Кіріспе

Крути́цкое подворье (Крути́цкое Патриаршее подворье) – Ресейдің Мәскеу қаласының Таганский ауданында, Кремльден оңтүстік-шығысқа қарай 3 шақырым жерде орналасқан Ресей Православ шіркеуінің діни-әкімшілік мекемесі. Крутицы атауы (көпше түрі), яғни тік өзен жағалаулары, бастапқыда Яуза өзенінен шығысқа қарайғы төбелерді білдірген. 13 ғасырдың соңында құрылған Крутицы Метохионында 16 ғасырдың негіздері орнында 17 ғасырдың соңында салынған тарихи ғимараттар бар. 17 ғасырдағы шақырымды даму кезеңінен кейін, Крутицы 1780 жылдары императорлық билік тарапынан жабылып, дерлік екі ғасыр бойы әскери қойма ретінде пайдаланылды. Оны Петр Барановский қалпына келтірді және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін біртіндеп жұртшылыққа ашылды; 1991-1996 жылдары Крутицы шіркеуге қайтарылып, Мәскеу және барлық Ресей патриархының жеке метохионы ретінде қайта құрылды.

Дамудың негізі

1261 жылы Ресейді моңғолдар басып алғаннан кейін, орыс православие дін қызметкерлері Алтын Орданың астанасында Сарай епархиясын құрды, оның ашық мақсаты Сарайдағы көптеген славян халқына қызмет ету болды (кейбір славяндар күштеп әкелінді, ал кейбіреулері моңғол қызметіне ерікті түрде қосылды; орыс князьдары Сарайға үнемі салық төлеуге және құрмет көрсетуге міндетті болды). Кейбір православие дінбасылары, грек және орыс екеуі де, моңғолдарды христиан дініне айналдырып, осылайша москвиліктерге саяси ықпал етуді ойлады. Моңғолдар христиан шіркеулеріне өте төзімді болды және Шыңғыс ханның анасы несториан дінінде болған деген болжам бар. Жаңа епархия Сарай және Дон епархиясы деп аталды.

Мәскеу князі Даниил осы одақтың пайдасын бағалай отырып, епархияға Мәскеу өзенінің жағасындағы жерлерді сыйға берді, бұл жерлер стратегиялық тұрғыдан Сарайға тікелей өзен жолында және Коломна мен Рязаньға баратын құрлық жолының жанында орналасқан. 1272 жылы епархия жаңа жердегі алғашқы шіркеуді аяқтады. XV ғасырда Алтын Орда бірнеше соғысып жатқан княздықтарға ыдырады, оның православие халқы тарап кетті, сондықтан 1454 жылы епархия Мәскеуге көшірілді. Епископ Васиан өзінің епархиясын жоғалтты, бірақ Крутицы епискобының жаңа атағын алды және бұрынғы атағын сақтап қалды. 1492 жылы жаңа епархия төменгі Еділ және Дон аймақтарында өз аумағын алды; оның епископтары саяси ықпалға ие болды және 1589 жылы Крутицы митрополиттері, Сарай және Дон епископтары атағын алды. Қиыншылықтар заманында Кремль соборларын басып алушылар басып алған кезде Крутицы Успенский соборы уақытша Мәскеудің басты соборы болды; кейіннен поляктардың тонауына қарамастан, жеңімпаз тарапқа адалдық рухани мәселелер мен саясаттағы одан әрі өркендеуге және ықпалға кепілдік берді. 1650 жылдары Крутицы Патриарх Никон мен Ескі нанымдылар арасындағы қатыгез дау-жанжалдардың ортасы болды (содан кейін соңғылары үшін түрмеге айналды). Крутицының алтын ғасыры 1664-1676 жылдары митрополит Павел II билігі кезінде болды. Павел II-і жаңа Успенский соборы, митрополиттік палата және Мәскеудегі алғашқы фонтаны бар әсем бақты салуға кірісті. Оның ізбасарлары Галереяны және Теремокты одан әрі жетілдірді.

