Кіріспе

Француз дене тәрбиесінің негізін қалаушысы (1875–1957)

Жорж Геберт (ʒɔʁʒ ebɛʁ; 27 сәуір 1875 – 2 тамыз 1957) – француз әскеріндегі дене тәрбиесі мен дайындық жүйесін жасаған, алғашқы дене тәрбиеші. Ол "la méthode naturelle" ("Табиғи әдіс") деп аталатын дене тәрбиесі және жаттығу жүйесін, сондай-ақ оның атымен аталған Гебертизм деп белгілі кең ауқымды оқу бағдарламасын әзірледі. Геберт түрлі физикалық мүмкіндіктерді дамытуды батылдық пен моральдық қағидаларды сіңірумен үйлестірді.

Ерте өмір

Хеберт 1875 жылы Парижде дүниеге келді, бұл тарихи тұрғыдан алғанда, қасіретті Франко-Прус соғысынан бес жыл өткеннен кейін және Француз Үшінші Республикасының құрылысымен бірге болды. Хеберттың әкесі Парижде көлікке арналған жылқы өсірген, ал әкесінің жылқыға деген құштарлығының арқасында Жорж Хеберт бала кезінде цирктердегі аттардың көрсетілімдерін тамашалауды ұнатқан. Моторлы көліктердің дамуы әкесінің бизнесін құлатты, содан кейін ол отбасының кітап дүкені болған Нью-Орлеанға көшіп кетті. Оқиғалы әдебиеттер мен саяхат мүмкіндіктері Хебертті теңізші мамандығына талпындырды.

Мартиника аралында жанартау атылып шыққаннан кейін құтқару жұмыстары

Ол 27 жасында, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін француз әскери-теңіз флотының офицері ретінде Кариб теңізіндегі Мартиника аралында болды. 1902 жылдың 8 мамырында Мартиникадағы Сент-Пьер қаласы Пеле тауынан шыққан қатаң жанартау жарылысының салдарынан қирады. Басты жанартау жарылысы болған кезде, Хеберт 30 шақырымдай қашықтықтағы жағалауда демалыста болды. Оның "Сушет" кемесі порттан шығып, Сент-Пьерге бағыт алған еді, сондықтан ол апаттан құтқарылғандарға көмектесу үшін Сент-Пьерге жету үшін тағы бір кемеге отырды. Хеберт осы апаттан шамамен жеті жүз адамды эвакуациялау мен құтқаруды үйлестіруге көмектесті. Бұл оқиға оған терең әсер етті және спорттық қабілеттің батылдық пен қайырымдылықпен үйлесуі керек деген сенімін күшейтті. Соңында ол осы қағиданы өзінің жеке ұранына айналдырды: "Être fort pour être utile" ("Көмектесу үшін күшті болу").

Хебертизм

Қазіргі кездегі гебертизм – өмір бойы атқарылған жұмыстың нәтижесі. Хеберттің ерте кітаптары мен кейінгі томдары арасында маңызды айырмашылықтар бар. Оның кейінгі ойлары – оның ойлау эволюциясының толыққанды көрінісі.

Ерте дамуы

Хеберттің дене тәрбиесі реформасы – бұл қазіргі кезде танымал болған гимнастикалық әдістерді ("табиғи" немесе "көрінеу пайдалы" қызметтермен) ауыстырудан тұрды (бұл әдістер көбінесе статикалық және қайталамалы қозғалыстардан құралған). 1904 жылдан 1912 жылға дейін Хеберт өзінің жаттығу жүйесін Лориандағы француз әскери мектебінде (École du Bataillon de Lorient) мыңға жуық теңізшілердің арасында сынақтан өткізді, әр алты ай сайын жауынгерлердің жартысы алмастырылып тұрды. 1908 жылы ол 14-17 жас аралығындағы 800 жасөспіріммен мектепте, ал 1913 жылы "College d'athlètes" (жаңа жаттығу орталығы) аталатын орында жиырмаға жуық тренер және елу қызбен әдісін сынады. Сонымен қатар, 1904 жылы Хеберт, "шебер гимнаст" ретінде, Эрнест Мольердің (1844-1933) әуесқой циркінде ("Cirque Molier" деп аталды) тұрақты барда акробатикалық өнер көрсетті.

"Collège d'athlètes" ("Спортшылар колледжі" дене тәрбиесі оқу орталығы)

