Сауд Арабиясының жеті әйгілі ұлы

Кіріспе

Сауд Арабиясының жеті патша бауырларының одағы – Судайри жетілігі (السديريون السبعة, As Sudayriyyūn as Sabʿah), сондай-ақ Судайри немесе Судайри деп те жазылады, – Сауд Арабиясының патшалық отбасындағы жеті толыққанды бауырлардың күшті одағын белгілейтін жиі қолданылатын атау. Олар кейде Судайри кланы (عائلة السديري ʿĀʾilat as Sudayrī) немесе Судайри фракциясы деп те аталады. Олар елдің негізін қалаушы патша Абдулазиздің қырық бес ұлының арасында. Патша Хусса бинт Ахмет әл-Судайриден басқа әйелдерінен гөрі көбірек ұл табалды. Судайри жетілігінің ең үлкені (Фахд) 1982 жылдан 2005 жылға дейін Сауд Арабиясының патшасы болды, екінші және төртінші үлкендері (Сұлтан мен Найеф) Сауд Арабиясының Мұрагер ханзадасы қызметін атқарды, бірақ король Абдулладан бұрын қайтыс болды, ал алтыншысы (Салман) 2015 жылы Абдулладан кейін патша болды. Судайри жетілігінің бірі, ханзада Түрки 1978 жылы ағаларынан бөлініп кеткен. 2017 жылы ханзада Абдул Рахманның қазасынан кейін, жетіліктің ең кіші екеуі (Салман мен Ахмед) ғана тірі қалды, ал ең кіші інісі ханзада Ахмед Салман патшаның бұйрығымен үй қамауында ұсталып тұр.

Шығу тегі және құрамы

ХХ ғасырдың басында король Абдулазиз Недждте өзінің билігін жылдам кеңейтіп, 1932 жылы Сауд Арабиясы Корольдігін құрды және оның тұңғыш патшасы атанды. Осы кеңею процесінің бір бөлігі ретінде ол жаңа мемлекетінің барлық аймақтарындағы билігін нығайту үшін күшті нежділік және басқа араб әулеттерінен әйелдерге үйленді. Оның 22 әйелге үйленгені айтылады. Олардың бірі – Хусса бинт Ахмет Әл-Судайри, король Абдулазиздің анасы Сара бинт Ахмет Әл-Судайриге туыс, әйгілі Әл-Судайри руының мүшесі болды. Корольдің барлық әйелдерінен туған балаларының саны белгісіз. Бір дерек көзінде оның 37 ұлы болғаны көрсетілген. Осының нәтижесінде олар біртұтас ықпал мен билікке ие болды. Король Абдулазиз бен Хасса бинт Ахмет екі рет үйленді; олардың алғашқы некесі 1913 жылы басталып, одан Фахд бин Абдулла бин Мохаммед Әл-Саудтың әкесі, принц Абдулла дүниеге келді. Хасса мен король Абдулазиз 1920 жылы қайтадан үйленді.

Билікке көтерілу

Судайри жетісінің ықпалы, оны Халдуни терминологиясына сәйкес асабия (топтық рух) деп атауға болады, оның басшысы, ханзада Фахд 1975 жылы мұрагер ханзада болып тағайындалғаннан кейін және 1982 жылы патша болғаннан бастап үнемі өсіп отырды. Олар патша Абдулазиздің бес ұлының бірі болды. Дегенмен, олардың ықпалы мен билігі тек санына ғана емес, басқа да факторларға байланысты артты. Патша Абдулазиздің көптеген басқа ұлдары көбінесе бизнеспен айналысқаннан өзгеше, Судайри жетісі саясатқа көбірек қызығушылық танытты. Патша Саудтың министрлер кабинетінің бес мүшесіне, египеттік заңгерлердің көмегімен "Еркін ханзадалар" қозғалысының мүшелері дайындаған конституция жарияланғаннан кейін отставкаға кетуді талап етті. Ханзада Халидті құлатып, ханзада Абдулланың орнына ханзада Сұлтанды мұрагер ханзада етіп тағайындауға жасалған сәтсіз әрекеттен кейін, ханзада Халид ханзада Фахд пен ханзада Абдулладан мұрагерлік жоспарын өзгеріссіз толық орындауды сұрады. Судайрилер өздерінің ағайындарын және ұлдарын министрліктеріне және басқа да маңызды лауазымдарға тағайындау арқылы осы биліктеріне бекінді. Ханзада Сұлтан өзінің кіші ағалары – Әбділ Рахманды және өз ұлының бірі – Халидті өзінің орынбасарлары етіп тағайындады. Ханзада Сұлтанның тағы бір ұлы, Бандар, екі он жыл бойы Вашингтондағы Сауд Арабиясының елшісі, содан кейін Сауд Арабиясының Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы болды. Ханзада Найеф те өзінің ұлының бірі – Мұхаммедті ішкі істер министрлігінде өзінің орынбасары етіп тағайындады. Ханзада Фахд қайтыс болғаннан кейін ханзада Сұлтан топтың басшысы болды. 2011 жылдың 28 қазанында ханзада Найеф ханзада Сұлтанның өлімінен кейін мұрагер ханзада болды, ал оның басқа толық ағасы, Риядтың ұзақ жылдар бойы әкімі болған ханзада Салман қорғаныс министрі болып тағайындалды. Алайда, Судайри ағаларының ең үлкен тірі қалған мүшесі, ханзада Абдул Рахман, қорғаныс министрінің орынбасары ретінде ханзада Сұлтанның ұлы, ханзада Халидке ауыстырылды. Ханзада Абдул Рахман ханзада Салманның орнына өзін тағайындау керек деп мәлімдеді. Ал Судайри ағайындарының ең кішісі, Ахмед, 1975 жылдан бері ханзада Найефтің ішкі істер министрлігіндегі орынбасары болды. Соңында, 2011 жылдың басында Каирде ұзақ уақыт бойы, кемінде жартылай ерікті түрде шетте тұрғаннан кейін Эр-Риядқа оралған тағы бір Судайри ханзадасы, Түркі, жоғары лауазымға ұмтылып отыр деген ақпарат тарады. Ханзада Түркі ханзада Найефтің мұрагер ханзада болып тағайындалуын толық қолдады, бұл шешімнің толыққанды дұрыс екенін және ханзада Найефтің елге қызмет етуде білімі мен тәжірибесі мол екенін көрсетті. Алайда, Судайри ағайындары басқа ханзадаларға қарсы бір-бірін қолдаса да, әрқайсысы өз ұлдарымен бірге жаңа күштік топ құруға тырысады. 2012 жылдың 16 маусымында мұрагер ханзада Найеф Женевада қайтыс болды. Оның орнына оның кіші ағалары келді. 2012 жылдың 18 маусымында ханзада Салман мұрагер ханзада және премьер-министрдің орынбасары, ал ханзада Ахмет ішкі істер министрі болып тағайындалды. Ханзада Салман мен ханзада Ахмет топтың саяси белсенді мүшелеріне айналды. Алайда, 2012 жылдың 5 қарашасында ханзада Ахмет қызметінен кетіп, оның орнына ханзада Найефтің ұлы Мұхаммед бин Найеф келді.

