarah Melayu (Malay Annals), a Sumatran prince called Sang Nila Utama landed on Temasek (Singapore's old name) and saw a Lion which is called 'Singa' in Malay. Thus he gave the island a new name, 'Singapura'.
Раффлелердің түсірілуі мен келуі
1818 жылы сэр Томас Стэмфорд Раффлз Бенкулендегі британдық колонияның вице-губернаторы болып тағайындалды. Раффлс британдықтардың аймақтағы голландиялықтардың үстемдігіне қарсы тұрудың жолын табуы қажет деп ойлады. Қытай мен Британдық Үндістан арасындағы сауда жолы Малакка бұғазы арқылы өтіп, Қытаймен сауданың өсуімен оның маңызы арта түсті. Бірақ, голландиялықтар аймақтағы сауданы қатаң бақылап, өз компанияларының кемелеріне саудаға монополия құқығын орнатып, сауданы Батавия порты арқылы жүргізуді жоспарлады. Голландия порттарында британдық сауда кемелеріне ауыр салық салынып, аймақтағы британдық сауданы тежеді. 1818 жылы Раффлс Үндістанның сол кездегі генерал-губернаторы Лорд Гастингсті және Британдық Шығыс Үндістан компаниясындағы жоғары лауазымды тұлғасын аймақта жаңа британдық база құруға экспедицияны қаржыландыруға көндірді, бірақ бұл голландиялықтарды ашуға тиіс емес еді. Раффлс Малакка бұғазына жақын, Малайя түбегінің оңтүстік ұшында орналасқан Сингапур аралын таңдады, себебі ол табиғи портымен, тұщы су көздерімен және кемелерді жөндеуге қажетті ағаштарымен өте қолайлы болды. Ең маңыздысы, ол голландиялықтардың иелігінде болмады. Ол Сингапур өзенінің сағасында Жохор сұлтанының атынан Теменггонг Абдул Рахман басқаратын малай халқының қонысын тапты. Теменггонг 1811 жылы малайлар тобымен бірге Джохордан Сингапурға көшіп келген еді. Раффлз келген кезде Теменггонгтың басқаруында шамамен 150 адам болды, олардың көпшілігі малайлар, ал 30-ға жуықтары – қытайлар еді. Арал номиналды түрде Жохордың билігінде болғанымен, сол кездегі саяси жағдай Жохор сұлтаны үшін тұрақсыз болды. Жохордың қазіргі сұлтаны Тенгку Абдул Рахман голландиялықтар мен бугистердің бақылауында болды және Сингапурда британдық база құруға ешқашан келіспес еді. Алайда, Абдул Рахман сұлтан болған себебі, оның үлкен ағасы Тенгку Хусейн, сондай-ақ Тенгку Лонг деп танылған, әкесі қайтыс болғанда Пахангта үйленуге кетіпті. Ол кезде Хусейн Риау аралдарында жер аударылып өмір сүрген.
In 1818, Sir Thomas Stamford Raffles was appointed Lieutenant Governor of the British colony at Bencoolen. Raffles believed that the British should find a way to challenge the dominance of the Dutch in the area. The trade route between China and British India passed through the Malacca Strait, and with the growing trade with China, that route would become increasingly important. However, the Dutch had tight control over the trade in the region and intended to enforce the exclusive rights of its company ships to trade, and that trade should be conducted at its entrepot Batavia. British trading ships were heavily taxed at Dutch ports, stifling British trade in the region. In 1818, Raffles managed to convince Lord Hastings, the then governor general of India and his superior in the British East India Company, to fund an expedition to establish a new British base in the region, but with the proviso that it should not antagonise the Dutch. Raffles settled on the island of Singapore because of its position at the southern tip of the Malay peninsula, near the Straits of Malacca, and its excellent natural harbor, fresh water supplies, and timber for repairing ships. Most importantly, it was unoccupied by the Dutch. He found a Malay settlement at the mouth of the Singapore River, headed by Temenggong Abdul Rahman for the Sultan of Johor. The Temenggong had originally moved to Singapore from Johor in 1811 with a group of Malays, and when Raffles arrived, there were an estimated 150 people governed by the Temenggong, most of them Malays, with around 30 Chinese. Although the island was nominally ruled by Johor, the political situation was precarious for the Sultan of Johor at the time. The incumbent Sultan of Johor, Tengku Abdul Rahman, was controlled by the Dutch and the Bugis, and would never agree to a British base in Singapore. However, Abdul Rahman was Sultan only because his older brother, Tengku Hussein, also known as Tengku Long, had been away in Pahang getting married when their father died. Hussein was then living in exile in the Riau Islands.
Сингапур шарты: қазіргі Сингапурдың құрылуы
Теменггонгтардың көмегімен Раффлз Тенгку Хусейнді Сингапурға контрабандалық жолмен жеткізді. Ол Хусейнді Жохордың заңды сұлтаны деп мойындауға және оған жыл сайын төлем жасауға уәде берді; ал Хусейн Британдық Шығыс Үндістан компаниясына Сингапурда сауда пост ашу құқығын беруге келісті. Бұл келісім 1819 жылғы 6 ақпанда қол қойылған Сингапур шартымен расталды. Бұл қазіргі Сингапурдың ресми түрде құрылған күні және британдық отар ретінде басталуы деп есептеледі.
