Кіріспе

Мүлікті сату заңдарында (жылжымайтын мүлік және жеке мүлік, яғни жылжымалы заттар) жасырын кемшілік – бұл сатып алу алдындағы жан-жақты тексеру кезінде анықталмаған мүліктің ақауы. Құрылыс шарты бойынша жасырын кемшілік – құрылыс толыққаннан кейін анықталатын мүлік немесе оның негізгі учаскесіндегі ақау.

Мүлікті сату

Мүлікті сатудың жалпы заңы caveat emptor (сатып алушы сақ болсын) принципiне негiзделедi және сатып алушылар иеленуге дейiн сатып алғандарын тексеруге мiндеттi. Алайда, заң бойынша, кейбiр кемшiлiктердi анықтау үшiн тексеру жеткiлiксiз болуы мүмкүндiр, оларды тек құрылымдық сынақтар немесе сатушының қалыпты жағдайда рұқсаттамайтын басқа да әдiстер арқылы ғана анықтауға болады. Мысалы, ағаш қабырғалар мен iшкi кiрпiш қабырғаларын толық бағалау құрылымдық сынақтарсыз мүмкiн емес, ал сатушының сатып алушыға мүлiктiң бөлiгiн бұзуға рұқсат беруi ақылға сыймас. Сондықтан, заң сатып алушыларды сатып алу алдында бағалай алмайтын кемшiлiктерге қарсы сату шартында қорғануға шақырады. Осы себептi, "жасырын кемшiлiк" термині сату шартындағы кепiлдiк тармақтарында жиi қолданылады, егер сатудан кейiн кемшiлiктер анықталса, сатып алушы сатушыдан залап ақысын өндiре алады. Мысалы, сатушы мұндай зақымды жөндеуге ақы төлеуге мiндеттi болуы мүмкiн. Азаматтық құқық бойынша, егер шартта келісім болмаса, сатып алушы жасырын кемшiлiктер анықталған жағдайда сатушыға қарсы автоматты түрде талап қоюға құқығы жоқ. Кейбiр юрисдикциялардағы (Квебек, Канада) азаматтық заңдар мүлiк "кепiлдiксiз" сатылмаса, мұндай автоматты құқықты қарастырады. Алайда, егер жасырын кемшiлiк анықталса, сатушының осы кемшiлiктi бiлгенi туралы жалған мәлiметтер берген жағдайында сатушыға қатысты болжам жасалады. Сатушы сатып алушыға кемшiлiктi бiлгенiн дәлелдеуiнiң орнына, оны бiлмегенiн дәлелдеуге мiндеттi. Алайда, егер сатушы кемшiлiктi бiлмейтiнiн (және мүмкiндiгiн қасақана жасырмағанын) көрсете алса, сатып алушының талабы қабылданбайды. Бiрақ, егер кемшiлiктi сатып алушы мұқият тексеру арқылы анықтауға болып (ашық кемшiлiк), сатушы қалыпты тексеруден кемшiлiктi жасыру үшiн белсендi шаралар қабылдамаса, сатып алушы сатушыға қарсы талап қоюда сәтті бола алмайды. Барлық жағдайларда, егер сатушы мүлiктiң жай-күйi туралы жалған мәлiмет берсе, мысалы, тексеруге кедерес келтіретін шаралар қолданса немесе тура сұрақтарға жауап бергенде проблемалар туралы өтірік айтса, сатып алушы кемшiлiктi өз бетiмен бiлгенiн және транзакцияны осыған қарамастан аяқтағанын көрсетпесе, сатып алушы көбiнесе сәтті болады.

Құрылыс

Құрылыс шартында жасырын ақау – қабылдау кезінде болған, бірақ тиісті тексеру кезінде анықталмайтын ақау ретінде анықталады. 1864 жылғы АҚШ-тағы Дермотқа қарсы Джонс ісінде жасырын ақау үй салынған топырақта болды, бұл кейіннен үйді "тұруға жарамсыз және қауіпті" етті.