The influence of the Sudairi Seven, which can be termed as asabiyya (group spirit) following the Khaldûnian terminology, grew constantly after the accession of its leader, Prince Fahd, to crown prince in 1975 and then king in 1982. They represented one out of five of King Abdulaziz’s sons. However, they gained influence and power not solely because of their number. Unlike many of King Abdulaziz's other sons who dealt much more with business activities, the Sudairi Seven tended to be interested in politics. They threatened five members of King Saud's cabinet to submit their resignations following the announcement of the constitution by the king which had been drafted by the members of the Free Princes movement with the help of Egyptian lawyers. Following their unsuccessful attempt to overthrow King Khalid and to install Prince Sultan as crown prince instead of Prince Abdullah King Khalid asked Crown Prince Fahd and Prince Abdullah to fully obey the existing succession plan without any change. The Sudairis consolidated their hold over these fiefs by appointing their brothers and sons to their own ministries and other key positions. Prince Sultan appointed one of his younger Sudairi brothers – Prince Abdul Rahman – and one of his own sons – Prince Khalid – as his deputies. Another of Prince Sultan’s sons, Prince Bandar, served for two decades as Saudi ambassador in Washington and then head of the Saudi National Security Council. Prince Nayef also appointed one of his sons – Muhammad – as his deputy at the ministry of the interior. Prince Sultan became the leader of the group after King Fahd's demise. On 28 October 2011, Prince Nayef became the Crown Prince after the death of Prince Sultan, and his other full brother Prince Salman, who had been long term Riyadh governor, was appointed the minister of defence. However, the eldest surviving member of the Sudairi brothers, Prince Abdul Rahman, was replaced by Prince Sultan's son Prince Khalid as deputy minister of defence. Prince Abdul Rahman was reported to argue that he should have been promoted instead of Prince Salman. On the other hand, the youngest of the Sudairi brothers, Ahmed, who was Prince Nayef's deputy at the ministry of interior since 1975, was reported to complain about that Prince Nayef was actively promoting the interest of his own son, Prince Mohammed. Lastly, another Sudairi Prince Turki, who returned to Riyadh in early 2011 after a long and at least partly voluntary exile in Cairo, was said to agitate for a more senior position. On the other hand, Prince Turki fully supported the appointment of Prince Nayef as Crown Prince, indicating that the decision was completely right and that Prince Nayef had wisdom, sound management and long history in serving the country. However, although Sudairi brothers support each other against other princes, each attempts to form, with his sons, another power group. On 16 June 2012, Crown Prince Nayef died in Geneva. His posts were filled by his younger full brothers. Prince Salman was named as the Crown Prince and deputy prime minister, and Prince Ahmed as the minister of interior on 18 June 2012. Prince Salman and Prince Ahmed became the only politically active members of the group. However, on 5 November 2012, Prince Ahmed resigned from his post and was succeeded by Mohammed bin Nayef, son of Prince Nayef.

Салман патшаның билігі (2015 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Салман патша бірден клан атынан билікті консолидациялауға кірісті. Оның ұлы Мұхаммед бин Салман қорғаныс министрі және сарайдың бас хатшысы болып тағайындалды, бұл үкіметтегі ең ықпалды екі лауазымды біріктірді, ал Мұхаммед бин Найф жүздеген аға ханзадаларды басып өтіп, үшінші буынның мұрагерлік тізбегіне ресми түрде енген алғашқы өкілі болды. 2015 жылдың 28 сәуірінде Мұхаммед бин Найф мұрагер ханзада атанды, ол Судаири жетілігінің кіші жартылай бауыры – ханзада Муқрин бин Абдулазизді алмастырды. Мұхаммед бин Салман Әл Сауд әкесі тарапынан мұрагер ханзаданың орынбасары болып тағайындалды, осылайша тақтың болашағы Судаири жетілігі кланының берік бақылауына көшті. 2017 жылдың 21 маусымында Мұхаммед бин Салман мұрагер ханзада болды, ал Мұхаммед бин Найф лауазымынан алынып, барлық атақтарынан айырылды. Ішкі істер министрі орнына ханзада Найеф бин Абдулазиздің немересі – Абдулазиз бин Сауд тағайындалды. Осылайша, Наиф және Салман әулеттері, басқа Судаири бауырларының әулеттерінен өзгеше, күшті ықпалын сақтап тұр.