Өлім

1711 жылы император Петр I патриархатты жойып, шіркеуді мемлекетке бағындырғанда, Крутицы митрополиттері епископ дәрежесіне төмендетілді (1719-1722 жылдардағы құрметті митрополит Игнат Смоладан басқа). Көп ұзамай Крутицы 1737 жылғы өртке ұшырады; ескі ағаш шатырлар өртеніп, олардың орнына қалайыдан жаңасы салынды, зақымдалған фрескалар жай ғана әктелді. 1744-1751 жылдары қиын жағдайдағы аббатхана семинария ашты, бірақ ақырында осы мүмкіндіктен де айырылды. 1764 жылы мемлекет Сарай және Дон епархиясын жойды; 1785 жылы Крутицы епархиясын жойды және аббатхананы жапты, оның қасиеттері мен мұрағаттары Чудов монастырына көшірілді. Бос қалған жерлер императорлық әскерге берілді; Крутицы әскери базаға айналды. 1812 жылғы Мәскеу өрті кезінде Успенский соборы настолько өртеніп кетті, әскери губернатор Александр Тормасов оның қалдықтарын бұзып, орнына казарма немесе тұрақ салуға бұйрық берді. Шіркеу өкілдерінің араласуынан кейін бұл бұйрық тоқтатылды, бұзу жұмыстары басталғаннан кейін. 1817 жылы собор, ақыры, жаңа шатыр алды; жоғарғы шіркеу 1823 жылы қайта ашылды. 1833 жылы Крутицы жаңа демеуші тапты – Ұлы князь Александр, болашақта Александр II. Оның ықпалымен Константин Тон және Евграф Тюрин жасаған қалпына келтіру жұмыстары отыз жылдан астам уақытқа созылды, 1868 жылға дейін аяқталды. Дегенмен, әскерилер жердің көп бөлігін және Риверсайд жатақханасын өздерінде қалдырды және ескі аббатхананы жаңа қоймалар мен казармалармен қоршады (бұл казармалар бүгінгі күнге дейін сақталып, жұмыс істеп тұр). Осы казармаларда Александр Герцен сияқты тұтқындар да ұсталды. 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін Успенский соборы 1924 жылға дейін өз қызметін жалғастырды. Содан кейін ол жабылып, тоналып, фрескалар майлы бояумен жабылды. Барлық жерлер қайтадан әскерилерге берілді. 1936-1938 жылдары Воскресенский шіркеуі казармаға айналдырылды, ескі зират тегістеліп, футбол алаңына айналдырылды. Крутицы епархиясы 1920 жылы қайта құрылды, содан кейін 1947 жылы Коломна епархиясымен біріктірілді.

Қалпына келтіру

Сол 1947 жылы көрнекті реставратор Петр Барановский Крутицыны өзінің реставрация шеберханасының бас кеңсесі етіп белгіледі. 1960-шы, 1970-шы және 1980-шы жылдары ғимараттарды жаңартуға көп еңбек жұмсалды. Осы арада мүлік әлі де әскерилердің басқаруында болды, олар 1964 жылы Успенский соборынан бастап ғимараттарды біртіндеп босатуға кірісті. 1947 жылғы Крутицыны қалпына келтіру жөніндегі жарлыққа қарамастан, ол тек 1966 жылы ғана ескерткіш ғимарат ретінде тіркелді, сол кезде мемлекет жақын жердегі төменгі қабаттағы шағын аудандарды кеңейтуді бастады. 1982 жылы Крутицы Мемлекеттік тарихи мұражайдың филиалы болды (әлі күнге дейін солай). Соңында, 1991 және 1996 жылдары Крутицы ғимараттары шіркеуге қайтарылды және қазіргі Патриархтың метохионы атағын алды. 2007 жылдың маусым айына дейін Воскресенск шіркеуі мен жағалаудағы қарыздық үйінде қайта жаңарту жұмыстары жалғасуда. Крутицы метохионының ресми сайтында 1953 жылы Лаврентий Берия Крутицыда тұтқындалғаны туралы мәлімдеме бар. Алайда, бұл академиялық тарихшылармен расталмады, сондықтан Берия 26 маусымда тұтқындалған кезде қаза тапқан болуы мүмкін, ал кейіннен болған «ұстау» және «сот» оның өлімін жасыру үшін жасалған шаралар болды.