Адам Важык (1905-1982) – польша ақыны, эссеші, жазушы. Варшавада туған, авангард өкілі, соғысқа дейінгі өлеңдері мен саяси көзқарастары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам Вазик, туған аты Ажик Вагман (17 қараша 1905 – 13 тамыз 1982) – поляк ақыны, эссеші және жазушы, Варшавада еврей отбасында дүниеге келген. Оның мансабының басында ол Тадеуш Пейпер басқарған Краков авангардымен байланыста болды, ол "Звротница" айлығын шығарды. Вазик соғыстар аралығында бірнеше поэзия жинақтарын жазды. Осы кезеңдегі оның шығармалары Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарына көп көңіл бөлді. Польша Коммунистік партиясының мүшесі ретінде Вазик 1930-шы жылдары Варшавадағы солшыл жазушылар тобының құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол Кеңес Одағы басып алған Польшаның бөлігіндегі Львов қаласына қашып, онда "Czerwony Sztandar" ("Қызыл Ту") газеті үшін мақалалар жариялады.
Adam Ważyk born Ajzyk Wagman (17 November 1905 – 13 August 1982) was a Polish poet, essayist and writer born to a Jewish family in Warsaw. In his early career, he was associated with the Kraków avant garde led by Tadeusz Peiper who published Zwrotnica monthly. Ważyk wrote several collections of poetry in the interwar years. His work during this period focused largely on the losses of World War I. As a member of the Communist Party of Poland, Ważyk belonged to a group of left wing writers active in Warsaw in the 1930s. At the onset of World War II he escaped to Lwów in the Soviet occupied part of Poland, where he published articles for Czerwony Sztandar (Red Banner).
Мансап
Соғыс кезінде Важик Шығыс майданында Кеңес әскерлерімен бірге шайқасты, әскери қызметін жеңіспен аяқтаған Люблин жасағының құрамында аяқтады. Польша армиясында қызмет еткен кезде ол марксистік әдеби апталық "Кузницаны" құрды, ол кейін "Новая культура" журналымен бірікті. Важик 1946-1950 жылдары "Кузница" газетінің редакторы, ал 1950-1954 жылдары "Творчество" әдеби журналының редакторы болды. Важик бастапқыда сталинизмнің жақтаушысы болғанмен, кейіннен одан бас тартып, Польшада сталинизмнің күйреу алдындағы нәтижелерін сынады.
During the War, Ważyk fought alongside Soviet troops on the Eastern Front, ending his military service with the victorious Lublin contingent. While still in the Polish Army, he founded Kuźnica, a Marxist literary weekly, which eventually merged with Nowa Kultura. Ważyk served as the editor of Kuźnica from 1946 to 1950, and from 1950 to 1954, he was editor of the literary journal Twórczość. Although Ważyk was initially a strong supporter of Stalinism, he eventually rejected it, and criticised the results of Stalinism in Poland, at the time of its impending disintegration.
