Қаңтар көтерілісінің соңғы басшысы Ромуальд Траугутт
Romuald Traugutt
Ромуальд Траугутт – польский генерал, последний диктатор Январского восстания против России. Герой Польши, казненный за борьбу за независимость. История и наследие.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша генералы, қаңтар көтерілісінің басшысы
Polish general, leader of the January Uprising
Ромуальд Траугутт (16 қаңтар 1826 – 5 тамыз 1864) – польшалық әскери шенеунік және саясаткер, қаңтар көтерілісінің соңғы диктаторы. Мажарстан мен Қырымда қызмет еткеннен кейін, Ресей империясының әскерінде карьера жасаған Траугутт 1863 жылдың наурыз айында Ресей империясына қарсы көтеріліске қосылды, нәтижесінде тағдырсыз көтерілістің соңғы жетекшісі болды. Ресей империясының полициясы тарапынан ұсталғаннан кейін, ол көтерілістегі рөлі үшін сотталып, атылды. Көтеріліс сәтсіз аяқталғанына қарамастан, Траугутт польша ұлттық батыры атанды. Польшаның тәуелсіз мемлекет ретінде қайта құрылғаннан кейін, ол ұзақ жылдар бойы Ресей империясының цензурасына ұшырағаннан кейін, қызметі үшін мойындалды.
Romuald Traugutt (16 January 1826 – 5 August 1864) was a Polish military officer and politician who served as the last dictator of the January Uprising. Following a career in the Imperial Russian Army that included service in Hungary and Crimea, Traugutt reluctantly joined the uprising against the Russian Empire in March 1863, eventually rising to the position of the last leader of the ill fated insurrection. Following capture by the Imperial Russian Police, he was tried and executed for his role in the Uprising. Despite the failure of the uprising, Traugutt became a Polish national hero. Following the return of Poland as a sovereign national entity he was recognized for his service, after decades of being censored by Imperial Russian authorities.
Ерте өмір
Трагутт Шастакова (Камянецкий район) иелігінде, Ресей империясының Гродно губернаторлығында дүниеге келген. Людвик пен Алойзаның (құрметті аты Блочка) ұлы. Анасы екі жасында қайтыс болғаннан кейін, оны әжесі Юстина Блочка тәрбиеледі. 1842 жылы Свислах гимназиясын бітіргеннен кейін Трагутт әскерге қосылды. Кейбір деректерге сәйкес, Ресей армиясына түсуге дейін Трагутт Санкт-Петербургтегі Теміржол инженерлері институтына оқуға түсуге тырысты, бірақ сәтті болмады.
Traugutt was born on the Шастакова (Камянецкі раён), estate Grodno Governorate in the Russian Empire. Son of Ludwik and Alojza (nee Błocka). Following his mother's death when Traugutt was two, he was raised by his grandmother Justyna Błocka. Following his graduation from the Svislach Gymnasium in 1842, Traugutt joined the army. According to some sources, prior to joining the Russian army Traugutt unsuccessfully attempted to gain admission to the Institute of Railway Engineers in St. Petersburg.
Әскери қызмет
Желиховтағы саперлік мектепті хоржая шенімен бітіргеннен кейін, ол Венгрияға жіберілгенге дейін нұсқаушы болып жұмыс істеді. Иван Паскевичтің басшылығымен, ол 1848 жылғы Венгрия төңкерісіне Ресейдің араласуына қатысып, лейтенант шеніне көтерілді. Трагутт Венгрияда қызмет етіп жүргенде оның әкесі Людвик қайтыс болды. Ол 1852 жылдың 25 шілдесінде Варшавадағы зергердің қызы Анна Эмилия Пикиелге үйленді. Үйлену алдында оның болашақ әйелі лютеран дінінен католицизмге ауысты. Олар Желехов қаласында тұрды. Сол кезде Трагутттің әскери қызметі үшін үй, әскери зейнетақы және 2-дәрежелі Әулие Екатерина орденімен марапатталды. 1853 жылдың желтоқсанында Қырым соғысы басталғаннан кейін Трагутт және оның әскерлері жарым аралға жіберілді. Сауыққаннан кейін Трагутт жақында қайтыс болған тәрбиешісінің мүлкін иеленді. 1860 жылы Трагутт Тадеуш Костюшконың туысы Антонина Костюшковнамен танысты. Ұзақ емес кездесуден кейін, олар 1860 жылдың 13 маусымында үйленді. Сол кезде ол армиядан зейнетке шығуды ойластырып жүрген еді – денсаулығы нашар еді және көтеріліс туралы әңгімелер таралып жатты. Трагутт 1862 жылдың 14 маусымында подполковник шенімен армиядан босатылды, бірақ форма кию құқығын сақтап, 230 рубль зейнетақы алды. Осы шамада оның екі жасар ұлы Роман қайтыс болды.
