Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Болжамның орындалуын болдырмайтын болжам
Prediction that prevents what it predicts from happening
Өзін-өзі жоққа шығаратын пайғамбарлық (кейбір дереккөздерде өзін-өзі жоятын немесе өзін-өзі мойынұстамайтын) – өзін-өзі орындайтын пайғамбарлықтың керісі; ол болжаған нәрсенің орын алуына кедергі келтіретін болжам. Бұл пайғамбардың қиын жағдайы деп те аталады. Өзін-өзі жоққа шығаратын пайғамбарлық болжамға қарсы тұрудың нәтижесі болуы мүмкін. Егер болжамды естіген адамдар оның жалған екенін дәлелдеуге мүдделі болса және оның орындалуы олардың іс-әрекеттеріне немесе іс-әрекетсіздігіне байланысты болса, олардың оны естіген кездегі іс-әрекеттері болжамды күмәнді етеді. Егер болжам осы нәтижені ескере отырып жасалса, онда ол кері психология немесе ескерту деп аталады. Сондай-ақ, алдын ала болжамның орындалуын қамтамасыз етуге тырысқанда, жағдайды осыншалықты өзгертуге болады, осылайша пайғамбарлық орындалмай қалады. Өзін-өзі жоққа шығаратын пайғамбарлық пен өзін-өзі орындайтын пайғамбарлықты ажырату маңызды. Егер жағымсыз нәтиже туралы пайғамбарлық жасалса және оң кері байланыс нәтижесінде сол жағымсыз нәтиже орын алса, онда ол өзін-өзі орындайтын пайғамбарлық болып табылады. Мысалы, егер адамдар тобы мақсатқа жете алмайтынына шешім қабылдап, нәтижесінде мақсатқа жету үшін жұмыс істеуді тоқтатса, олардың пайғамбарлығы өзін-өзі орындады. Сол сияқты, егер жағымсыз нәтиже туралы болжам жасалса, бірақ бүлік тудырған жағымсыз кері байланыс нәтижесінде нәтиже оң болса, онда ол өзін-өзі жоққа шығарған пайғамбарлық болып табылады.
A self defeating prophecy (self destroying or self denying in some sources) is the complementary opposite of a self fulfilling prophecy; a prediction that prevents what it predicts from happening. This is also known as the prophet's dilemma. A self defeating prophecy can be the result of rebellion to the prediction. If the audience of a prediction has an interest in seeing it falsified, and its fulfillment depends on their actions or inaction, their actions upon hearing it will make the prediction less plausible. If a prediction is made with this outcome specifically in mind, it is commonly referred to as reverse psychology or warning. Also, when working to make a premonition come true, one can inadvertently change the circumstances so much that the prophecy cannot come true. It is important to distinguish a self defeating prophecy from a self fulfilling prophecy that predicts a negative outcome. If a prophecy of a negative outcome is made, and that negative outcome is achieved as a result of positive feedback, then it is a self fulfilling prophecy. For example, if a group of people decide they will not be able to achieve a goal and stop working towards the goal as a result, their prophecy was self fulfilling. Likewise, if a prediction of a negative outcome is made, but the outcome is positive because of negative feedback resulting from the rebellion, then that is a self defeating prophecy.
Мысалдар
Егер экономикалық дағдарыс болжалданса, тұтынушылар, өндірушілер және билік органдары экономикалық залалдан қашу үшін шаралар қолданады, осылайша дағдарысқа алып келер тізбекті үзеді. Киелі кітаптағы Жүніс пайғамбар Ниневи қаласының құрылуы туралы Құдайдың болжамын жеткізуден қашып, одан бас тартты, себебі қала тұрғындары тәубе етіп, Құдайдың оларды кешіріп, қаланы құрып тастамауы мүмкін еді. Шындығында, Жүніс пайғамбар ақыры болжамды жеткізгенде, халық өз жолын түзетіп, болжамдағы оқиғаның орын алмауына себепкер болды. 2000 жыл мәселесі – өзін-өзі жоққа шығаратын болжам ретінде келтірілді, себебі компьютерлердің ішкі сағаттарының "қайта іске қосылуынан" туындаған үлкен технологиялық апаттарға деген қорқыныш, сол апаттарды болдырмау үшін қажетті өзгерістерге түрткі болды. Өнімді қазіргі сатуға кедеріс келтіретіндей етіп жариялау (Осборн эффектісі) де өзін-өзі жоққа шығаратын болжамның мысалы. Қоршаған орта мәселелерінің болжамдары кейде заңнама немесе мінез-құлық өзгерту арқылы түзетіліп, осылайша ешқашан орын алмайды. Қауіпті болжамдар жасалған эпидемиялар да осы болжамдардың іске асуын болдырмайтын өзгерістерге ынталандырады, ал бұл өз кезегінде адамдарды осы өзгерістердің қажеттілігіне күдік тудырады, себебі болжамдар орындалмады.
If an economic crisis is predicted, then consumers, manufacturers and authorities will respond to avoid economic loss, breaking the chain of events that would lead to crisis. The biblical prophet Jonah famously ran away and refused to deliver God's prophecy of Nineveh's destruction, lest the inhabitants repent and cause God to forgive them and not destroy the city. Indeed, when Jonah eventually did deliver the prophecy, the people did mend their ways and caused the prophesied event not to happen. The Year 2000 problem has been cited as a self defeating prophecy, in that fear of massive technology failures caused by computers' internal clocks "rolling over" encouraged the very changes needed to avoid those failures. Pre announcing products in a way that discourages current sales (the Osborne effect) is also an example of a self defeating prophecy. Predictions of environmental issues are sometimes corrected via legislation or behavior change and thus never happen. Epidemics with grim projections also encourage changes that can prevent those projections from coming true and in turn lead to people questioning the necessity of those changes because the projections did not come true.