1913 жылдың наурыз айында Парижде үкіметтің қолдауымен дене шынықтыру бойынша ірі конференция өтті. Конференция "Congrès international de l'éducation physique" ("Халықаралық дене тәрбиесі конгресі") деп аталды. Спорт көрмесіне заманауи өнер, соның ішінде Огюст Роденнің мүсіндері де қосылды. Әлемнің көптеген елдерінен гимнастикалық көрсетулер ұйымдастырылды, ал ашық ауада 7 жастан 22 жасқа дейінгі 350 ер адам Гёбер әдісімен оқытылған жаттығуларын көрсетті. Гёбердің шәкірттерінің өнері көпшіліктің ризашылығына бөленді. Оның оқыту әдісі "аптасына төрт рет сабақтан, көптеген [жетістік] өлшемдерінен, әр [оқушының] прогресін тіркеу үшін жеке парақтардан және жасалған жетістіктерді бағалауға мүмкіндік берген алғашқы рейтингтік кестеге әкелген статистикалық өңдеудің" нәтижесінде қалыптасты. 1912 жылы ұлттық дене шынықтыру оқу орталығын құру үшін комиссия құрылды. Гёбердің студенттерінің Париждегі спорт конференциясындағы көрсетілімінен кейін, 1913 жылдың сәуір айында комиссия Гёберді Францияның солтүстік-шығысындағы Реймсте орналасқан, "Спортшылар колледжі" ("Collège d'athlètes") деп аталған жаңа оқу орталығының директоры етіп тағайындады. Оқу орталығының ресми ашылуы 1913 жылдың қазан айында Франция президенті Раймон Пуанкаре (1860-1934) тарапынан жасалды. Колледжді маркиз де Полиньяк (1880-1950) қаржыландырды және ол 1910 жылы ашылған Поммери паркінде (кейін "Шампан паркі" деп аталды) салынды. Оқу-жаттығу кешенін салуға алты ай уақыт кетті, оған сопақша жүгіру жолы, 40 метрге 20 метрлік жабық спорт залы, ашық жүзу бассейні, бокс рингі және фехтование залы кірді.

Хебертизмнің таралуы

Хеберттің толық "жан-жақтылық" оқыту әдісі алты модульден тұрады: (1) Табиғи әдістің (ТМ) физикалық жаттығуларын қарқынды пайдалану, (2) күнделікті қолөнер, (3) рухани және моральдық мәдениет («психикалық гимнастика»), (4) интеллектуалдық мәдениет (мысалы, философия және ғылымдар тарихы), (5) эстетикалық мәдениет (мысалы, өнер, «атлантикалық зерттеулер» [Пол Ле Курдың (1871–1954) ілімдерімен байланысты], би, ырғақты қозғалыс [музыка қозғалысты басқару емес, оған ілесу принципінде]), және (6) тамақтану, гидротерапия және гелиотерапия сияқты табиғатты ұстанушылық тәсілдер. Хеберт өліміне бірнеше ай қалғанда берген сұхбатында «Табиғи әдіс» пен «Хебертизм» арасындағы айырмашылықты түсіндірді. Ол «Табиғи әдіс – Хебертизм емес, оны осылай атауға болмайды» деді. Ол «Табиғи әдіс» «әлеммен бірге келген», ал «Хебертизм – мүлдем басқа нәрсе» деп атап өтті. Хеберт «осы табиғи әдістен туындайтын философия, жеке адамды өзінің физикалық және күшті жаттығуларынан алатын мүмкіндіктерін басқалардың қызметіне жұмсауға шақырады. Сондықтан бұл физикалық мәдениеттің шеңберінен асып, физикалық және рухани білімді байланыстыратын толыққанды тәрбиеге айналады».

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылы қарашада Хеберт Бельгиядағы Диксмуид шайқасында бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде фузильер теңізшілерінің ротасымен шайқасқа шыққанда жараланды. Ол сол қолына оқ тиді, нәтижесінде қолы ауыр жарақат алды және мүгедектікке ұшырады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның "Collège d'athlètes" жаттығу орталығы майдан желісіндегі шайқас кезінде қирады және оның "табиғи әдіс" жаттықтырушыларының көпшілігі шайқаста қаза болды.

Неке

1924 жылы Хеберт Ивон Мороға үйленді. Ол Деменидің бұрынғы гимнастика оқушысы болған. 1913 жылы ол Хеберттің "Collège d'athlètes" колледжінде "бас нұсқаушы" болып жұмыс істеді. 1918 жылы Хеберт Солтүстік Франция жағалауындағы Деувилль маңында әйелдер мен балаларға арналған дене шынықтыру оқу орталығы – "Палестраны" құрды, онда Ивон директор болды. "Hébertism" идеологиясы "Palestra" ішінде дамыды. Күнделікті шаралар кестесі Хебертизмнің практикалық тұрғыда қалай іске асырылғанын көрсетеді. ("Палестра" сөзі латын тілінде "гимназия" деген мағынаны білдіреді.) Францияның солтүстік жағалауындағы оқу орталығы жаз айларында ғана, жылына алты ай бойы жұмыс істеді. 1923 жылы Хеберт француз Ривьерасының оңтүстігінде қысқы "палестра" ашты. Содан кейін 1929 жылы Хеберт кемеде "Әйелдер теңіз мектебі" немесе "теңіз палестрасы" құрды. Бұл оқу 14 жасқа дейінгі ұлдарға және кез келген жастағы қыздарға арналған. Жорж мен Ивон Хеберттің Жанна және Режис есімді екі баласы болды. Ивон Хеберт 1975 жылы қайтыс болды. Режис Хеберт 2017 жылы қайтыс болды. Режистің үлкен ұлы – Жак Хебер.