Following his graduation from the sapper school in Żelichów with the rank of chorąży, he worked as an instructor before being deployed in Hungary. Serving under Ivan Paskevich, he took part in the Russian intervention in the Hungarian Revolution of 1848, earning a promotion to the rank of lieutenant. While serving in Hungary, Traugutt's father Ludwik passed away. He married his first wife Anna Emilia Pikiel, daughter of a Warsaw jeweler on July 25, 1852. Prior to the wedding his soon to be wife, a Lutheran, converted to Catholicism. The couple lived in Żelechów. During that time Traugutt's military service was rewarded with a house, military pension and the Order of St. Catherine, 2nd Class. After the outbreak of the Crimean War, in December 1853, Traugutt and his troops were sent to the peninsula. Following his recovery, Traugutt took over the estates of his recently deceased godfather. In 1860 Traugutt became acquainted with Antonina Kościuszkówna, a relative of Tadeusz Kościuszko. After a brief engagement the couple was wed on June 13, 1860. At the time, he was considering retirement from the army – he was in poor physical condition and rumors of an uprising were already circulating. Traugutt was eventually discharged from the army on June 14, 1862, with the rank of lieutenant colonel, while retaining the right to wear the uniform and earning a pension of 230 rubles. Around that time his two year old son Roman died.
Қаңтар көтерілісі
Қаңтар көтерілісі 1863 жылдың қаңтарында басталғанмен, Трагутт 1863 жылдың сәуіріне дейін көтеріліске қатысуға тартынды. Трагутт 1863 жылдың шілдесінде Колодно шайқасында оның жасағы жойылғанға дейін бірнеше шайқаста қатысты. Жеңіліске ұшыраған ол, Елиза Оржешкованың мүлкінде жасырынды, содан кейін Варшаваға бет бұрды. Онда ол Ұлттық үкіметке барып, 15 тамызда генерал шеніне ие болды. Трагутт көтеріліске қолдау табу ниетімен Францияға дипломатиялық миссияға шықты. Миссия сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол Польшаға оралып, Ақ фракцияның қолдауын алды. Қызылдар биліктен құлаған соң, Трагутт 1863 жылдың 17 қазанында көтерілістің диктаторы болып тағайындалды. Трагутттың басшылығы құпия сипатта болды. Михаль Чарнецкий деген жасырын есімді қабылдап, ол Смольная көшесі, 3-үйдегі пәтерінен көтеріліс басқарды және өзін Галициядан келген саудагер ретінде көрсету арқылы өзінің кім екенін жасыруға тырысты. Диктатор ретінде Трагутт партизандық отрядтарды кәсіби армияға айналдыруға ұмтылды және 1863 жылдың 23 желтоқсанында Польша Конгресінің өкілдерін крепостнойлықты жою мәселесін талқылауға шақырды. Көтерілістің қиын қаржылық жағдайын ескере отырып, Трагутт отандық және шетелдік банктерден қарыз алуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Әскери араласу үшін шетелдік мемлекеттердің қолдауын ала алмағаннан кейін, ол көмек үшін Джузеппе Гарибальди сияқты революционерлерге жүгінді. Дінге берілгендігімен және Папа Пий IX-пен хат алмасуына қарамастан, Трагутт Иосафат Кунцевичті қасиеттілікке жеткізу үшін Римге қаражат жіберуді тоқтатты.