Үлкендерге арналған өлең
Важик ең жақсы "Ересектерге арналған өлең" ("Poemat dla dorosłych") үшін есте қалды, оны 1955 жылдың жазында, Польшадағы Қазан төңкерісінің басталған кезінде жазды. Өлең 21 тамыздағы Варшавадағы поляк әдеби апталығы "Nowa Kultura" басылымында жарияланды – Коммунистер бақылап отырған Польша жазушылар қауымдастығының ресми басылымы. Он бес бөлімнен тұратын өлең Сталиндік Польшадағы өмірдің қатал шындығын және догматикалық пропаганданың жалғандығын көрсетеді. Төртінші бөлімде Важик құрылысшылар туралы ашық және әдейі жек көрумен сөйлейді: шатырларға, казармаларға және қонақ үйлерге тығылатын, әртүрлі топтардан құралған ("zbieraną hałastrą tłoczą się w szopach, barakach, hotelach") және өздерінің ұсақ мүдделерімен ("wielka migracja, skudlona ambicja") жетеленетін, жаңа Польшаны ("masa wędrowna, Polska nieczłowiecza") адамгершіліктен айыратын сыртқы адамдар. Өлең француз утопиялық социалисі Фурьеге (12-бөлім) сілтеме жасайтын есте қаларлық жолдарды қамтиды: Олар теңіз суын жылап ішеді: лимонад! Жасырын түрде үйге қайтып құсу үшін. Ол Коммунистік партия құрған әділ және тату қоғамға үндеумен (15-бөлім) аяқталады ("Upominamy się na ziemi o ludzi spracowanych [ ] upominamy się codziennie, upominamy się Partią"). Өлең Сталиндік Польшаны қатты сынағандықтан бірден танымал болды. Жарияланғаннан кейін, ол коммунистік бақылаудағы баспасөздің ең күшті саяси сыны ретінде мойындалды. Нәтижесінде үкімет "Nowa Kultura" редакторы Пауль Хоффманды қызметтен босатып, штатқа басқа да өзгерістер енгізді. Важик уақытша үндемеуге мәжбүр болды. Газеттер мен басқа да ресми партия органдарына Важик пен өлеңді айыптау туралы нұсқау берілді. Польша жазушылар қауымдастығы Важикті айыптау және партиядан шығару үшін арнайы сессия шақырды, бірақ көптеген жазушылар Важикті қолдады және оны шығарудан бас тартты. Өлеңді цензуралауға үкімет күш салғанға қарамастан, ол Польшаның барлық аймақтарында кеңінен оқылды. Бұл саны тез сатылып, қара нарықта жоғары бағаға сатыла бастады. Өлеңнің қолмен жазылған көшірмелері де кеңінен таратылды. Өлеңнің жарық көргені Важикке наразылықтың дауысы ретінде үлкен даңқ әкелді. Ол Сталиндік режимді ашық сынағаны үшін ғана емес, сонымен қатар өз пікірлерін жариялауға батылдығы үшін де мақталды. Ақырында Гомулка мен поляк коммунизміне көңілі тоймаған Важик (көптеген басқалармен бірге) 1957 жылы коммунистік партиядан шықты. Ол кейінгі жылдары аудармашы болып жұмыс істеді.
Ważyk is best remembered for A Poem for Adults ("Poemat dla dorosłych"), which he wrote in the summer of 1955, at the onset of Polish October revolution. The poem was published in the 21 August edition of Nowa Kultura, a Polish literary weekly based in Warsaw – an official publication of the Association of Polish Writers controlled by the Communists. The fifteen part poem paints a picture of grim reality of life in the Stalinist Poland and the falsehood of dogmatic propaganda. In part four, Ważyk speaks with open and deliberate contempt about the construction workers: a motley crew of outcasts crowding in shacks, barracks and hotels ("zbieraną hałastrą tłoczą się w szopach, barakach, hotelach") driven by their mongrel ambitions ("wielka migracja, skudlona ambicja") and dehumanizing the new Poland ("masa wędrowna, Polska nieczłowiecza"). The poem includes a memorable line in reference to French utopian socialist Fourier (part 12): They drink sea water crying: lemonade! Return home secretly to vomit. It ends with a repeat call (part 15) for a just and congenial society built by the Communist Party ("Upominamy się na ziemi o ludzi spracowanych [ ] upominamy się codziennie, upominamy się Partią"). The poem was an immediate success due to its strong critique of the Stalinist Poland. After publication, it was recognized as the strongest political criticism run by the communist controlled press thus far. As a result, the government fired the head of Nowa Kultura, Paweł Hoffmann, and made other changes to its staff. Ważyk was temporarily forced to remain silent. Newspapers and other official party organs were also instructed to denounce Ważyk and the poem. The association of Polish writers called a special session in order to condemn and expel Ważyk, however many writers supported Ważyk and he was not expelled. Despite government efforts to censor the poem after its publication, it was widely read throughout Poland. The issue quickly sold out, and it began selling for high prices on the black market. Hand written copies of the poem were also widely circulated. The poem's publication gave Ważyk a tremendous amount of notoriety as a voice of dissent. He was praised not only for his eloquent critiques of the Stalinist regime, but also for his courage to make his views public. Ultimately disillusioned with Gomułka and Polish communism, Ważyk (along with many others) left the communist party in 1957. He worked as translator in the following years.