Рисан: ежелгі тарихы бар Монтенегро қаласы

Кіріспе

Рисан (серб. Рисан) – Черногорияның Котор шығанағындағы қала. Оның тарихы ежелгі Ризон елді мекеніне дейін жетеді, ол Котор шығанағындағы ең көне қоныс саналады. Шығанақтың ең ішкі бөлігінде орналасқан Рисан, ішкі жағынан Оржен тауының қол жетімсіз әктас жартастарымен қоршалған. Бұл тау шығыс Адриатиканың ең биік тізбегі болып табылады, ал ашық теңізден Котор шығанағындағы бірнеше тар бұғаздар арқылы қорғалған. Рисан шығанағының тік жағалауынан биік орналасқан Кривошие карст жазығында жылына 5000 мм-ден астам жаңбыр жауады (Еуропа бойынша рекордты көрсеткіш), ал Рисанның тар өңделген жер белдеуінде бірнеше күшті карст бұлақтарынан құралған қысқа арна жиналады.

Этимология

Латын тілінде бұл қала Рисиний деп аталған. Бұл албан тіліндегі "rrjedh" сөзімен байланысты болуы мүмкін, ол "ағын, өзен" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Ризон туралы ең алғашқы айғақ 4 ғасырға дейін соқталады, ол Иллирия мемлекетіндегі маңызды бекініс болған, онда патшайым Теута Иллирия соғыстары кезінде паналаған. Ризон қаласындағы эллинизация деңгейі өте жоғары болды. Рим дәуірінде Ризиний oppidum civium Romanorum ретінде тіркелген, ал Рим Ризинийінің ең гүлденген кезеңі 1 және 2 ғасырларда болды, сол кезде аймақта зәулім виллалар салынды және қаланың халқы 10 000 адамды құрады. Сол кезеңнің ең құнды қалдықтары – бес мозаика, олар Рисан үшін ғана емес, сонымен қатар Черногория үшін де маңызды. Шамамен 500 жылы Ризано Рим-католик діни округінің орталығына айналды. Аварлар мен славяндардың шабуылдары қаланы құлпыратып, қараусыз қалдырды. Рисандағы рим епископының соңғы тізілімі 595 жылға жатады. 10 ғасырда Византия императоры Константин Порфирогенит Рисанды Травунияның мекендеген қалаларының қатарына қосты, ал Доклеяның діни қызметкері Рисенаны аудан деп есептейді. Орта ғасырларда Рисан ежелгі замандағы маңыздылығын жоғалтты. 13 ғасырдан кешіктірмей, итальяндықтар 1630 жылға дейін Ризаноның латын католик епископтарының үзіліссіз тізбегін қамтамасыз етті. 15 ғасырдың ортасында Рисан Герцег-Стьепанның қаласы ретінде танылды. 1466 жылы венециялықтар Герцег Стьепанға Бока Которскадағы екі қаласы (Рисан және Нови) үшін Брач аралын және Сплиттегі сарайды беруді ұсынды. 1482 жылы Османдықтар Герцег Стьепанның ұлы Влаткодан Рисанды және Герцег Новиді тартып алды, оны өз қарақшыларының базасы ретінде пайдаланып, Каттаро мен Перастодан кететін венециялық кемелерге шабуыл жасады. Тек 1688 жылы Рисан Венеция атауымен Рисано Албания Венетасының құрамына кірді, уақытша экономикалық өркендеуге ие болды. Келесі ғасырларда Рисан Далмацияның тағдырымен бірге болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бірнеше жыл Италия Корольдігінің Далмациядағы итальян губернаторлығының бөлігі болды және қазіргі уақытта жаңадан тәуелсіз Черногорияның құрамына кіреді. 1627 жылғы халық санауы бойынша Рисанда 800 азамат тұрды. Олардың 570-і мұсылман, 150-і православиелік және 80-і католик болды.

The earliest mention of Rhizon dates back to the 4th century BC, as the main fortress in the Illyrian state where Queen Teuta took refuge during the Illyrian Wars. The degree of Hellenization at Rhizon was very high. In Roman times, Rhizinium is documented as an oppidum civium Romanorum, and the most prosperous time for Roman Rhizinium came during the 1st and 2nd centuries, when huge villas were made in the area and the city had 10,000 inhabitants. Five mosaics are the most valuable remains of that period not only for Risan but also for Montenegro. Circa 500 it became the see of the Roman Catholic Diocese of Risano. The invasions of the Avars and Slavs left the city deserted. The last reference of a Roman bishop in Risan dates back to 595. In the 10th century, the Byzantine emperor Constantine Porphyrogenitus includes Risan among the inhabited towns of Travunia, while the priest of Doclea considers Rissena to be a district. During the Middle Ages, Risan lost the significance it used to have in the ancient times. No later than the 13th century, the Italians provided the bulk of a henceforward unbroken series of Latin Catholic Bishops of Risano until its suppression circa 1630. In the mid 15th century, Risan was referred to as a town of Herceg Stjepan. In 1466, the Venetians offered to give Brač island and a palace in Split to Herceg Stjepan, in exchange for his two towns (Risan and Novi) in the Boka Kotorska. In 1482, the Ottomans took Risan, together with Herceg Novi, from Herceg Stjepan's son Vlatko, using it as a base for its corsairs to pirate Venetian shipping sailing from their nearby holdings of Cattaro and Perasto. Only in 1688 Risan became Venetian as part of the Albania Veneta with the Venetian name of Risano, enjoying a temporary economic growth. In the following centuries Risan has had the same fate as the whole of Dalmatia. It was for a few years during World War II part of the Kingdom of Italy in the Italian Governatorate of Dalmatia and actually it is part of the newly independent Montenegro. According to the 1627 population census, Risan had 800 citizens. 570 were Muslim, 150 Orthodox and 80 Catholic.

Демография

+ 2011 жылғы этникалық құрамыЭтностық саныПайызы Черногориялықтар 1032 50,7% Сербтер 589 28,9% Хорваттар 31 1,5% Орыстар 15 0,7% Мысырлықтар 14 0,7% Басқа және жарияланбаған 353 17,3% Барлығы 2034 100%