While the January Uprising broke out in January, 1863, Traugutt remained reluctant to take part in the insurrection until April, 1863. Traugutt participated in a few skirmishes, before his unit was destroyed in Battle of Kołodno in July 1863. Routed, he hid in Eliza Orzeszkowa's estate before making his way to Warsaw. There he presented himself to the National Government and was granted the title of General on August 15. Traugutt embarked on a diplomatic mission to France, hoping to garner support for the Uprising. Following the mission's failure, he returned to Poland and earned the support of the White faction. After the Reds lost power, Traugutt was selected as the dictator of the uprising on October 17, 1863. Traugutt's leadership was secret in nature. Adopting the nom de guerre Michał Czarnecki, he led the uprising from his apartment at Smolna Street 3 and pretended to be a merchant from Galicia to further obscure his identity. As dictator, Traugutt attempted to reform guerrilla units into a professional army and – on December 23, 1863 – summoned representatives from Congress Poland to discuss the abolition of serfdom. Recognizing the difficult financial situation of the uprising, Traugutt attempted to take loans from domestic and foreign banks, with no success. After failing to garner foreign states' support for a military intervention, he turned to revolutionaries, such as Giuseppe Garibaldi, for help. Despite his noted religious devotion and correspondence with Pope Pious IX, Traugutt blocked sending funds to Rome, meant for the beatification of Josaphat Kuntsevych.
Тұтқындау және өлтіру
Көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін Траугуттың нақты кім екені Артур Голдман деп аталатын, айдың басында орыс полициясы ұстаған көтеріліс қатысушысының куәлігімен анықталды. Ол 1864 жылғы 10-11 сәуір түні Хелена Киркорованың пәтерінде ұсталды. 19 шілдеде көтерілістегі рөлі үшін өлім жазасына кесілді. Траугут 1864 жылғы 5 тамызда Варшава цитаделінде көтерілісші командирлер Рафаль Краевский, Йозеф Точиски, Роман Жулинский және Ян Жезуранскиймен бірге дарға асылды.
After the failure of the uprising, Traugutt's real identity was revealed by Artur Goldman, a participant of the uprising arrested by the Russian police earlier in the month, and arrested in Helena Kirkorowa's apartment on the night of April 10/11, 1864. On July 19 he was sentenced to death for his role in the uprising. Traugutt was hanged at the Warsaw Citadel on August 5, 1864, alongside rebel commanders Rafał Krajewski, Józef Toczyski, Roman Żuliński and Jan Jeziorański.
Еске алу
Трагутттың өлім жазасына кесілгеннен кейін оның тұлғасына қатысты құлшылық сезімі қалыптаса бастады, кейбір дереккөздер оның құрбандығын Мәсіхтің шейіттік өлімімен теңестірді. 1916 жылы Варшавада оның атқыланған жерінде ескерткіш орнатылды, ал 1925 жылы оның төңірегіндегі аумақ Трагутт паркі деп аталып, сақталды. 1945 жылы ол жаңадан қайта құрылған Польша Республикасының ұлттық батырларды құрметтейтін үш маркадан тұратын жинақтың біріндегі алғашқы пошта маркасында бейнеленді. Ол бұрын 1938 жылы Польшаның Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған маркада да құрметке ие болған. Польша оның құрметіне 1962 және 1963 жылдары тағы да маркалар шығарды. Ол сондай-ақ 1980-ші жылдардағы поляк 20 злотылық банкнотада бейнеленген. Ченстоховадағы орта мектеп оның атымен аталады, ал 1933 жылы Чехочинекте оған ескерткіш бағана орнатылды. Белоруссияның Свислах қаласында да Трагуттқа ескерткіш орнатылған. Трагутттың алғашқы биографтарының бірі Мариан орденінің ділмәрсізі Йозеф Жарзенбовский (1897-1964) болды, ол Трагутттың өмірі мен қызметіне арналған үш томдық еңбек жазды. Басқа биографтардың қатарында оның шөбересі, полковник Анджей Юскьевич (1923-2009) бар.
Following Traugutt's execution a cult of personality began forming around his person, with some sources likening his sacrifice to the martyrdom of Christ. In 1916, a monument was raised in Warsaw at the site of his execution, and in 1925, the area around it was dedicated as Traugutt Park. In 1945, he was honored on the first postage stamp of the newly re emerged Republic of Poland as part of a three stamp set honoring national heroes. He had been earlier honored on a stamp in the 1938 set for the 20th anniversary of Poland's independence after World War I. Poland issued additional stamps in his honor in 1962 and 1963. He was also commemorated on the Polish 20 złoty banknote of the 1980s. The high school in Częstochowa is named after him, and a memorial column to him was erected in 1933 in Ciechocinek. There is also a monument to Traugutt in the town of Svislach in Belarus. One of Traugutt's early biographers has been the Marian Father, Józef Jarzębowski (1897 1964), who devoted three volumes to Traugutt's life and work. Other biographers include his great grandson, col. Andrzej Juszkiewicz (1923 2009).