Кіріспе

Заңдық шағым

О'Донахью Канадаға қарсы сот процесі – Канада тағына рим-католиктерді жібермеуге қарсы заңдық шағым. Арыз беруші 1701 жылғы Төрелік актісінің белгілі бір ережелері Канаданың құқықтары мен бостандықтары туралы Хартияның теңдік құқығы бөлімін бұзады деген декларативтік шешімді талап етті. 2003 жылы Онтарионың Жоғарғы соты істі қараудан бас тартып, мәселені сот қарауына жатпайтын деп тапты. 2005 жылы бұл шешім апелляциялық сотта қолдау тапты. Арызды азаматтық инженер, бұрынғы Торонто қалалық кеңесінің мүшесі, Republic Now ұйымының негізін қалаушысы және сол кездегі Citizens for a Canadian Republic мүшесі Тони О'Донахью, конституциялық түзетулер арқылы мұрагерлік реформасын жүзеге асыруға екі он жылдан астам уақыт жұмсағаннан кейін ұсынды. Заңдық шағым кезінде Канаданың мемлекет басшысы Елизавета II, Канада королевасы болды, бұл Біріккен Корольдіктің королевасынан заңды түрде ерекшеленетін, бірақ бір адамның бейнесінде көрінетін лауазым еді. Егемен мемлекет ретінде Канада өз заңдарын өзгертуге құқылы, бірақ оның конституциясында 1931 жылғы Вестминстер статуты бар, ол Тақтың бірлігін сақтау үшін барлық Достастық елдерінің таққа мұрагерлік желілерінің симметриялы болуын көздейтін конвенцияны белгілейді. Осылайша, таққа мұрагерлік жолын негізінен реттейтін 1701 жылғы Төрелік актісінің конституциялық заңы басқа елдерде де, соның ішінде Ұлыбританияда да бірдей болуы керек. Төрелік актісі, өз кезегінде, католиктерге Канаданың королі немесе королевасы болуға тыйым салады. О'Донахью бұл заңның кемсітушілік екенін айтып, оны жоюға тырысты. Канада егемен ел ретінде елдің мемлекет басшысы кім болатынына қатысты кез келген заңды өзгертуге құқылы болуы керек деп мәлімделді. Сот ісінің материалдары (NO. : 01 CV 217147CM) мынадай мәлімдеме жасайды:

Үкім

2003 жылдың 26 маусымында Онтарионың Жоғарғы соты жауапкерлердің пайдасына шешім шығарды, олар – Канаданың Королевасы және Онтарионың Королевасы ретінде тіркелген. Бұл шешім 2005 жылдың 16 наурызында Онтарионың апелляциялық соты тарапынан расталды. Онда былай делінген:

[36] "Төрегеу туралы заңның даулы ережелері – Ұлыбритания монархын таңдауды регламенттейтін мұрагерлік ережелерінің негізгі бөлігі болып табылады. Канада Ұлыбритания Тажының билігінде біріккендіктен, Канада Королі немесе Королевасын, сондай-ақ Ұлыбритания Королі немесе Королевасын таңдау үшін бірдей мұрагерлік ережелері қолданылуы тиіс. Премьер-министр Сент-Лоран Парламенттегі Корольдік титул туралы заң жобасын талқылау кезінде былай деді: «Оның Әлдешеңізі қазір Канаданың Королевасы, бірақ ол Канаданың Королевасы болуына себебі – ол Ұлыбританияның Королевасы. Бұл жеке лауазым емес, біздің Егемендігіміз Ұлыбританияның Егемендігі ретінде танылған Егемендік» (Хансард, 1953 жылғы 3 ақпан, 1566-бет)." [37] "Бұл мұрагерлік ережелері және олардың Ұлыбританиядағыдай болуы талабы – конституциялық монархиямыздың тиімді жұмыс істеуі үшін қажетті жағдай, сондықтан бұл ережелер Конституциялық Хартияға бағынбайды." [38] "Аталған жағдайда соттан Конституциялық Хартияны қолдану арқылы үкіметтің бір тармағы – Корольдік актілердің немесе шешімдердің заңдылығын бағалауға емес, монархияның жұмыс істеу механизмін, атап айтқанда мұрагерлік ережелерін бұзуға бағытталған әрекеттерге жол беру сұралып отыр. Мұндай әрекет Британ Тажының және басқа Ұлт Достастығы елдерінің біртұтастығын сақтап қалуға қатысты конституциялық принципті күштен шығарып, Конституциямыздың кіріспесінде жазылған мақсатқа қайшы келеді және соттардың демократиялық жүйедегі рөлін кеңейтеді." [39] Қорытындылай келе, осы өтініште көтерілген мәселе сот қарауына жатпайды және қарауға лайықты мәселе де жоқ. Қоғамдық мүддедегі мәртебе берілмеуі керек. Осы мәселелер бойынша қабылданған шешімімді ескере отырып, қоғамдық мүддедегі мәртебе беруге қатысты басқа да мәселелерді қарастыру қажеттігі тумайды. Өтініш қабылданбады."