With the Temenggong's help, Raffles smuggled Tengku Hussein to Singapore. He offered to recognize Hussein as the rightful Sultan of Johor, and provide him with a yearly payment; in return, Hussein would grant the British East India Company the right to establish a trading post on Singapore. This agreement was ratified with the Treaty of Singapore signed on 6 February 1819. This is recognised as the official founding of modern Singapore and also the beginning as a British settlement.
Ертедегі өсімі (18191826)
Раффлс келісімге қол қойылғаннан кейін бір күн өткен соң британдық Бенкуленге (Суматра) оралды, майор Уильям Фаркухарды жаңа елді мекеннің резиденті және коменданты етіп тағайындады. 1821 жылға қарай арал халқы шамамен бес мың адамға жетті, ал сауда көлемі 8 миллион долларды құрады. 1825 жылға қарай халық саны он мыңнан асып, сауда көлемі 22 миллион долларға жетті. (Салыстыру үшін, Пенангтың көптен бері қалыптасқан портының сауда көлемі сол жылы 8,5 миллион долларды құрады.) Бұл келісім аралды толыққанды британдық заңнамаға бағындырды, бірақ малайлық әдет-ғұрыптар, дәстүрлер және діни тәжірибелер ескерілетін болды, «егер олар ақылға, әділдікке немесе адамгершілікке қайшы келмесе». Екінші резидент Джон Кроуфурд малай басшыларымен келісіп, 1824 жылдың 2 тамызында Сингапур келісімін алмастыратын Достық және одақтастық туралы келісімге қол қойылды. Сингапур, соның ішінде жақын орналасқан аралдар, ресми түрде Шығыс Үндістан компаниясына толығымен берілді, ал басшылардың қарыздары жабылып, өмір бойына жәрдемақы алуға құқықтары болды, сонымен қатар әрқайсысына қосымша 20 000 испан доллары берілді. Тиімді әрі шарапшыл әкімші Джон Кроуфурдты жаңа губернатор етіп тағайындағаннан кейін Раффлс 1823 жылдың қазанында Ұлыбританияға аттанды. Ол ешқашан Сингапурға қайта оралмады. Оның көптеген жеке заттары «Фейм» кемесі өртеніп, батып кеткеннен кейін жоғалып кетті, және ол 1826 жылы, 44 жасында қайтыс болды.
Raffles returned to British Bencoolen (Sumatra) the day after the signing of the treaty, leaving Major William Farquhar as the Resident and Commandant of the new settlement, By 1821, the island's population had increased to around five thousand, and the trade volume was $8 million. By 1825, the population had passed the ten thousand mark, with a trade volume of $22 million. (By comparison, the trade volume for the long established port of Penang was $8.5 million during the same year.) This agreement brought the island squarely under British law, with the proviso that it would take into account Malay customs, traditions and religious practices, "where they shall not be contrary to reason, justice or humanity." A further treaty, the Treaty of Friendship and Alliance, was arranged by the second Resident John Crawfurd with the Malay chiefs and signed on 2 August 1824 to replace the Singapore Treaty. Singapore, including its nearby islands, was officially fully ceded to the East India Company, and in return, the chiefs would have their debts cancelled and receive an allowance for life, with each given an additional lump sum of 20,000 Spanish dollars. After installing John Crawfurd, an efficient and frugal administrator, as the new governor, Raffles departed for Britain in October 1823. He would never return to Singapore. Most of his personal possessions were lost after his ship, the Fame, caught fire and sank, and he died only a few years later, in 1826, at the age of 44.
Сағалардағы елді мекендер
Сингапурдың британдық иелік мәртебесі 1824 жылғы ағылшын-голландиялық шарттысымен бекітілді, ол Малай архипелагін екі отаршылдық держава арасында бөліп берді. Малакка бұғазының солтүстігіндегі аймақ, Пенанг, Малакка және Сингапурды қамти отырып, британдық ықпал аймағы деп белгіленді, ал бұғаздың оңтүстігіндегі аймақ голландтарға берілді. Бұл бөлініс аймақ үшін ауқымды салдарға әкелді: қазіргі Малайзия мен Сингапур шартта белгіленген британдық аймаққа сәйкес келеді, ал қазіргі Индонезия – голландтық аймаққа. 1826 жылы Сингапур Пенанг пен Малаккамен бірге Британдық Шығыс Үндістан компаниясының басқаруындағы «Түзілімдер» (Straits Settlements) деп аталатын бір әкімшілік бірлікке біріктірілді.
The status of Singapore as a British possession was cemented by the Anglo Dutch Treaty of 1824, which divided the Malay archipelago between the two colonial powers. The area north of the Straits of Malacca, including Penang, Malacca, and Singapore, was designated as the British sphere of influence, while the area south of the Straits was assigned to the Dutch. This division had far reaching consequences for the region: modern day Malaysia and Singapore correspond to the British area established in the treaty, and modern day Indonesia to the Dutch. In 1826, Singapore was grouped together with Penang and Malacca into a single administrative unit, the Straits Settlements, under the British East India Company.